سارا معصومی
به مدت شش سال مشاور امنیت ملی ایالات متحده و پس از آن وزیر امور خارجه ایالات متحده سایهبان مناسب و مستحکمی برای حمایت از وی در برابر انتقادها داشت. کاندولیزا رایس شش سال گذشته در کابینه جورج بوش را به راحتی سپری کرد چرا که همیشه این وزیر دفاع کابینه بود که تمامی انتقادها را به جان میخرید اما پس از رفتن نه چندان آرام رامسفلد، خانم وزیر با انتقاداتی عجیب و حتی نامتعارف روبهرو میشود. روز چهاردهم ژانویه سال نو میلادی بود که رایس با دیواری از مخالفان جمهوریخواه و دموکرات در برابر خود در مجلس سنا روبهرو شد. در طول جلسات هفته گذشته پیرامون عراق و تحولات آن نیز بسیاری از پیشکسوتان خانم وزیر از عدم رضایت از عملکرد وی در طول چند ماه اخیر سخن گفتند.
وزیر امور خارجه سابق آمریکا جیمز بیکر، رایس را متهم به عدم دخالت دادن سوریه در معادلات منطقه کرد. وی در طول دوران وزارت خود با حضور در میان اعضای کمیته روابط خارجی سنا گفت: ما دائماً در حال عمل به اصول دیپلماسی هستیم و این قبیل اصول نیز هزینههای خاص خود را دارند.
اوایل هفته جاری بود که سناتور کارل اوین ـ دموکراتی از ایالت میشیگان ـ و سناتور جان تدکین ـ جمهوریخواهی از آریزونا ـ سه نامه تهدیدآمیز به مقصد وزارت امور خارجه ارسال کردند. در این نامهها از خانم رایس خواسته شده بود تا با حضور در تلویزیون ملی، مطالبات کابینه بوش از دولت عراق را صراحتا اعلام کند؛ مطالباتی که در ازای برآورده شدن، تمدید حمایت آمریکا از دولت عراق را به دنبال خواهد داشت.
البته ماجرا به همین نامهها ختم نشد. خانم رایس در پاسخ به این درخواست دو سناتور مجلس سنا نوشت: دولت عراق تاکنون در بسیاری از محکزنیهایی از این قبیل شکست خورده است.
اما نامه چهارم و اندکی خشمآلود دو سناتور با این جملات در رسانهها و مطبوعات به اطلاع عموم رسانده شد: سرانجام خانم وزیر امور خارجه به چندین نامه ارسالی پاسخ داد. آنچه که از سخنان خانم رایس به دست میآمد این است که دولت آمریکا به هیچ وجه قصد ندارد با تبعات بلاشک شکستهای پیدرپی دولت عراق روبهرو شود.
روز بیستم ژانویه بود که مجله اکونومیست در مقالهای انتقادآمیز این عنوان را به خانم رایس اختصاص داد: «کاندولیزا رایس، ستارهای در حال سقوط» در این مقاله نویسنده ادعا کرد که کاندولیزا رایس به هیچ وجه سیاستمدار قدرتمند سابق نیست.
وزیر امور خارجه ایالات متحده به ندرت دستپاچه میشود. هر بار که خبرنگاری از وی در خصوص اوضاع بینالمللی و داخلی میپرسد، تشخیص حالت تهاجمی خانم رایس کار چندان سختی نیست. به گفته نزدیکان رایس، وی با استقامتی غیرقابل وصف با انتقادها کنار میآید. اما تمامی این تعریفهای خوش آب و رنگ به پیش از تاریخ یازدهم ژانویه بر میگردد؛ آنچه در این روز تاریخی رخ داد تمامی معادلات خانم رایس را بر هم زد. پس از حمله سناتورهای جمهوریخواه و دموکرات به کاندولیزا رایس، یک منبع نزدیک به وی گفت: بهتر است این روز را روزی بد و نحس بدانیم. بحث بیشتری در خصوص امروز روا نیست.
یک روز پس از این رویارویی سخت، رایس با عصبانیت تمام پاسخ سخنان سناتور باربارا بوکسور را داد. سناتور بوکسور که دموکراتی از ایالت کالیفرنیا است با انتقاد از عملکرد خانم وزیر گفت: رایس هزینه شخصی و عاطفی جنگ عراق را پرداخت نمیکند. چرا که هیچکدام از بستگان نزدیک وی در عراق به سر نمیبرند. رایس پس از این اظهارات گفت: به گمان من نداشتن همسر امری عجیب نیست. فرزند نداشتن نیز هیچ ایرادی ندارد. به گمان من فردی مجرد و بدون فرزند بهتر میتواند برای کشورش تصمیمگیری کند.
با وجود نقش غیرقابل انکار رایس در آغاز جنگ، رایس هرگز تا آن اندازه که رامسفلد مورد حمله منتقدان قرار گرفت با نقدهای برنده روبهرو نشد. وی همواره محبوبترین عضو کابینه بوش بود. وی در بسیاری از موارد حتی محبوبتر از جورج بوش بود. با وجود تمام نقدهای وارده بر رایس، طرفداران سرسخت وی حتی خانم وزیر را به شرکت در انتخابات ریاست جمهوری سال 2008 نیز ترغیب میکنند. در یکی از وب سایتهای متعلق به طرفداران رایس اینچنین نوشته شده است: کاندیداتوری خانم رایس بزرگترین تحول سیاسی قرن خواهد بود.
از آنجا که این روزها سیاست خارجی کاخ سفید هدف انواع حملات قرار میگیرد و سایر عاملان حمله به عراق از گردونه قدرت خارج شدهاند این خانم رایس است که باید جای دونالد رامسفلد را به عنوان مهره همیشه مقصر پر کند.
استاد علو سیاسی دانشگاه استنفورد که به خوبی بر وضعیت حرفهای رایس آگاهی دارد در این خصوص میگوید: پیش از آنکه شخص رایس را مسئول سیاستهای خارجی ایالات متحده بداند، این ارثیه شوم از رامسفلد به وی رسید.
این روزها سیاستمدار مطرح چندانی در صحنه باقی نمانده است و بدین ترتیب رایس بیش از پیش در معرض انتقادها قرار میگیرد.
پیش از این محل تولد انتقادهای وارد بر بوش جبهه چپ در دست دموکراتها بود اما این بار جمهوریخواهان نیز به گردونه منتقدان وارد شدهاند. نمونه بارز این رویارویی نیز جلسه یازدهم ژانویه بود. در این جلسه سناتور جورج وینوویچ جمهوریخواهی از ایالت اوهایو خطاب به رایس گفت: «شما باید راهی بهتر برای حل این معضل بیابید.» وی پس از این اظهارات تند اعلام کرد که دولت جورج بوش از این پس نباید روی حمایت وی حساب کند.
رایس همواره از کنار انتقادات وارد بر خود نیز به راحتی نمیگذرد. مدتی پس از چاپ کتاب « حکومت انکار » نوشته باب هودوارد با عصبانیت با جورج بوش پدر تماس گرفت. اویل دهه 1990 بود که رایس در شورای امنیت ملی زمان بوش پدر مشغول به کار شد. نویسنده در قسمتی از این کتاب به نقل از بوش پدر نوشت: رایس فردی نا امید کننده است که مناسب این سمت نبود.
رایس در تماس با بوش پدر از وی در خصوص این اظهارات توضیح خواست.