زهره کمیزی: بازی سیاسی آمریکا با ایران که به اقتصاد کلان کشور هم کشیده شده بود با حرکت دولت نهم به سمت تغییر سبد ارزی کشور در جهت کاهش ارزش دلار، سرآغاز کشمکش جدیدی است که این بار از سوی ایران آغاز شده است. هر چند سهم کشور ما در کاهش ارزش دلار و یا تقویت یورو در سطح بینالمللی چندان چشمگیر نیست اما در همراه کردن برخی از کشورهای منطقه بیتاثیر نبوده است.
طی بررسیهای انجام شده نوسانات دلار از اواسط آبان تا اواخر آذرماه اکثراً ثابت بوده یا روند نزولی داشته اما روند قیمت یورو، طی این دوره زمانی سیر صعودی داشته است. در اواسط آبان ماه که سیاست وزارت اقتصاد مبنی بر تغییر مبادلات ارزی از دلار به یورو و ممانعت از گشایش مبادلات به ارز اعلام شد، سیر صعودی یورو و حرکت تندتری به خود گرفته است و این حاکی از افزایش تقاضای جهانی به این ارز نوپا است.
از چندین ماه گذشته به دنبال اعمال محدودیتهای مالی از سوی بانکهای آمریکایی علیه ایران، انجام مبادلات مالی به صورت دلار برای ایران دشوار شده و همین موضوع موجب شد وزیر امور اقتصادی کشورمان اخیراً اعلام کند که ایران قصد دارد از یورو در مبادلات مالی خود استفاده کند همچنین طی چند ماه گذشته بخش اعظمی از نفت ایران به جای دلار به یورو فروخته شد. در حال حاضر تعداد زیادی از متقاضیان برای خرید نفت ایران که اغلب آسیایی و اروپایی هستند به ایران یورو میپردازند.
سیاست تغییر سبد ارزی منحصر به کشور ما نشده و بانکهای مرکزی کشورهایی مانند ایتالیا، چین، قطر، امارات و سوریه که دارای ذخایر ارزی عمدتاً دلاری هستند به فکر تبدیل بخشی از ذخایر دلاری خود به ارزهایی با آینده مساعدتر همچون یورو هستند. طی سالهای اخیر رفتهرفته دلار قدرت انحصاری خود را از دست داده که حضور پول واحد اتحادیه اروپا نیز در کاهش محبوبیت این ارز جهانی بیتاثیر نبوده است. موج کاهش وابستگی به دلار و افزایش استفاده از یورو، فشار به واحد پول آمریکا را به اوج رسانده است و روسیه و اعضای اوپک ذخایر ارزی دلاری خود را از 67 درصد در سه ماهه نخست 2006 به 65درصد در سه ماهه دوم کاهش دادند.
در همین مدت آنها ذخایر یورویی خود را از 20درصد به 22درصد افزایش دادهاند و همین سرعت آنها در تغییر ذخایر دلاری میتواند توجیهکننده ضعف دلار باشد که اخیراً ارزش آن در برابر یورو به پایینترین سطح 20 ماه اخیر و در برابر پوند به پایینترین سطح 14 سال اخیر رسید. قطر و ایران که سیاست ارزی آنها گمانهزنی شدید بازار را به دنبال داشته است ذخایر ارزی دلاری خود را طی نیمه نخست سال 2006 به ترتیب 4/2 و 4 میلیارد دلار کاهش دادهاند. البته رقم کلی تغییر ذخایر دلاری در سراسر جهان بسیار بیشتر از اینرقم است. با این اوصاف طی یک ماهه گذشته نوسانات دلار اکثراً ثابت بوده یاروند کاهشی داشته اما یورو همچنان پلههای صعودی را طی میکند.
برخی کارشناسان معتقدند با کاهش اخیر ارزش دلار در برابر یورو و کاهش 40درصدی دلار در برابر طلا طی 5 سال گذشته، ذخایر ارزی کشورمان به طور بالقوه بخش زیادی از ارزشی را که میتوانست به دست آورد از دست داده است. البته داراییهای خارجی ایران تنها به صورت ارز نگهداری نمیشود اما باید توجه داشت که داشتن سبد ارزی متنوع با اتکا به تحلیلهای پیشبینی آینده، ضروری است. ارزهای مختلف از جمله دلار، یورو و ین و همچنی طلا از جمله مواردی است که میتواند جزء داراییهای خارجی کشور محسوب شود که با مدیریت ترکیب این داراییها میتوان در مقابل نوسانات بازار ارز کمترین آسیب را دید.
لذا سیاست فعلی در پیش گرفته شده مبنی بر تغییر سیاست ارزی کشور از دلار به یورو با توجه به کاهش ارزش دلار در تقلیل آسیبهای احتمالی میتواند موثر باشد.
برخی از نمایندگان مجلس نیز معتقدند برای مصونیت از آسیبهای اقتصادی در برابر نوسانات ارز در بازار بینالمللی و تنشهای کشورهای بزرگ باید سبد ارزی ایران از دلار به سمت ارز دیگری هدایت شود زیرا افت شدید دلار در برابر یورو باعث شد تا طرحهایی که توجیه اقتصادی خود را براساس دلار تهیه کردهاند در تبدیل آن به یورو، به دلیل افزایش قیمت یورو به شدت دچار آسیب شوند و قادر به انجام تعهدات خود نباشند لذا باید با استفاده از یک مکانیسم ویژه، تبعات ناشی از نوسانات بازار در داخل کشور را با تغییر سبد ارزی مناسب پیگری کرد و حتی طرحهای صنعتی کشور را از سال 86 با یورو گشایش اعتبار کرد.
در این میان برخی از کارشناسان پولی و بانکی تحریم و ایجاد اشکالهای احتمالی از سوی آمریکا بر سر راه مبادلات دلاری کشور را در اقدام اخیر مقامات اقتصادی کشورمان موثر دانسته و بر این اعتقادند مکانیسم انتقال مبادلات به سمت یورو باید با بررسیهای کارشناسانه از بعد اقتصادی صورت گیرد تا تاثیرات اشتباهات احتمالی بر بازار داخلی به حداقل برسد.
گفتنی است مبادله تجاری به دلار مدتی است از سوی کشورمان ممنوع شده و طی چند ماه گذشته مبادلات بر مبنای دلار صورت نمیگیرد، البته این اقدامات در افزایش تقاضای یورو نقش موثری دارد اما اینکه کشورمان توانایی تغییر سبد ارزی از دلار به یورو را در یک دوره زمانی کوتاهمدت داراست باید مورد موشکافی قرار گیرد زیرا نرخ دلار چندی است در بودجه سنواتی تثبیت شده است و بانک مرکزی در صورت نوسانات قیمت با تزریق دلار به بازار مانع تلاطم و آسیبهای احتمالی میشود.
آیا با جایگزینی دلار به یورو و با توجه به روند افزایش این ارز جدید، بازار داخلی توانایی جایگزینی و انطباق با ارز جدید را داراست یا خیر و اینکه نوسانات قیمتی یورو در بازار داخلی تا چه حد تاثیر منفی یا مثبت بر اقتصاد کشور خواهد گذاشت. هنوز مشخص نیست که این موضوع طی ماههای آتی مشهود خواهد شد یا خیر. نظر تعدادی از کارشناسان در این ارتباط در پی میآید.
تغییر واحد ارزی از دلار به یورو تورمزا است
دولت باید یک سبد ارزی از چهار ارز پوند، یورو، ین و یوان که مبادلات بالایی با این کشورها دارد تشکیل دهد تا ریال بیش از این تضعیف نشود.
جمشید عدالتیان، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران، با بیان این مطلب به اعتماد گفت: دولت برای آنکه ریال بیش از این تضعیف نشود، دو راه حل دارد. یکی آنکه سبد ارزی که قبل از انقلاب وجود داشت را دوباره ایجاد کند و در این سبد واحدهای پولی را در نظر بگیرد که تجار مبادلات ارزی زیادی با این کشورها دارند و دوم آنکه یک ارتباط مستقیم بین ریال و یورو برقرار کند.
وی افزود: قبل از انقلاب در سبد ارزی 16 ارز وجود داشت و زمانی که هر کدام از ارزها دچار نوسان میشدند ریال نیز ارزش پیدا میکرد. در حال حاضر نیز باید یک سبد ارزی با 4 ارز که عمده واردات و صادرات ما با آن کشورها است، تشکیل شود. عدالتیان متذکر شد: اخیراً کسانی که اعتبارات اسنادی برای اجناس خود باز میکنند (LC) دچار سردرگمی شدهاند زیرا دولت اعلام کرده در گشایش LC باید از یورو استفاده کنند و این موضوع در حال حاضر به ضرر تجار است، زیرا قیمت دلار در بازارهای جهانی به شدت کاهش یافته است.
وی یادآور شد: تغییر دلار به یورو سبب تورم میشود؛ زیرا ارزش دلار در بازارهای جهانی کاهش و اعتبار یورو فزونی یافته است و زمانی که تجار بخواهند واردات داشته باشند مجبورند پول بیشتری بپردازند. این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه سهم یورو در حساب ذخیره ارزی در مقابل دلار افزایش قابل توجهی یافته تصریح کرد: این موضوع برای دولت مناسب است. اما برای مردم مشکلساز خواهد شد، چرا که ثابت ماندن دلار در کشور سبب افزایش تورم میشود.
وی اعلام کرد: قیمت دلار در تمام کشورها سقوط کرده اما در ایران دلار کاهش پیدا نکرده است، زیرا ریال با دلار نسبت مستقیم دارد.
عدالتیان افزود: اگر دولت میخواهد یورو را جایگزین دلار کند، باید رابطه مستقیم یورو با ریال را برقرار کند.
وی تاکید کرد: تقویت یورو در بازارهای جهانی به نفع ایران نبوده است. زمانی که تجار با واحد پولی یورو خرید میکنند تا زمان رسیدن کالا به ایران حداقل 2 الی 3 درصد یورو گرانتر میشود. این موضوع روی قیمتها و مواد اولیه تاثیر گذاشته و سبب افزایش نرخ تورم میشود.
عدالتیان اذعان داشت: دولت باید با ارزهای ثابتتری قیمتگذاری کند. در حال جاضر درآمد به دلار است، اما ما با یورو خرج میکنیم. در این راستا رابطه ریال با دلار باید قطع شود.
وی گفت: اگر دولت میخواهد یک کار انقلابی کند، فقط با تغییر ذخایر ارزش کشور از دلار به یورو امکانپذیر نیست، اکنون تنها دولت برنده است و مردم به دلیل افزایش تور دچار مشکل میشوند.
عدالتیان تصریح کرد: دولت یورو را یک هزار و 180 تومان میخرد و یک هزار و 280 تومان میفروشد، لذا مردم ضرر میکنند. چندی پیش نرخ برابری دلار و یورو 30/1 بود، اما اکنون به 34/1 رسیده است. یعنی 4درصد دلار کاهش یافته و یورو در حساب ذخیره ارزی 4درصد گرانتر شده است.
وی گفت: اگر دولت ارتباط مستقیم با یورو برقرار کند، تورم واردات نخواهیم داشت. عدالتیان تصریح کرد: دولت یک بنگاه اقتصادی است، لذا نباید تنها به فکر منافع خودش باشد. سیاست کاسبکارانه دولت به مردم ضرر میزند.
تابش: شتابزده عمل نکنیم
محمدرضا تابش عضو کمیسیون برنامه و بودجه در گفتوگو با اعتماد فرآیند تغییر سیاست ارزی کشور از دلار به یورو را سخت و دشوار دانست و گفت: اکثر تعاملات اقتصادی ما با سایر کشورها بر اساس دلار شکل گرفته لذا تبدیل ارزی تجاری کشور به یورو نیازمند طی پروسه طولانی است و در کوتاه مدت به نفع اقتصاد کشور نخواهد بود.
وی حرکت سبد ارزی کشور به سمت یورو در اقتصاد کشور را با لحاظ الزاماتی مثبت ارزیابی کرد و افزود: در ایران صادرات نفت به دلار صورت میگیرد و خرید محصولات به یورو انجام میشود لذا در صورت تغییر سبد ارزی بسیاری از هزینههای تبدیل کاهش خواهد یافت اما پیگیری این اقدام نیازمند بررسی کارشناسانه و در نظر گرفتن همه جوانب امر است لذا باید از هر گونه شتابزدگی در این موضوع پرهیز کرد.
تابش خرید و فروش بر پایه یورو از نظر اقتصادی و سیاسی را در درازمدت به نفع کشور عنوان کرد و افزود: اتخاذ چنین تصمیمی از نظر سیاسی با توجه به رابطه ایران و آمریکا بسیار حائز اهمیت است اما سیاستها در خصوص مسائل اقتصادی به ویژه اقتصاد کلان باید با مکانیسم تخصصی و کارشناسانه صورت گیرد و با مسائل سیاسی مخلوط نشود.
وی در پایان تاکید کرد: تاکنون بررسیهای کارشناسانه با مبنای علمی و اقتصادی از سوی دولت به مجلس مبنی بر علت تغییر سیاست ارزی ارائه داده نشده و این در حالی است که دولت اقدام به تغیر نوع ارز در مبادلات تجاری کرده است.
غنینژاد: به نفع ایران نیست
دکتر موسی غنینژاد گفت: بیشتر مبادلات ارزی با دلار صورت میگیرد و تغییر در نوع ارز مورد مبادله باید با بررسی و مطالعات بیشتری صورت گیرد.
وی گفت: جایگزین کردن یورو به جای دلار در مبادلات ارزی به دلیل بالا بودن قیمت یورو به نفع ایران نیست.
این اقتصاددان درباره اظهارات وزیر امور اقتصادی و دارایی افزود: تصمیم جایگزین کردن یورو به جای دلار را نمیتوان بلافاصله عملی کرد چرا که باید ذخایر ارزی به یورو تبدیل شود و اگر این اتفاق صورت گیرد به دلیل بالا بودن قیمت یورو ایران بخشی از ذخایر ارزی خود را از دست خواهد داد.