نجفقلی حبیبی
روز 24 آذر 85 برای نخستین بار دو انتخابات خبرگان رهبری و شوراهای اسلامی در یک روز انجام شد که البته تجربه جدیدی بود. ظواهر امر نشان میدهد که مشارکت مردم خوب بوده است اما اظهارنظر قطعی در این مورد به پس از اعلام قطعی آرای شرکتکنندگان و نتایج انتخابات موکول میشود تا معلوم شود چه درصدی از واجدان شرایط شرکت کردهاند.
از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون 9 دوره انتخابات ریاستجمهوری، 7 دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی، 4 دوره انتخابات خبرگان رهبری، 3 دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا و 4 دوره برای اصل نظام و قانون اساسی انتخابات سراسری انجام شده است. جمعا 27 انتخابات عمومی و سراسری تقریبا با معدل سالی یک انتخابات صورت گرفته است. با ملاحظه تعداد انتخابات و حدود مشارکت مردم بهویژه در این دوره چند نکته قابل توجه است:
1ـ قاعدتا تجربه اجرایی ارزندهای باید برای دستاندرکاران اجرای انتخابات حاصل شده باشد و ضعف اجرایی دیگر قابل توجیه نیست. چنانکه اگر درست انجام شود نیز چندان مایه افتخار نیست. با این حال، بسیار مایه تاسف است که هنوز صندوقهای رای و محیط نوشتن رای و در صندوق انداختن آرا در حد مطلوبی نیست و اگرچه صندوقها در برخی شهرها مثل تهران تغییر کرده است اما اینکه شفاف نیست، هنوز انتقاداتی بر آن میشود.
2ـ مردم ما ارزش جمهوریت نظام را دانسته و آن را پذیرفتهاند و به این جهت اگر عوامل دیگر دخالت نکنند، با اشتیاق به پای صندوقهای رای میروند. اما متاسفانه در انتخابات گذشته رد صلاحیتها، ابطال رایها و صندوقها، در مواردی که نتایج آرا مطابق میل یک جریان خاص نبوده است، محروم کردن عدهای برای شرکت در رقابتهای انتخاباتی و محروم کردن رایدهندگان از انتخاب افراد مورد علاقهشان و به عبارتی کانالیزه کردن انتخاب افراد، اغلب مایه دلسردی مردم شده است.
3ـ حضور شخصیتها و احزاب و گروههای اصلاحطلب و دیگر گروههای رقیب جریان همسوی دستگاه نظارت و نیز افراد مستقل و دعوت آنان از مردم برای مشارکت در انتخابات و نیز حضور فعال خودشان، با وجود بیعدالتیهای آشکار که در حقشان روا شده است، قطعا برای هر منصف و خیرخواه کشور، جای تقدیر و تشکر دارد. البته این روند متاسفانه در چندین انتخابات پیدرپی وجود داشته و اعمال شده است و هر بار این قبیل شخصیتها و گروهها و احزاب از سر دلبستگی به نظام و حفظ منافع ملی و مراقبت از جمهوریت نظام، تن به این دشواریها داده و حتی طعنهایی را به جان خریدهاند و مواردی بوده است که عدم توفیق آنان در انتخابات با زمینهسازیهای انجامشده تقریبا روشن بوده است اما باز هم به خاطر همان احساس مسوولیت از حضور در فضای انتخابات و گرم کردن تنور رقابت انتخابات خودداری نکردهاند.
4ـ این بار نیز همان روند با قوت و قدرت از جانب دستگاه نظارت اعمال شد. از یک طرف با شیوه در پیش گرفته شده، امکان مشارکت بسیاری از بزرگان در انتخابات خبرگان رهبری سلب شد و کسانی چون مجید انصاری، عباسیفر، ارسنجانی و... را که پیش از این در مجلس خبرگان عضویت داشتند رد صلاحیت کردند و کار به جایی رسید که به زحمت در برخی حوزهها، 2 برابر مورد نیاز داوطلب معرفی شد. یعنی مثلا برای انتخاب یک نفر، فقط 2 نفر داوطلب معرفی شد.
5ـ نظام جمهوری اسلامی که با رهبری داهیانه حضرت امام خمینی(ره) با تلفیق و انسجام اسلامیت و جمهوریت شکل گرفته است، نظامی است کاملا معقول و اگر موازین آن بهدرستی رعایت شود، هم بعد فکری و معنوی آن یعنی اسلامیت ـ که مردم عزیزمان به آن پایبندند ـ و هم ساختار آن ـ یعنی جمهوریت ـ منشاء خیرات فراوان خواهد شد. اسلام یک دین الهی است که علاوه بر بعد معنوی نیرومند آن، یک دین سیاسی و اجتماعی نیز هست و اکثر احکام آن ـ اگر نگوییم همه ـ در سایه یک حکومت میتواند عملی گردد. همچنین پذیرفتهترین ساختار حکومتی جهان معاصر که مقبولیت عمومی دارد، جمهوری است، که با مشارکت همه مردم شکل میگیرد و اداره میشود و چنین بوده است که با تلفیق آن دو، جمهوری اسلامی به عنوان نظام مقبول که معقول نیز هست، توسط ملت بزرگ ایران پذیرفته شده و انتخابات مهمترین تجلی مشارکت مردم و جمهوریت نظام است. همه کسانی که دلشان برای این مملکت اسلامی میتپد، اگر به انصاف بنگرند، شک نمیکنند که این مملکت در پناه اسلام و جمهوریت میتواند مسیر سعادت را بپیماید. هر تلاش برای جمهوریت نظام، قطعا ناکامیاسلامی ت آن را نیز در پی خواهد داشت و به عکس نیز چنین است. یعنی در روزگار ما، اسلام بدون جمهوریت، امکان عمل نمییابد و برای مردم ما که عموما مسلمان هستند، جمهوریت بدون اسلام نیز موفقیتآمیز نخواهد بود. بنابراین مصلحت کشور ایجاب میکند که ما جمهوری اسلامی را که مظهر جمهوریت و اسلامی ت است پاس بداریم و از تجزیه دو رکن اساسی حکومت (یعنی اسلامی ت و جمهوریت) بپرهیزیم. البته این اقدام با شعار محقق نمیشود.
6ـ به لحاظ اهمیت موقعیت جمهوریت است که مردم و نهادهای مدنی و گروهها و احزاب باید با چنگ و دندان برای حفاظت از جمهوریت نظام که در وضعیت فعلی مردم ما عین دفاع از اسلام است، از هیچ کوششی دریغ نکنند و حتی در این راه هر خار مغیلانی را نیز باید تحمل کنند و چنین است که مردم عزیز ما همواره در انتخابات حضور مییابند.
7ـ تجربههای گذشته برای گروههای اصلاحطلب که اسلامیت و جمهوریت نظام را با هم میخواهند، درسهای بسیار مفید و موثری را برای حضور در انتخابات 24 آذر 85 آموخت و آن عبارت است از ائتلاف. نفس ائتلاف در امر سیاستورزی که با انواع مشکلات موجه است، خود یک ارزش اسلامی و سیاسی و ملی است. گروههای اصلاحطلب، همین که توانستهاند خودخواهیها و خودبینیها را بشکنند و در جهت مصالح نظام و جامعه، حول یک اندیشه با قدرت متمرکز حضور فعال پیدا کنند، قطعا یک عمل باارزش انجام دادهاند و نتیجه آن هرچه باشد، برای گروههای اصلاحطلب یک عمل سیاسی مطلوب است که اگر با تدبیر، حفظ و مراقبت شود، در مسیر تحقق اهداف عالی نظام توفیقات بسیاری نصیب جامعه خواهد کرد.