نفت؛ ابزار توسعه یا تهدید

*تصویر کلی شرایط امروز منطقه ما چیست؟
**منطقه ما در حال گذار است. قبلاً در چارچوب معین، بازیگران معین و با وزن های معین بازی می کردند. تحولات سیاسی، اشغال عراق و تغییر نقش سایر بازیگران موجب به وجود آمدن حالت گذار شده است. از مهم ترین بازیگران منطقه، ایران است، بعد کشورهای عربی و در پی آن به ترتیب امریکا، انگلستان، روسیه و چین قرار دارند که وزن این بازیگران در حال تغییر است. همه بازیگران باید خودشان را با وزن های جدید تطبیق بدهند. این وزن ها در حال شکل گرفتن است. بازیگران در رقابت با هم به دنبال گرفتن وزن و جایگاه جدید در منطقه هستند. ما هم باید این کار را بکنیم. نکته آن است که ما دارای جایگاه ممتاز هستیم، بازی ما هم تاکنون خوب بوده، اما نمی توانیم بدون توسعه اقتصاد ملی ادامه بدهیم. پایداری قدرت منطقه یی و به تبع آن قدرت جهانی ما در گرو توسعه اقتصادی است نباید از توسعه اقتصادی داخلی غافل شویم.
*وضعیت و چشم‌انداز آتی نفت را چطور می بینید؟
**قیمت های جهانی در حال بالا رفتن است. پیش بینی من آن است که قیمت ها همچنان تا 200 دلار بالا خواهد رفت. فکر می کنم بالا رفتن قیمت نفت موجب نگرانی ما نیست.
*نگرانی آن است که این قیمت ها ربطی به عرضه و تقاضا ندارد؟
**همین طور است. این قیمت ها ربطی به عرضه و تقاضا ندارد. پایه ها و بنیادهای بازار که عرضه و تقاضا است، تعیین کننده قیمت نیستند. بازارهای کاغذی و مالی، سفته بازی ها و تنش های ژئوپولتیک موجب بالا رفتن قیمت نفت شده است. در مورد مسائل نفتی، مهم بعد داخلی است. روند بین المللی چندان مهم نیست. چون ما از بالا رفتن قیمت نفت ضرر نمی کنیم اما باید مواظب دو چیز باشیم؛ 1- اینکه افزایش قیمت نفت چگونه در اقتصاد کلان ایران تعریف شود و چه جایگاهی داشته باشد که به تورم لجام گسیخته تبدیل نشود، یعنی با درآمد نفت چه کنیم. آیا تمام درآمد را خرج کنیم یا برای آن برنامه ریزی داشته باشیم. این مساله آنقدر مهم است که باید برای آن لایحه یا برنامه نوشت. 2- وضعیت نفت ما چگونه است؟ خیلی از چاه های ما به سن بالا رسیدند. کارایی و بازدهی آنها باید بیشتر شود، تولید باید بالا برود. ظرفیت هم باید بیشتر شود تا بتوانیم جایگاه جهانی خود را حفظ کنیم. طبیعی است که برای این کار نیاز به تکنولوژی، سرمایه و خدمات و نیروی انسانی داریم. در ایران پس از صد سال از تمامی این نعمت ها برخورداریم اما نعمت های ما برای هدف مان کافی نیست. منابع مالی، تکنولوژی و منابع انسانی ما کافی نیست. ما به همکاری بین المللی نیاز داریم. باید زمینه های همکاری بین المللی برای ارتقای جایگاه نفت در اقتصاد کلان را فراهم کنیم. من از کسانی هستم که معتقدم نفت بزرگ ترین جایگاه را در اقتصاد کشور دارد و باید به آن پرداخت. نفت و گاز باید در اولویت قرار گیرد و به آن رسیدگی فراوان شود. سال قبل ما کاهش تولید نداشتیم که جزء افتخارات ماست اما نگرانی ها وجود دارد و باید به آن توجه کنیم.
*نفت ابزار قوی برای چانه زنی ماست؟
**نفت ابزار چانه زنی برای توسعه بیشتر است. نفت ابزار تهدید نیست.
*جناب دکتر عادلی، در سال های اخیر موسسه روند اقتصادی به دلیل اهمیت مباحث دیپلماتیک و اقتصادی اقدام به برگزاری کنفرانسی کرده که به داووس ایرانی مشهور شده. با وجود مشکلات بسیار پیش روی شما دلیل برگزاری این کنفرانس چیست؟
**تجربه ما به عنوان تجربه یک موسسه مطالعاتی در بخش خصوصی به منظور تولید محصولات فکری و معنوی صورت می گیرد. این تجربه جدیدی در عرصه اقتصاد و تولید علم کشور است.
تاکنون در کشور ما موسساتی که به این کار اشتغال داشته و دارند به طور مستقیم یا غیرمستقیم از بودجه دولتی استفاده می کنند یا مستقیماً زیر نظر یک سازمان دولتی هستند. این نخستین بار است که موسسه یی در بخش خصوصی با گردآوری گروهی از افراد بسیار باتجربه، استادان، محققان و صاحبان نظر به چنین کاری دست زده است تا بتواند محصولات تحقیقاتی و پژوهشی تولید کند و آن را در اختیار جامعه قرار دهد.
*به چه شکلی؟
**به صورت تحقیق، پژوهش، کارگاه های آموزشی و برگزاری جلسات بحث و تبادل نظر.
*مهم‌ترین موضوعاتی که شما به آن می پردازید چیست؟
**بحث و تبادل نظر ما درباره اقتصاد، روابط بین الملل و محیط زیست است. در بخش اقتصاد بحث در سه رشته مشخص است؛ اقتصاد با تاکید بر انرژی، فاینانس و تامین مالی و اقتصاد کلان. در موضوع روابط بین المللی هم به تحولات منطقه، روندهای بین المللی و تغییرات و تحولات وزن قدرت های میانی و بزرگ جهان می پردازیم. سومین سوژه مورد بحث هم محیط زیست است. فعالیت های ما به صورت تحقیق، گزارش، مشاوره و برگزاری جلسات مختلف است. این تجربه جدیدی است و باید دولت، سازماندهی ها و مقررات آن به این تجربه پاسخ مثبت بدهد تا بخش خصوصی بتواند روی این مساله سرمایه گذاری کند.
*عواقب بی توجهی به این نوع فعالیت های بخش خصوصی چیست؟
**ما هزاران فرد باتجربه و صاحب فکر داریم که به دلیل نبود سازماندهی های مناسب نظیر موسسه اقتصادی روند، به موسسات خصوصی خارجی می روند. این افراد سرمایه های کشور هستند. وجود چنین موسساتی امکان می دهد که این افراد فارغ از آنکه در دولت فعال باشند یا نه، از طریق دیگری به جامعه خدمت کنند. حتی این موسسات می توانند افکار محققان و استادان خارج از کشور را با گروه های صاحب فکر داخلی ترکیب کنند و ارائه دهند.
*به نظر می‌رسد علاوه بر کمک نکردن به چنین موسساتی، مشکلاتی هم وجود دارد.
**ما با مشکلات بسیار زیادی روبه رو هستیم. مقررات و سازماندهی موجود پذیرای چنین موسساتی نیست. برای وزارتخانه های مسوول این قضیه و موسساتی که مسوولیت بخش خصوصی را عهده دارند، موسساتی مانند موسسه ما جذابیتی ندارد؛ با وجود این ما با عشق و علاقه کار خود را دنبال می کنیم.
*آیا تنها با امکانات دولتی و بی توجهی به نیروی عظیم بخش خصوصی می شود پیش رفت؟
**اگر ایران بخواهد در توسعه، مقام درستی داشته باشد، حتماً باید از همه امکانات شامل امکانات غیردولتی استفاده کند. مگر می شود دولتی فقط با کارمندان حقوق بگیر خود کشور را اداره کند. هر دولتی باید با تمام امکانات کشور جلو برود، اعم از منابع انسانی و منابع زیر و روی زمین. نیروی کار یک کشور را همه فعالان آن اعم از بخش خصوصی و دولتی تشکیل می دهند. ما حقوق بگیر دولت نیستیم، اما برای این کشور، این دولت و این نظام کار می کنیم.
*در مورد خود کنفرانس بفرمایید. آیا اقبال به داووس ایرانی مانند سال های قبل است؟
**ما در قالب خدمات مان، سالانه کنفرانسی با شیوه و نرم افزار جدید برگزار می کنیم. رسانه های ایرانی به آن داووس ایرانی گفتند چون شبیه داووس است. شیوه کنفرانس، شیوه بحثی، جدلی و علمی است به همین دلیل حالت رسانه یی ندارد. جلسات ما به منظور تبلیغ کردن نیست. هدف آن است که صاحبان فکر از دولت و بخش خصوصی، از صاحبان فکر و محققان جمع شوند و با هم در مورد توسعه منطقه و جهان بحث کنند و البته نقش ایران در توسعه جهانی هم از محورهای اصلی بحث است. البته ما زیاد بحث های داخلی نمی کنیم، بیشتر بحث های ما فراملی است، چرا که معتقدیم توسعه ایران در چارچوب توسعه منطقه و توسعه جهانی باید تعریف شود. توسعه ملی دیگر امر ملی نیست، بلکه امری است منطقه یی و بین المللی. نمی توانیم توسعه خود را از نظر کمی و کیفی در چارچوب مرزهای ملی خود تعریف کنیم و برای آن شاخص بگذاریم. شاخص های ما منطقه یی و جهانی است. اگر کار ما به گونه یی باشد که در مقایسه با منطقه عقب بیفتیم، در مسیر درست حرکت نکرده ایم. لذا هدف برگزاری اجلاس های سالانه ما آن است که به بنگاه های دولتی و خصوصی بگوییم با چه محیط اقتصادی و بین المللی روبه رو هستند و چگونه می توانند در این محیط جایگاه خود را داشته باشند. دولت تلاش های زیادی دارد اما اگر تلاش ها در سطح مدیران بنگاه ها به برنامه های عملی تبدیل نشود، به هیچ وجه نمی تواند توسعه ملی ما را به وجود بیاورد. خدمات ما برای بنگاه ها در جهت وسعت بخشیدن به دید آنها برای مواجهه با مسائل داخلی و منطقه یی است. سالانه مقامات کشور ما با صرف هزینه بسیار، برای روشن کردن بنگاه های بین المللی و مقامات دنیا، به اقصی نقاط دنیا سفر می کنند. اگر آمار را بررسی کنید از سفرهای بسیار حکایت دارد که کار پسندیده یی هم هست. حالا ما ترتیبی داده ایم تعداد زیادی از کسانی که مایلند با ایران آشنا شوند و با ایران کار کنند به کشور ما بیایند. آقایان می توانند در تهران با حداقل هزینه در این جلسه شرکت کنند. حال باید دید چه تعداد از آنهایی که به خارج سفر می کنند، حاضر شدند در این مدت با کنفرانس همکاری کنند.
*این افراد در کنفرانس ها شرکت می کنند؟
**گلایه یی نیست. همکاری هایی بوده و از آن سپاسگزارم. اما آیا همکاری ها درخور این جلسه بوده است. همکاری که می توانستند با من داشته باشند، همین است؛ این همه سفر به خارج از کشور برای دیدار با کسانی که معلوم نیست حاضر باشند با ایران کار کنند. اما در قلب تهران جلسه می گذاریم و آنها به دلیل آنکه بخش خصوصی هستیم در جلسات شرکت نمی کنند. ما توقعی نداریم اما فکر می کنم ما خدمتی ارائه می کنیم که استقبال بین المللی دارد. همان طور که رئیس جمهور محترم در عرصه سیاست و صنعت گفتند ما می توانیم، ما هم در این عرصه «می توانیم»، چرا باور نمی کنید؟ چرا فکر می کنید فقط کنفرانس هایی که آن سوی مرز در کشورهای خارجی برگزار می شود، کنفرانس هستند. وقتی ما به عنوان بخش غیردولتی از سازمان ها و کشورهای مختلف صاحب نظران را می آوریم، یعنی زمینه را فراهم می کنیم، بهتر نیست که در این جلسات حضور یابند. از گروهی از سازمان های دولتی که طی این سه سال شرکت داشتند، متشکریم. شاید انتظار ما زیاد است.