علی تتماج
تونلی بلر دیروز برای دیدار با جرج بوش وارد آمریکا گردید تا در کنار متحد خود برای فرار از بنبستهای ایجاد شده در سیاستهای توسعهطلبانهشان به چارهای دست یابند تا شاید بدین وسیله دولت خود را تا پایان دوران باقی مانده حفظ نمایند.
بلر که در سالهای اخیر تمام سیاستهای خود را با آمریکا هماهنگ ساخته و در کنار آن فعالیت میکند، دوران بحرانی برای حفظ قدرت سپری میکند. مخالفتهای شدید پارلمان با طرحهای توسعهطلبانه بلر، اعتراضهای گسترده مردمی به طرحهای داخلی و سیاست خارجی وی بویژه در قبال عراق، اتحادیه اروپا، همگرایی بیچون و چرا به آمریکا، دولت او را در آستانه سقوط قرار داده است. در نقطه مقابل در کاخ سفید نیز متحد وی روزهای پایانی دوران نومحافظهکاری را سپری میکند. شکست سنگین جمهوریخواهان از دموکراتها در انتخابات، کنار نهادن اجباری نزدیکان و مشاوران که طراح جنگطلبیهای بوش بودهاند. (بولتون، رامسفلد، مشاوران وزارت خارجه و احتمالاً رایس و دیک چنی در این جمع قرار دارند) تاکید محافل داخلی و مجامع جهانی بر خروج اشغالگران از عراق، شکست طرح اصلاحات خاورمیانه که کاخ سفید را وادار به بازگشایی پرونده صلح فلسطین نموده و... میرود تا انزوای بوش را در کاخ سفید به همراه داشته باشد.
در چنین شرایطی که بوش و بلر دیگر جایگاهی برای طرحهای جنگطلبانه و حتی حفظ قدرت نمیبینند، تونی بلر نخستوزیر انگلیس برای اولین بار پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا به دیدار بوش میرود. آنها در حالی برای اجرای این مهم گرد هم میآیند که چالشهای بسیاری را باید مورد بررسی قرار دهند.
1) بلر در شرایطی به کاخ سفید میرود که پیروزی دموکراتها در انتخابات ضربه سنگینی به طرحهای بوش وارد ساخت. در این شرایط دیدار بلر در دو بعد صورت میگیرد. اولا تاکید بر اتحاد با بوش و تاکید بر ادامه مسیر توسعهطلبیها در عرصه جهانی تاثیر اعلام آمادگی برای همکاری با دموکراتها که اکنون کنگره را در اختیار گرفتهاند برای حفظ مناسبات آمریکا و انگلیس. البته سیاست بلر بیشتر اعلام عدم تغییر در عملکردهای لندن در قبال بوش به رغم دگرگونی در کنگره آمریکا است در حالی که نیمنگاهی نیز به دموکراتها دارد.
2) بررسی تحولات عراق یافتن راهحلی آبرومندانه برای خروج از آن محور اصلی مذاکرات است. اکنون مقامات آمریکایی (دموکراتها) با حمایت مردمی، فشارهای بسیاری را بر دولت بوش برای پایان دادن به بحران عراق (حتی با خروج) وارد ساختهاند، از سوی دیگر کاخ سفید نیز با ارائه راهکارهایی نظیر تشکیل کمیته جیمز بیکر برای بررسی تحولات عراق، اجرای نشست اردن با حضور سران عراق و کشورهای عربی، رایزنیهای مقامات آمریکایی در عرصه بینالمللی و سازمان ملل برای مشروع جلوه دادن اشغال عراق، دعوت رهبران شیعه (عبدالعزیز حکیم) و سنی به آمریکا برای بهرهگیری از ظرفیتهای آنها جهت کاهش مشکلات امنیتی و ... بر آن است تا به نوعی از بحران عراق خارج گردد در حالی که همچنان بر اشغالگری تاکید دارد. در چنین شرایطی بوش و بلر در کاخ سفید به دنبال راهکاری مشترک برای فرار از چالشهای پیش روی در عراق و ارزیابی نتایج عملکردهای اجرا شده از سوی بوش و کمیته بیکر میباشند هر چند که آنها نیز چندان امیدوار به نتایج آن نمیباشند. البته این نکته قابل ذکر است که مشکلات جاری اشغالگران افغانستان نیز بخشی از این رایزنیها میباشد که حول محور چگونگی تعامل به دولت کرزای و طالبان صورت میگیرد.
3) پرونده هستهای ایران و ناتوانی غرب در جلوگیری از توسعه فنآوری هستهای در ایران از پروندههای حاضر در نشست کاخ سفید است. در شرایطی که گروه 5+1 به رغم ادعاهای خود به سه بخش چین و روسیه (مخالفان طرحهای غرب) فرانسه و آلمان متحدان متعادل و میانهرو و افراطیون آمریکایی و انگلیسی تقسیم گردیده، واشنگتن تلاش دارد تا به هر نحو ممکن رضایت سایرین را برای تصویب قطعنامه تحریم ایران کسب نماید. آمریکا سعی دارد تا از ظرفیتهای انگلیس برای همسو نمودن فرانسه و آلمان و تحت فشار قرار دادن روسیه و چین بهرهبرداری نماید در حالی که بریتانیا بارها در این زمینه ابراز ناتوانی نموده است.
4) آمریکا و انگلیس در چند دهه گذشته در چارچوب منافع رژیم صهیونیستی و اصلاحات خاورمیانه، فعالیتهای بسیاری داشتهاند که نتیجه مطلوبی برای آنها نداشته است. در مقطع کنونی که کاخ سفید بار دیگر پرونده صلح خاورمیانه بویژه حل بحران فلسطین و برقراری روابط رژیم صهیونیستی و اعراب را بازگشایی نموده، انگلیس نیز در قالب اتحادیه اروپا و حوزههای نفوذ در خاورمیانه برای این مهم فعالیت میکند. آنها که در جنگ 33 روزه لبنان تمام امکانات را در اختیار رژیم صهیونیستی قرار دادند خواستار اجرای طرحهایی مشترک برای مقابله با چالشهای ایجاد شده برای این رژیم توسط مقامات ملت فلسطین میباشند که بررسی صلح خاورمیانه و اعمال فشار برای دولت حماس بخش اصلی آن را شامل میگردد.
5) بررسی تحولات کره شمالی، چگونگی نفوذ به آفریقا و استعمار این مناطق (بویژه سومالی، سودان)، حفظ پایگاهها در آسیای میانه و قفقاز، همسویی اتحادیه اروپا با طرحهای آمریکا تحولات لبنان و سوریه از دیگر محورهای نشست بوش و بلر در کاخ سفید میباشد.
با تمام این تفاسیر هر چند که طرفین برای تاکید بر اتحاد و استمرار سیاستهای گذشته در کاخ سفید مذاکره میکنند اما سیاستهای موذیانه لندن برای برقراری روابط با دموکراتها، نگاه اجباری انگلیس به اتحادیه اروپا، نارضایتی مردم بریتانیا با همکاری با آمریکا، مانع از آن میگردد که این نشست چندان نتیجهای در بر داشته باشد. چنانکه در دیدارهای گذشته نیز اختلافاتی میان طرفین بروز کرد که نشانهای برای تضعیف پیوند آنها بود که در اختلافنظر در قبال تحولات خاورمیانه بویژه نقش ایران و سوریه در برقراری امنیت در منطقه، نمود پیدا کرد. با این وجود آنها در این دیدار تلاش خواهند کرد تا با اعلام راهکارهایی برای ادامه مناسبات همه جانبه، چهرهای مثبت را از مذاکرات به نمایش گذارند در حالی که در شرایط کنونی طرحی اجرایی برای این مهم در دستور کار ندارند و صرفا در حد ظاهرسازی میباشد.