صالح اسکندری
مقدمه:
واکاوی خطوط و مبانی نظری حضرت امام خمینی(ره) موید صراحت راه و حرکت ایشان در مدت حیات پربرکتشان است. محدود کردن عصر امام خمینی(ره) به فاصله بین سالهای 42 تا 68 بی انصافی نابخشودنی است. امواج انقلاب اسلامی بر خلاف سایر پدیده ها که به طور طبیعی در گذر زمان فرسوده می شوند، توفنده تر از گذشته مرزهای داخل و خارج کشور را پشت سر گذاشته و اغلب تحلیلگران سیاسی را مجنون قدرت خود کرده است. حجت الاسلام سید حسن خمینی به درستی خطر تحریف اندیشه های حضرت امام(ره) را گوشزد نمود. کسانی که در مقام ترویج و تطهیر برخی چهره های منفورملت ایران مانند بنی صدر خائن به تحریف تفکر سیاسی امام خمینی(ره) دست یازیده و ایده سیاسی بنیانگذار انقلاب اسلامی را به تشکیل مجلس مجتهدین یا تنها بسط نظریه شیخ فضل الله تقلیل داده اند، حداقل به خود زحمت نمی دهند که با مطالعه تاریخ انقلاب و اندیشه های حضرت امام(ره) از واقعیت مطلع شوند و یا اینکه به عمد خود را به ناشنوایی و نابینایی زده اند.حداقل از نسل اول انقلاب که در خرداد 42 در متن مبارزات بودند می شود پرسید. مردم در تظاهرات عاشورایی خرداد42 با پارچه نوشته های “ما خواهان حکومت اسلامی هستیم" به خیابان ها آمده بودند. امام خمینی(ره) از همان عنفوان مبارزات علیه شاه ایده حکومت اسلامی را مطرح نمودند و معتقد بودند که بر خلاف مشروطه هم باید در ساختار و هم در کارکرد حکومت تغییرات اساسی ایجاد شود. در قدیمی ترین سند مبارزات سیاسی امام خمینی(ره) که متعلق به11شهر جمادی الاولی 1363 (ه.ق) مصادف با 15اردیبهشت 1323(ه.ش) است آمده:خودخواهی و ترک قیام برای خدا ما را به این روزگار سیاه رسانده و همه جهانیان را بر ما چیره کرده و کشورهای اسلامی را زیر نفوذ دیگران درآورده... قیام برای نفس است که بیش از دهها میلیون جمعیت شیعه را به طوری از هم متفرق و جدا کرده که طعمه مشتی شهوت پرست پشت میزنشین شدند. قیام برای شخص است که یک نفر مازندرانی بیسواد را بر یک گروه چندین میلیونی چیره می کند که حرث و نسل آنها را دستخوش شهوات خود کند... به همین زودی بر شما تفرقه زده ها چنان چیره شوند که از زمان رضاخان روزگارتان سخت تر شود"
این تعابیر قبل از انتشار کتاب کشف الاسرار توسط امام خمینی(ره) خطاب به عموم علما نوشته شده است. با این تفاسیر این ادعا که اساسا ولایت فقیه در قالب یک نهاد سیاسی در نظام واره معرفتی امام(ره) دور از دسترس بوده و اعمال آن پس از انقلاب اسلامی متاثر از اختلاف روشنفکران و روحانیت است، نوعی سوء برداشت سیاسی و تحریف اندیشه های امام راحلمان است که برخی بی محابا و بدون مطالعه در برخی نشریات به انتشار آن می پردازند. این مجال که بخش سوم و پایانی نوشتار"خط امام خمینی (ره)، مهندسی حکومت دینی" است فرصت مناسبی برای نقد جامع ادعاهای فوق نیست. در ادامه بررسی ویژگی های خط امام(ره) نظیر "بازگشت به هویت و ارزشهای اسلامی"، "ایمان و عمل صالح در حوزه سیاست"، "پاسداشت ساحت جمهوریت"، "نوآوری متکی بر مبانی اسلام" به دو ویژگی دیگر خط امام خمینی(ره) می پردازیم.
5 - صیانت از استفلال و آزادی کشور یکی دیگر از ویژگی های خط امام خمینی(ره) است. پس از نهضت مشروطه هم استقلال و عزت ملی کشور در خطر افتاد و هم آزادی مردم. این دو آرمان با اشغال کشور توسط متفقین و استبداد رضاخان به باد رفت.
یکی از شاخصه های انقلاب اسلامی این است که پس از گذشت 30 سال هیچ احساس خطری مبنی بر ظهور یک حکومت استبدادی پاترومونیال احساس نمی شود. بازگشت دیکتاتوری به ایران محال است. نرم افزار مشروطه طوری طراحی شده بود که ویروس رضاخان با حمایت انگلیسی ها آن را از کار انداخت. اما در انقلاب اسلامی امام خمینی(ره) با گشایش باب مردمسالاری دینی و شجاعت بی نظیر ایشان در اتکا دادن نظام اسلامی بر آرای مردم هر گونه شائبه بازگشت دیکتاتوری را در نطفه خفه کردند. به تعبیر مقام معظم رهبری: "بزرگ ترین و اساسی ترین کار انقلاب اسلامی که به برکت نفس گرم امام خمینی (ره) انجام شد، تغییر جوهری در مسیر تاریخ کشور و رهایی ملت ایران از بلای استبداد و سلطه پذیری بود که سال های متمادی و از زمان حکومت قاجار تا پایان دوره پهلوی، سایه سیاه آن بر این کشور سنگینی می کرد."(1)
6 -آینده نگری و دور اندیشی یکی دیگر از شاخصه های خط امام خمینی (ره) است. در این چارچوب فکری آتیه نظام جمهوری اسلامی با حکومت جهانی حضرت مهدی (عج) پیوند می خورد. بدون تردید فرهنگ متکامل انتظار برای جهانی شدن در گام اول نیازمند پژو هشهای عقلانی گسترده است.تاملاتی که به نظام دانایی این فرهنگ سامان دهد و باعث استغنای مفاهیمی شود که حول دال برتر "ظهور موعود" در حال گردش هستند.در واقع مرحله اول گفتمان سازی انتظار است.میان فرهنگ انتظار در میان اقوام و ملل مختلف بایستی توسعه بیابد ،رشد پبدا کند وبه گفتمان انتظار تبدیل شود.البته در گام های ابتدایی این گفتمان بنا بر اقتضائات فرهنگی شکل می گیرد ودر مراحل بعدی بایستی به یکسان سازی گفتمانی اندیشید.
پس از شکل گیری گفتمان انتظار، چه نوع ابتدایی وچه نوع پیشرفته آن ، می توان به طراحی مدل سیاسی انتظار پرداخت.
هسته مرکزی این مدل می تواند مفهوم ومضمون آیه شریفه (ونرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض ونجعلهم ائمه ونجعلهم الوارثین)باشد .مستضعفین به عنوان یک طبقه فکری و نه به عنوان یک طبقه اقتصادی در فرهنگ های مختلف دارای ویژگی های منحصر به فردی برای ترسیم الگوی سیاسی انتظار و شکل دهی به جبهه مبارزه با ظلم هستند.در تمام جوامع این بخش عظیم از مردم که همیشه تاریخ زیر یوغ ظلم وستم مستکبران بوده اند به آسانی قابل شناسایی هستند.به وجود آمدن این تمنا در هر جامعه ای که (ان اعبدوا الله و الجتنبوا الطاغوت)واینکه مستضعفین قدرت را در دست بگیرند به تنهایی می تواند آن جامعه را در طی مسیر الگوسازی سیاسی انتظار کمک کند.
این مدل سازی مستلزم طرح وپرورش این پرسش سابق فلسفه سیاسی است که "چه کسی باید حکومت کند" اگر چه امروز بیشتر به "چگونه حکومت کردن" اندیشیده می شود.