حسن هاشمیان
با گذشت نزدیک به چهارماه از برگزارى انتخابات پارلمانى اخیر عراق، هنوز بحث ها و اختلاف نظرها بر سرترکیب دولت آینده این کشور و به ویژه مقام نخست وزیرى همچنان ادامه دارد و «ابراهیم جعفرى» گفته در صورت درخواست اکثریت اعضاى مجمع ملى عراق براى کناره گیرى وى، از سمت نخست وزیرى کنار خواهد رفت اما این موضوع مى تواند چالش مهمى در برابر دولت آینده عراق قرار دهد که یکى از نتایج منفى آن عدم شکل گیرى یک دولت «فراگیر» است. بدین شکل که نمایندگان نزدیک به جعفرى مى توانند با همین روشى که اکنون مخالفان او سد راه نخست وزیرى وى شده اند وارد عمل شده و راه را بر نخست وزیر جایگزین ببندند.
شکل گیرى چنین معادله سختى در روابط سیاسى میان گروه هاى مختلف عراقى بدون شک اثر منفى و دائمى بر شیوه تعامل این گروه ها با یکدیگر به جا خواهد گذاشت و فرآیند رشد سیاسى را که اساساً مى بایست یک دولت همه گیر از خود بیرون مى داد با مشکل جدى مواجه خواهد نمود. ولى آیا عراق امروز مى تواند پیامدهاى یک «دولت ناقص» را تحمل کند؟
امروزه برخى از تحلیلگران معتقد هستند موج خشونتى که درعراق به راه افتاده علاوه بر وجود اشغالگران به این دلیل بوده که بخش مهمى از جامعه عراق از فرآیند سیاسى دور نگه داشته شدند یا احساس مى کنند تغییرات بنیادى صورت گرفته بعداز سقوط صدام منافع فردى و گروهى آنها را به خطر انداخته است. این انگیزه هاهمراه با تحریک هاى اشغالگران مى تواند دلایل کافى براى روى آوردن آنان به اعمال خشونت آمیز باشد. حال اگر در آینده نزدیک، دولت جدید عراق با نادیده گرفتن بخش دیگرى از نیروهاى سیاسى صحنه این کشور بر سر کار آید، باز هم گروه هاى محروم شده از فرآیند سیاسى به خشونت متوسل خواهند شد.یکى از هنرهاى ابراهیم جعفرى در مدت نخست وزیرى خود این بود که موفق شد با مشارکت دادن گروه «مقتدى صدر» در فرآیند سیاسى، از مخالفتهاى ایشان بکاهد.اما حادثه جمعه گذشته نجف و شور و غلیانى که در میان نیروهاى مقتدى صدر بر ضد آمریکاییها در حال شعله ور شدن است پیام جدیدى براى آمریکاییها در درون خود دارد. اما آنچه اکنون مشخص شده است براى آمریکاییها خروج مقتدى صدر از فرآیند سیاسى امروز عراق چندان با اهمیت تلقى نمى شود. بلکه آنچه مهم است اینکه نخست دولت آینده عراق هرچه زودتر تشکیل شود و دوم این دولت تحت نفوذ «شیعیان اسلامگرا» نباشد. فشار براى کنار گذاشتن ابراهیم جعفرى از سوى ایالات متحده، فشار براى اجتناب از تحقق چیزى است که هرگز به عنوان هدف حمله آمریکا به عراق نبوده است و آن به قدرت رسیدن کامل شیعیان اسلامگرا در عراق است.
در هر حال عراق امروز نیاز به دولتى دارد که بر آمده از رأى و نظر مردم باشد، همه طیف هاى سیاسى را در خود بگنجاند تا بتواند از مرحله خطرناک حاضر که کشور عراق را در آستانه یک جنگ داخلى قرار داده برهاند و فقط یک دولت کامل مى تواند امیدهاى ملت عراق به بازسازى اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى را جامه عمل بپوشاند. درغیر این صورت ادامه اختلاف بر سر اینکه چه کسى نخست زویر خواهد شد یا تحمیل سناریوهایى که به حذف بخشى از نیروهاى سیاسى منتهى شود؛ زایش یک دولت فراگیر را با مشکل جدى مواجه خواهد کرد و دولت ناقصى را بیرون خواهد آورد که در سطح انتظارات مردم عراق و مرحله بازسازى همه جانبه این کشور نخواهد بود.