امیرعلی ابوالفتح
کسانی که تاریخ جنگ ویتنام را بررسی کردهاند، اغلب معتقدند ایالات متحده در جنگلهای ویتنام و در جنگ با نیروهای ویت مینه شکست نخورد. بلکه دوربینهای تلویزیونی با نمایش قساوت جنگ، موجب شکست آمریکا شدند. بعد از آن تجربه تلخ، فرماندهان آمریکایی پیش از ورود به جنگ، نحوه مقابله با رسانههای گروهی و افکار عمومی را مدنظر قرار میدهند.
جنگ عراق تا حدودی با جنگ ویتنام مشابهت دارد. در عراق، آمریکاییها مشغول جنگی خونین و تمام عیار هستند که صحنههای آن از طریق صفحه تلویزیون در مقابل چشم میلیونها آمریکایی قرار میگیرد. آمریکاییها در عراق کشته میشوند، سر بریده میشوند و به گروگان گرفته میشوند، در حالی که همین سربازان مشغول شکنجه زندانیان در ابوغریب هستند. انتشار این اخبار سبب شده که حمایت 70 درصدی مردم آمریکا از حمله به عراق در پیش از مارس 2003 به ناخرسندی 60 درصدی مردم آمریکا از ادامه حضور نظامی در عراق تبدیل شود.
از این رو بیدلیل نیست که دونالد رامسفلد وزیر دفاع آمریکا و طراح اصلی جنگ عراق اعلام کرده فعالیت رسانهای «دشمنان آمریکا» خواب را بر وی حرام کرده است. وی چندین پیش نیز گفت ایالات متحده در جنگ تبلیغاتی با القاعده شکست خورده است. این وضعیت پنتاگون را به واکنش واداشته است. سال قبل اخباری افشا شد که نشان میداد فرماندهان ارتش آمریکا در عراق با پرداخت پول به رسانههای عراقی، گزارشهای جانبدارانه به نفع آمریکا منتشر کردهاند. در جدیدترین اقدام، وزارت دفاع آمریکا قصد دارد یک شبکه خبری 24 ساعته تاسیس کند تا با آنچه که از آن تحت عنوان «اخبار نادرست و بد در مورد جنگ عراق» یاد میشود، مبارزه کند.
تاسیس شبکه خبری 24 ساعته پنتاگون بخشی از طرح بزرگتر دولت آمریکا برای بهبود وجهه بشدت تخریب شده این کشور در نزد افکار عمومی است. نظرسنجیهای انجام گرفته شده در اروپا و خاورمیانه حاکی از آن است که اغلب پرسششوندگان در این مناطق جهان از عملکرد دولت آمریکا خشمگین هستند. در اروپا حتی جورج بوش رئیسجمهوری آمریکا به اندازه اسامه بنلادن رهبر القاعده به عنوان خطر فوری برای صلح جهانی معرفی شده است. این در حالی است که وزارت خارجه آمریکا با تاسیس معاونت جدید تحت عنوان دیپلماسی عمومی به ریاست کارن هیوز نتوانسته با رشد نفرت جهانی علیه سیاستهای یکجانبهگرایانه دولت آمریکا مقابله کند.
اگر چه رسانههای تصویری و نوشتاری در شکلدهی به افکار عمومی نقش غیرقابل کتمانی دارند، اما فضاسازی خبری بدون تغییر در رفتارها چندان موفقیتآمیز نخواهد بود. از این رو تا زمانی که حضور نظامیان آمریکایی در عراق با خود کشتار و مرگ به دنبال میآورد، تا هنگامی که سربازان آمریکایی در خیابانهای عراق جان خود را از دست میدهند و تا زمانی که رسواییهایی نظیر رسوایی زندان ابوغریب و رسوایی زندان گوانتانامو ادامه داشته باشد، تاسیس شبکههای خبری 24 ساعته و یا حتی ایجاد معاونت امور دیپلماسی عمومی در وزارت خارجه آمریکا نمیتواند ذهنیت منفی جامعه جهانی از سلطهگری، یکجانبهگرایی و جنگطلبی واشنگتن را تغییر دهد.
از این رو اگر دوربینهای تلویزیونی آن گونه که در ویتنام آمریکا را شکست دادند، این بار نیز سرنوشتی مشابه را در عراق رقم بزنند، چندان جای تعجب نخواهد بود. بویژه این که قدرت دوربین ضدجنگ در سالهای نخست قرن بیست و یکم به مراتب از قدرت دوربینها در اواسط قرن بیستم بیشتر است.