منطقه گوانتانامو واقع در جنوب شرقی کوبا، از سال 1903 به اشغال آمریکا درآمد و پایگاه نیروی دریایی آمریکا در آن تأسیس شد. درست روز 13 نوامبر 2001، یعنی روز سقوط کابل به دست اشغالگران، حکم ریاست جمهوری آمریکا مبنی بر تشکیل بازداشتگاه گوانتانامو صادر شد. باید راه حلی برای برخورد با افرادی که رئیس جمهور آمریکا آنان را «دشمنان محارب» می نامید پیدا می شد و او می توانست ورای قوانین آمریکا و قوانین بین المللی عمل کند.
پس از اشغال افغانستان توسط آمریکا، نیروهای آمریکایی اطلاعیه هایی را در میان نظامیان افغانی و پاکستانی توزیع کرده و در این اعلامیه ها عنوان کردند که هرکس یک «تروریست عرب» را تحویل دهد، 5 تا 25 هزار دلار جایزه می گیرد. (1) اینجا بود که این نظامیان فقیر به خیابان ها ریختند و افرادی را شکار کردند.
پرونده های موجود در پنتاگون نشان می دهد که اکثر زندانیان گوانتانامو نه در جریان جنگ اسیر شده اند و نه متهم به شرکت در اقدامات ضدآمریکایی هستند.
بنابه گزارشی که کارشناسان سازمان ملل متحد ارائه کرده اند مدارکی که برای بازداشت این افراد در پرونده شان موجود است، در هیچ دادگاهی قابل استناد نیست. به عنوان مثال، علت بازداشت یکی از زندانیان این بوده که هنگام گفت وگو با دو تن از افراد مظنون به عضویت در شبکه القاعده، دیده شده بود! «مدرک» موجود علیه دیگری، استفاده از نوعی ساعت «کاسیو» توسط وی بوده که «بسیاری از تروریست ها از آن استفاده میکردند.»! (2)
آسوشیتدپرس اخیراً با بررسی اسناد موجود اعلام کرد که اکثر زندانیان اتهام «تروریست بودن» را انکار می کنند و می گویند که بدون هیچ گونه جرم و یا محاکمه ای زندانی شده اند، و به همین خاطر، از کشاورز فقیر گرفته تا تاجر ثروتمند در میان زندانیان دیده میشوند.
«بشیر راوی» تبعه انگلیس که اصالتاً عراقی است، بدلیل ارتباط داشتن با یک مبلغ دستگیر شده است. «عماد عبدالله» دانشجوی 25 ساله رشته قرآن در یمن، به دلیل سفرش به افغانستان برای شرکت در جهاد زندانی شده است. (3)
8 اوت 2005 (17مرداد 1384) بیش از 80 زندانی برای اظهار بی گناهی خود و همچنین در اعتراض به چهارسال بازداشت بدون محاکمه شان دست به اعتصاب غذا زدند. آنها می گفتند: یا می خواهد محاکمه شده و در برابر اتهامات وارده از خود دفاع کنند و یا اینکه بمیرند.
خبر این اعتصاب هم منتشر شد و فشارهای وارده بر آمریکا شدت گرفت. سایت «عملیات روانی» 23 بهمن ماه به نقل از یک سخنگوی پنتاگون نوشت، مقامات پنتاگون با وارد کردن لوله ای داخل بینی این زندانیان، به آنها غذا می دهند. «نیویورک تایمز» هم با اشاره به عدم موفقیت این روش برای شکستن اعتصاب زندانیان فاش کرد که مسئولان گوانتانامو برای ممانعت از بازگرداندن غذا توسط زندانیان، ساعت های متوالی آنها را به صندلی های مخصوصی زنجیر میکردهاند.
دیگر اعتصاب کنندگان نیز برای مدت های مدیدی بدون لوازم رفاهی همچون پتو، بالش و حوله در سلول های انفرادی حبس می شده اند. بالاخره در عرض کمتر از دو هفته اعتصاب شکسته شد. از آن 80 زندانی اعتصاب کننده، تنها سه یاچهار نفر به اعتصاب ادامه دادند که مدتی بعد این رقم به یک نفر کاهش یافت.
اعتصاب غذا آخرین حربه ای بود که زندانیان گوانتانامو برای روشن شدن وضعیت حقوقی خود بدان متوسل شدند. اما با اینکه این عمل پنج ماه به طول انجامید، بالاخره متوقف شد و نتیجه ای هم در پی نداشت. هیچ اقدامی درخصوص رسیدگی به پرونده این زندانیان انجام نشد.
از سوی دیگر، کارشناسان سازمان ملل پس از ارائه گزارش از این زندان، درخواست کردند که یا باید هرچه سریعتر این زندان بسته شود و یا اینکه زندانیان آن محاکمه و یا آزاد شوند. اما ماه گذشته وزارت خارجه آمریکا این صدا را هم خاموش و چنین اعلام کرد: مبنای گزارش کارشناسان سازمان ملل شایعات است.
نخستین بار در نوامبر 2003 بود که مسئله گوانتانامو از سکوت خارج شد و اما دولت آمریکا بدون توجه به انتقادات و اعتراض های وارده، به اجرای سیاست های خود ادامه داد.
بنابه اظهارات حقوقدانان بین المللی، بوش یک «حفره سیاه حقوقی» در گوانتانامو ایجاد کرده است. بوش لقب «دشمنان محارب» را به زندانیان داد تا آنها «اسیر جنگی» تلقی نشوند و او بتواند توجیهی در مقابل کنوانسیون حقوق بشر برای اقدامات وحشیانه اش داشته باشد. او حتی به مراجع قضایی آمریکا هم اجازه دخالت در این امر را نداد. «لردجان استین»، حقوقدان انگلیسی، این وضعیت را پیش بینی و چنین توصیف کرده بود: «نظامیان به مثابه بازجو، دادستان، مشاور دفاعی، قاضی، و اگر حکم مرگ صادر شود، قرار است به عنوان جلاد عمل کنند. آنها تنها در مقابل رئیس جمهور بوش پاسخگو خواهند بود.»
هم اکنون اردوگاهی به نام «اردوگاه شماره پنج» در گوانتانامو احداث شده است، تا وقتی که کمیسیون های نظامی آمریکا حکم محکومیت زندانیان را صادر کردند، این زندانیان در آنجا حبس شوند و اگر این حکم، اعدام باشد، در اتاقی موسوم به «اتاق مرگ» حکمشان اجرا خواهد شد.
اما تاکنون که چهار سال از بازداشت اکثر این زندانیان می گذرد، هیچ کدام از آنان محاکمه نشدهاند.
گویا نشریه «وال استریت ژورنال» که می توان آن را در میان روزنامه های آمریکایی معترض، پشتیبان همیشه در صحنه دولت آمریکا خواند، تریبون خوبی برای بیان اهداف بوش بوده است. دو سال پیش بود که این نشریه نوشت، این «دشمنان محارب» باید تا پایان جنگ علیه تروریسم اسیر بمانند. این نبردی نیست که به مثل مبارزه با جنایت و فقر پایان یابد. این، جنگی است میان ایالات متحده و القاعده، گروه های وابسته به آن و دولت های حامی آنان. این نبرد هنگامی پایان می یابد که القاعده کاملا درهم کوبیده شده باشد و دیگر قادر به حمله علیه اهداف آمریکایی نباشد...
اما جنگی که آمریکا در افغانستان آغاز کرد، به گفته خانم «بئاتریس مژوکن روگو» نماینده کمیته بین الملل صلیب سرخ در اروپا و آمریکا، در چارچوب سومین کنوانسیون ژنو انجام شد و 19 ژوئن 2002 (29 دی 1381) با تشکیل دولت رسمی «حامد کرزای»، اقدام در چارچوب این کنوانسیون پایان یافت. مطابق کنوانسیون ژنو مصوب دو اوت 1949 باید پس از خاتمه جنگ، تنها افرادی که جرائم معینی مرتکب شده اند، آن هم در چارچوب مفاد سومین کنوانسیون ژنو، در اسارت بمانند.(4)
به وضوح دیده می شود که اقدامات دولت بوش در گوانتانامو و زندان های مشابه آن ناقض تمامی قوانین و پیمان های بین المللی است که آمریکا نیز پای آنها را امضا کرده است.
با این حال، «کوفی عنان» دبیرکل سازمان ملل متحد، بدون این که گزارش کارشناسان این سازمان را تأیید یا رد کند، گفت: «دیر یا زود» آمریکا مجبور می شود این زندان را ببندد.(5)