اهمیت گاز به عنوان یک منبع انرژى مناسب، در سال هاى آینده بسیار افزون تر خواهد شد و از این رو کشورهاى تولیدکننده و مصرف کننده به دنبال راهبرد هایى براى کنترل و مدیریت آن هستند که یکى از آنها، ایجاد کارتلى مرکب از تولیدکنندگان و صادرکنندگان گاز است. در این بین با توجه به وجود ۴۰ درصد ذخایر گاز جهان در منطقه خاورمیانه و همچنین با توجه به ذخایر عظیم گاز دو کشور ایران و روسیه که در مجموع ۴۲ درصد ذخایر گازى جهان را در اختیار دارند، به نظر مى رسد که این کشورها نقش اصلى را در معادلات آینده بازار جهانى انرژى بر عهده خواهند داشت. به طور کلى ایده تشکیل کارتل ها توسط تولید کنندگان مطرح و پیگیرى مى شود و هدف از برپایى چنین تشکل هایى ایجاد امنیت عرضه، ثبات بازار و ایجاد درآمد پایدار عنوان مى گردد و در مقابل، مصرف کنندگان، ایجاد این نوع تشکل ها را به نفع خود نمى دانند؛ زیرا باعث افزایش قیمت و کاهش قدرت آنها در قبال فروشندگان مى شود.
به همین سبب از زمان طرح ایده تشکیل اوپک گازى تا کنون، مخالفان و موافقان تشکیل چنین سازمانى به ارائه نظریات مختلف خود پرداخته اند. در این بین اگر چه تشکیل اوپک گازى در ظاهر مسأله اى ساده است که طى آن کشورهایى نظیر ایران، روسیه، قطر و الجزایر مى خواهند سطح همکارى هاى خود را افزایش دهند، اما در واقع تشکیل اوپک گازى با موضع گیرى هاى متعدد و عمدتا مخالفى از سوى دولت ها و محافل غربى مواجه شده است. زیرا از منظر کشورهاى مصرف کننده گاز در غرب، ظهور احتمالى یک کارتل یا نوعى گروه بندى گازى در جهان، ثبات بازار انرژى را به هم خواهد زد. از این رو در شرایطى که سازمان بین المللى انرژى به همراه اروپا و آمریکا، تشکیل اوپک گازى را با هدف کنترل قیمت و تولید جهانى گاز، یک اشتباه بزرگ ارزیابى مى کنند، کشورهاى صادرکننده گاز معتقدند که تشکیل اوپک گازى به هیچ وجه به ضرر کشورهاى مصرف کننده گاز نخواهد بود و این سازمان به برقرارى ثبات و آرامش در بازار انرژى کمک زیادى خواهد کرد. همچنین برخى معتقدند حتى اگر سازمان کشورهاى صادرکننده گاز تشکیل شود، به دلیل مقاومت شدید و فعالانه آمریکا و اتحادیه اروپا، نفوذ چندانى بر بازار جهانى گاز همانند نفوذ اوپک بر بازار نفت نخواهد داشت. ضمن آنکه تشکیل و حفظ سازمان هاى انحصارى به ویژه زمانى که این سازمان ها از اعضاى زیادى برخوردار باشند، مشکل خواهد بود. علاوه بر این با توجه به اینکه قراردادهاى صدور گاز معمولاً به صورت درازمدت منعقد مى شوند و نمى توان بهاى آن را به طور ناگهانى افزایش داد، موضوع کار اوپک گازى تا حد زیادى تحت الشعاع قرار مى گیرد. با این حال سازمان بین المللى انرژى، تشکیل سازمان اوپک گازى را خبرى بد براى کشور هاى مصرف کننده عنوان کرده و در برابر تشکیل اوپک گازى موضع گیرى کرده است. زیرا غرب مایل نیست تا کشور هاى صادر کننده گاز در جهان متحد شوند و رویه واحدى را در قبال کشورهاى مصرف کننده گاز در پیش گیرند.
به همین سبب آمریکا و اروپا، امکان ایجاد «اوپک گازى» با حضور کشورهایى مانند روسیه و ایران را در بلندمدت یک تهدید جدى براى صدور منابع انرژى جهانى مى پندارند و معتقدند تشکیل این سازمان، تهدیدى براى کشورهاى مصرف کننده گاز است.کشورهاى اروپایى و آمریکا بر این باورند که ایجاد این سازمان توسط کشورهایى که مخالف آمریکا هستند، سبب مى شود تا بازار گاز جهان بلوکه شود و قیمت این منبع انرژى در بازارهاى غربى افزایش یابد. در واقع حضور ایران به عنوان کشورى که تمایلى به دوستى با آمریکا ندارد و روسیه به عنوان کشورى که خواهان افزایش قدرت خود در جهان است، مى تواند جریان ضد آمریکایى را تقویت کند و بر قدرت این بلوک گازى بیافزاید. به خصوص با توجه به اینکه روسیه و ایران بیشترین ذخایر ثابت شده گاز جهان را دارا هستند، طبعا نقش محورى ترى را نسبت به سایر اعضاء، برعهده خواهند گرفت و از یک سو در جهت تقویت بازار گاز و از سوى دیگر در راستاى ضدیت با غرب، گام بر خواهند داشت. از این رو مخالفان تشکیل اوپک گازى معتقدند ایجاد سازمان کشورهاى صادرکننده گاز طبیعى که قویا مورد حمایت روسیه و ایران است، سبب تغییر نقشه ژئوپلتیکى و استراتژیکى جهان خواهد شد و نقش آمریکا در اقتصاد جهان را کمرنگ خواهد نمود. علاوه بر مسائل فوق، تأسیس اوپک گازى مى تواند با تهدید افزایش بهاى گاز همراه باشد و عواقب شدیدى بر پایه هاى تولیدات صنعتى در آمریکا داشته باشد. زیرا مشتقات گاز طبیعى از کابرد وسیعى در تولید محصولات دفاعى برخوردار است و عدم صدور آن باعث متزلزل شدن پایه هاى صنایع دفاعى آمریکا خواهد شد. به همین سبب آمریکا که به دفعات مخالفت خود را با تشکیل این سازمان ابراز کرده، ایجاد اوپک گازى را تهدیدى براى مجموعه هاى صنعتى ـ نظامى خود نیز عنوان نموده است. به طور کلى غرب پیش بینى مى کند بعد از تشکیل سازمان اوپک گازى، قیمت هر هزار متر مکعب گاز طبیعى مایع از ۲۶۵ دلار به ۳۵۰ تا ۴۰۰ دلار برسد. در این بین تشکیل هر سازمانى که کشورهاى صادر کننده گاز را به یکدیگر نزدیک نماید، تهدیدى مستقیم براى آینده تأمین انرژى اتحادیه اروپا محسوب مى شود.
زیرا در چنین حالتى علاوه بر آنکه صادرکنند گان گاز به طور مستقیم با یکدیگر به رقابت نخواهند پرداخت، بلکه در مورد قیمت نهایى گاز صادراتى به اروپا نیز مى توانند به توافقات مهمى دست یابند. به همین سبب تشکیل اوپک گازى از یک سو براى کشورهاى صادر کننده سودمند خواهد بود و از سوى دیگر براى اتحادیه اروپا به مثابه یک تهدید تلقى خواهد شد. به خصوص در شرایطى که روسیه از طریق شرکت «گازپروم»، حدود یک چهارم بازار گاز اروپا را در اختیار دارد، با تشکیل اوپک گازى مى تواند سلطه خود در زمینه انرژى را بر سراسر اروپا بگستراند. در واقع اوپک گازى مى تواند این امکان را به مسکو بدهد که هر شرطى را در امر صدور و قیمت گذارى گاز صادراتى به اروپایى ها دیکته کند. چنین اتفاقى، وابستگى اقتصادى اتحادیه اروپا به اراده سیاسى مسکو را تا حد زیادى افزایش خواهد داد. ضمن آنکه مى تواند قیمت گاز وارداتى اروپا از روسیه را از ۲۹۰ دلار به ازاى هزار متر مکعب به ۴۰۰ و یا حتى ۵۰۰ دلار برساند. این موضوع کمپانى روسى «گازپروم» را آشکارا در موقعیت بهترى نسبت به کمپانى هاى بزرگ اروپایى که تنها توزیع کننده و فروشنده گاز هستند، قرار مى دهد. بدین ترتیب اتحادیه اروپا از ابزارها و پتانسیل لازم براى اعمال فشار به روسیه بى بهره مى ماند و بازار گاز اروپا تحت سیطره کامل مسکو در خواهد آمد.
در شرایطى که سازمان کشورهاى صادرکننده نفت (اوپک) با نزدیک به گذشت ۵۰ سال از عمر خود، به جایگاهى پر اهمیت و تأثیر گذار در سیاست هاى بخش تولید و عرضه نفت دست یافته است، نیاز براى ایجاد سازمانى همچون اوپک براى صادرکنندگان گاز بیش از پیش خود را نشان مى دهد.
به خصوص که با جایگزینى منابع گازى به جاى نفت در عرصه انرژى بین الملل، بخش گاز در آینده از اهمیت بیشترى نیز برخوردار خواهد شد. بنابراین در حالى که گاز به تدریج خود را به عنوان منبع اولیه تأمین انرژى به جاى نفت مطرح مى کند، ضرورت اتخاذ سیاست هاى هماهنگ از سوى تولید کنندگان بیش از پیش به چشم مى خورد و این کشورها در صورتى که بخواهند در زمینه تولید، فرآورى و انتقال گاز جایگاه بهترى در بازار جهانى داشته باشند، نیازمند اقدام هاى همسو و هدفمند هستند. چنین اقدامى شاید در ابتدا با مخالفت کشورهاى بزرگ مصرف کننده رو به رو شود، ولى در بلندمدت تولید کنندگان مى توانند با تصمیمات کارآمد جایگاه خود را تحکیم کنند و این مصرف کنندگان هستند که باید سیاست هاى خود را بر اساس این تصمیم تغییر دهند. در این بین به نظر مى رسد بحث تشکیل اوپک گازى بیش از آنکه مزیت هاى اقتصادى در بر داشته باشد، مسأله اى سیاسى است و در جهت گیرى سیاست خارجى ایران نسبت به غرب ریشه دارد.
از این رو بدیهى است که وجود یک کارتل گازى با حضور ایران و روسیه به همراه الجزایر و قطر که مهمترین تولید کنندگان گاز محسوب مى شوند، چالش مستقیمى براى غرب خواهد بود. همچنین در چشم اندازى وسیع تر نیز ایجاد تشکیلات «اوپک گاز»، علاوه بر ابعاد انرژى و اقتصادى مترتب بر آن، مى تواند زمینه ساز همگرایى هاى آتى منطقه اى و بین المللى شود و به یک قطب مهم اقتصادى و سیاسى در منطقه و جهان مبدل گردد.
در واقع ایجاد چنین سازمانى به لحاظ محتوایى مى تواند منجر به پیوند خوردن بیشتر و عمیق تر کشورهاى عضو شده و گسترش روزافزون همکارى ها و روابط را نیز بر مبناى منافع متقابل براى آنها درپى داشته باشد. از این رو مى توان چنین اذعان داشت که تأسیس اوپک گازى بیش از آنکه داراى اهداف اقتصادى باشد، در راستاى اهداف و چالش هاى سیاسى است و در واقع سازمانى براى قدرت نمایى بیشتر ایران و روسیه در برابر غرب به شمار مىآید.