* آقای سفیر، نگرانیهایی مبنی بر تبدیل شدن ترکیه به پایگاهی برای آمریکا و به خصوص اسرائیل برای ضربه زدن به ایران وجود دارد و حضور دو کشور متخاصم ضد ایران با توجه به تعاریف دیپلماتیک کشورهای دوست و دشمن و نفوذ آنها در ترکیه رابطه ایران با این کشور از ظرافت خاصی برخوردار است. مایلم نظر نماینده دولت ایران در ترکیه را در اینباره بدانم.
** آنچه که در مورد نفوذ آمریکا و اسرائیل در دولت ترکیه گفته میشود چندان تطبیقی با واقعیت ندارد. به خصوص در مورد نفوذ اسرائیل در ترکیه که چنین موضوعی به هیچ وجه واقعی نیست. دلیل نخست این است که اسرائیل به هیچوجه قادر به افزایش موقعیت سیاسی اقتصادی خود در منطقه و حتی در اروپا نیست و دولت ترکیه به خوبی به این موضوع واقف است. ترکیه کمتر از یک قرن است که از دولت عثمانی به دولت جمهوری ترکیه تغییر کرده است و هنوز هم نخستین رویای ترکیه تحقق حوزه عثمانی است که بیتالمقدس هم سالها تحت سیطره عثمانیها بوده است.
بنابراین بیشتر آنچه که در مورد نفوذ اسرائیل در ترکیه گفته میشود، تبلیغاتی است که برای تحریک ایران وجود دارد. حتی اگر قراردادهای موجود میان ترکیه و اسرائیل را بررسی کنید این واقعیت را در مییابید که اسرائیلیها قراردادهایی را عمل کردهاند که هیچ نقشی در ارتقای جایگاه منطقهای و بینالمللی ترکیه نداشته است.
ولی واقعیت این است که نقش آمریکا در ترکیه متفاوتتر از نقش اسرائیل است. آمریکا تاثیر بیشتری در معادلات دولت ترکیه دارد و این موضوع به دلیل عضویت ترکیه در ناتو و بدهکار بودن این کشور است. دولت ترکیه نیاز به کمک بانک جهانی دارد و از سوی دیگر این کشور در خط مقدم مبارزه آمریکا با بلوک شرق بود و به همین خاطر نزدیکی بیشتری با آمریکا و غرب برقرار کرده است. ولی این هم به معنای آمریکایی بودن دولت ترکیه نیست. چون آنها به ورود سربازان آمریکایی از خاک خود به عراق پاسخ منفی دادند و از سویی دیگر شکاف میان ترکیه و آمریکا بر سر موضوع پ.ک.ک و مسائل منطقه و خاورمیانه هر روز بیشتر میشود.
دلیل دیگر روحیه کاملاً ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی مردم ترکیه است. نظرسنجیهای اخیر در ترکیه به شما میگوید که ۹۷ درصد مردم این کشور ایران را بهترین دوست ترکیه میدانند و همه این شواهد کافی است که تحلیلگران مسائل منطقه در داخل ایران در ادراک خود نسبت به موضوع ترکیه تجدیدنظر کنند. البته سیاستمداران و مسئولین دولتی در ایران به طور کامل بر این موضوع واقفند و طی این سالها تمام تلاش خود را برای تحکیم روابط ایران و ترکیه به کار بردهاند و دولتمردان ترک هم از تحکیم بیشتر روابط استقبال میکنند.
* به رغم توضیحاتی که میدهید، در برخی مناسبات دیپلماتیک به نظر میرسد شاهد رفتارهای دوگانهای از سوی ترکیه نسبت به ایران هستیم؟
** من معتقدم که در موضوع رابطه ایران و ترکیه همواره شاهد رفتارهای دوگانه غرب و آمریکا نسبت به دو کشور بودهایم. از یک سو غرب در پی نگه داشتن ایران برای خود است و آمریکاییها میخواهند ترکیه را نگه دارند و از طرف دیگر هر دو آنها تلاش میکنند که ایران و ترکیه پایینترین رقم همکاری با یکدیگر را داشته باشند. یک مثال تاریخی میآورم؛ در دوران گذشته روابط اقتصادی ترکیه و ایران به ۳۰ میلیون دلار در سال رسید که آمریکاییها اعلام کردند خطر رابطه ایران و ترکیه از روسیه بیشتر بوده است و آنها همانطور که از پایین بودن رقم همکاری ترکیه و پاکستان خشنود بودند، از پایین آمدن سطح همکاریهای ایران و ترکیه هم استقبال میکردند.
بنابراین دست به تبلیغات گستردهای زدند و نفوذ زیادی برای کنترل سطح همکاریهای دو کشور به خرج دادند. آنها مسائل صنفی را توسعه دادند که براساس این طرح خیلیها در داخل ترکیه به تله افتادند. مسائلی همچون ناسیونالیسم در ترکیه، بحث قومیتها و ایجاد اختلالات مذهبی در این کشور مطرح شد تا آنها به اهداف خود برای تشدید مداخله در روابط دو کشور ایران و ترکیه برسند ولی ما خوشحالیم از اینکه مشاهده میکنیم امروز تمام این مسائل برای دو کشور روشن است.
* فکر نمیکنید ترکیه در آینده به تهدیدی برای امنیت ملی ایران تبدیل شود؟
** به هیچ وجه. اساساً ترکیه جزو تهدیدات امنیت ملی ایران محسوب نمیشود و در سند امنیت ملی ایران نامی از ترکیه برده نشده است. همانطور که در سند امنیت ملی ترکیه نامی از ایران نیست. ولی آنچه که مسلم است اگر تهدیدی برای امنیت ملی دو کشور وجود داشته باشد تنها از سوی آمریکا و اسرائیل است. شما ببینید آمریکا در هیچ یک از مسائل به وجود آمده برای ترکیه از دولت این کشور حمایت نکرده است. در خصوص موضوع قبرس، در موضوع پ.ک.ک و حتی در مسئله کشتار ارامنه هیچگاه از دولت ترکیه حمایت نکرده است کما اینکه ایران هم مدام از سوی اسرائیل و آمریکا تهدید شده است.
اسرائیلیها مخالف حضور قوی ترکیه در منطقه هستند و البته فرآیندهای خنثی هم از سوی برخی کشورهای منطقه این موضوع را تشدید میکند. در حال حاضر ایران و سوریه تنها کشورهای فعال منطقه به شمار میروند، در حالی که در مقابل اروپاییها و آمریکا در حال شدت دادن به فعالیتهایشان در منطقه هستند. بنابراین ما باید از حضور فعال ترکیه در منطقه استقبال کنیم چون این حضور به نفع ایران است. پس در موضوع رابطه ایران و ترکیه جوامع فعال سیاسی، روشنفکران و دانشگاهیان ایران میبایست در دیدگاه خود نسبت به ترکیه تجدیدنظر کنند و با افزایش سطح روابط به فعالتر شدن ترکیه در منطقه کمک کرد. چون حقیقت تاریخی این است که ایران و ترکیه هرگاه با یکدیگر روابط نزدیکی برقرار کردهاند به دلیل وابستگی ژئوپلتیک به یکدیگر همیشه موفق بودند.
* ولی حضور نظامی آمریکا در ترکیه و وجود پایگاه هوایی آمریکاییها، ترکیه را به عنوان کشور حامیحضور نظامی آمریکا در منطقه در سطح خاورمیانه معرفی کرده است.
** اساس نظریات جنگ مدرن هیچ یک از پایگاههای آمریکا در ترکیه ارزش عملی برای تهدید کشورهای دیگر ندارد. موقعیت ژئوپلتیک ایران در منطقه نیز به گونهای است که حمله نظامی به این کشور کاملاً منتفی است. ولی این یک واقعیت است که پایگاههای نظامی آمریکا در ترکیه بیش از آنکه ارزش نظامی و امنیتی داشته باشد دارای ارزش سیاسی یا معنوی است. چون وجود پایگاههای آمریکایی در کشورهای منطقه موجب نوعی بیاعتمادی و بدبینی به چنین کشورهایی میشود و آمریکاییها از این موضوع به سود خود استفاده میکنند. البته ما باید تلاش کنیم که هر چه زودتر این پایگاهها برچیده شود ولی بدبینی مفرط هم نسبت به این موضوع اشتباه است.
* واکنش ترکیه در موضوع بحران اخیر خاورمیانه چگونه بود؟ آیا دولتمردان ترک از حزبالله پشتیبانی میکنند یا سفارت اسرائیل در آنکارا آنها را وادار به پیروی از مواضع رژیم صهیونیستی خواهد کرد؟
** ابتدای حمله رژیم صهیونیستی به لبنان، دولت ترکیه شدیدترین مواضع را علیه اسرائیل اعلام کرد. آقای اردوغان با شدت گفت که مسئول این حملات اسرائیل است. خوشبختانه مواضع ترکیه در موضوع بحران اخیر خاورمیانه با مواضع ایران منطبق است. هر دو کشور اعتقاد دارند که ناتو نباید در لبنان مستقر شود و هر دو کشور میگویند که هرگونه مذاکره بایستی پس از آتشس انجام شود.
با این وجود ما در طیفی از جریانات رسانهی ترکیه و بخشی از روشنفکران ترک شاهد حضور افرادی هستیم که مخالف فعالیت دولت ترکیه در مسائل خاورمیانه هستند. در حالی که دولت ترکیه و مردم این کشور به گونهای در موضوع اخیر خاورمیانه برخورد کردهاند که جریان روشنفکری رسانه ای مخالف سیاستهای خاورمیانه ای دولت کاملاً منزوی شده است.
* در موضوع تضمینهای امنیتی آیا قراردادهای امنیتی میان ایران و ترکیه ضمانت اجرای کافی دارد؟
** ارداد امنیتی میان ایران و ترکیه سند بسیار جامعی است که مبنای روابط دو کشور قرار گرفته و در حوزههای امنیتی و تروریسم در حال اجراست و دو کشور به خوبی به تعهدات امنیتی خود عمل کردهاند. البته ممکن است در آینده به سند جامع امنیتی نیاز باشد ولی در حال حاضر چنین نیازی احساس نمیشود ضمن اینکه ما کمیسیون امنیتی مشترک داریم و براساس سند امنیتی، دو کشور پذیرفتهند که به جریانات تروریستی اجازه ندهند که در خاک کشورشان علیه دو کشور استفاده کنند.
* از آغاز بحران جدید خاورمیانه در لبنان و فلسطین تلاشهای ترکیه در چه مسیری ادامه یافته است؟
** اودات بسیار وسیع بوده است و تماسهای تلفنی آقای اردوغان با رئیسجمهور ایران و وزیر خارجه کشورمان ادامه دارد ضمن اینکه آنها دیدار مجددی در مالزی با یکدیگر داشتند و رایزنیهای گسترده شان برای حل فوری بحران ایجاد شده در خاورمیانه و خاتمه جنگ لبنان ادامه دارد.
* چند روز پیش گروهی از ایرانیان در حمایت از مقاومت لبنان با عنوان استشهادیون خواستار عبور زمینی از ترکیه برای رفتن به لبنان بودند که دولت ترکیه اجازه عبور آنها را صادر نکرد. نماینده دولت ایران در ترکیه نسبت به اقدام استشهادیون و رفتار دولت ترکیه چه نظری دارد؟
** رئیسجمهور ایران و هم آقای آصفی سخنگوی وزارت خارجه اعلام کرده بودند که با این اقدام هموطنان ایرانی مخالف هستند و به اعتقاد من هم حمایت سیاسی از مردم لبنان کفایت میکند و هیچ نیازی به انجام این کار نبود. همانطور که میدانید دولت ایران و ترکیه با یکدیگر لغو روادید هستند و دولت ترکیه هم به آنها گفته بود که میتوانند وارد ترکیه شوند ولی بدون به همراه داشتن علائمیکه تظاهرکننده به اقدام استشهادی از مردم لبنان باشد. ممکن است در برخی موضوعات سیاست کشورها با یکدیگر متفاوت باشد ولی ما باید به حاکمیت ملی و دیدگاه کشوری که میخواهیم از آن عبور کنیم احترام بگذاریم.
البته ما احساسات و علاقه جوانان کشور خود را درک میکنیم و خود بنده هم جزو افرادی بودم که اول انقلاب داوطلب رفتن به لبنان بودم و حتی در فرودگاه مهرآباد به همراه جوانان دیگر تحصن کردیم ولی باید حساسیتهای بینالمللی و همین طور مسئولیت کشور را نسبت به کشورهای دیگر درک کنیم. اتباع ایرانی میتوانند وارد ترکیه شوند ولی ورود با علائمیکه با سیاستهای دولت ترکیه مغایر است، ممکن است به روابط دو کشور لطمه بزند کما اینکه ما باید به سیاستهای کشوری که از آن میخواهیم عبور کنیم، توجه داشته باشیم.
بنابراین خواهشی که از مردم و جوانان علاقهند به یاری به مردم لبنان داریم این است که تلاشی صورت نگیرد که به شرایط ایران در منطقه خدشهای وارد کند و با در نظر گرفتن سیاستهای دولت ایران به جهان اعلام کنند که مردم ایران به مردم لبنان و فلسطین علاقهند هستند و در کمک به ملت مظلوم این دو کشور کوتاهی نخواهند کرد.