سارا معصومی
دیکتاتور مخلوع عراق در دومین جلسه رسیدگی به قتلعام بیش از 180 هزار نفر در طول عملیات انفال، با شاهدانی روبهرو شد که به خوبی خاطرات تلخ بمباران با مدرنترین تسلیحات شیمیایی را به یاد میآورند. بازماندگان خوششانسی که با شهادت علیه صدام حسین، یاد و خاطره قربانیان این جنایت را زنده میکنند.
روستانشینان کردی که در فاصله سالهای 1987 تا 1988 مورد سنگینترین حملات نیروهای رژیم بعث قرار گرفتند با حضور در دادگاه صدام حسین صراحتا از بمباران روستای خود با تسلیحات مجهز به گازهای سمی خبر دادند. دادستان پرونده با حضور در جایگاه از قتل عام بیش از 180 هزار کرد عراقی به دستور صدام حسین سخن گفت.
در طول عملیات انفال، نیروهای رژیم بعث از زمین و هوا، بمبهای شیمیایی خود را بر سر اهالی 3 هزار روستای کردنشین ریخته و پس از به خاک و خون کشیدن اهالی، حتی به منازل باقیمانده نیز رحم نکردند. در طول 8 مرحله، هر 3 هزار روستا با خاک یکسان شد.
علی مصطفی که یکی از بازماندگان این حادثه است، در این خصوص گفت: روز ششم آوریل سال 1987 بود، زمانی که گلهها در حال بازگشت به طویلهها بوده و خورشید در وسط آسمان بود، ناگهان 12 جت جنگی، آسمان را تیره کرد. در یک لحظه هر 12 جت بمباران روستاهای بلیساند و شیکاوسن آغاز کردند.
علی مصطفی برخلاف شاهدان عینی ماجرا که در جلسه نخست حاضر به شهادت در جایگاه شهود نشده و به شرط ناشناس ماندن شهادت دادند، چشم در چشم صدام حسین دوخته و جنایاتی را که از نزدیک شاهد آن بود، تشریح کرد.
وی درخصوص سمی بودن بمبهای یاد شده گفت: بلافاصله پس از بمباران، بوی سیب به مشام همه رسید. در یک لحظه حال تمامی روستاییان به هم خورد و چشم همه در حالی که کاملا قرمز شده بود، شروع به تورم کرد.
علی مصطفی در حالی که از به یاد آوردن خاطرات دردناک آن روزها به شدت هیجانزده شده بود، گفت: اهالی روستا همچنان از عواقب بمباران فوق رنج میبرند. کودکان ما با چشمهای متورم و درد فراوان در قفسه سینه به دنیا میآیند.
زمانی که قاضی دادگاه از علی پرسید چگونه از عراقی بودن جتها مطمئن شدید؟ وی در حالی که مستقیم به جایگاه صدام حسین نگاه میکرد، گفت: درست چند روز بعد نیروهای عراقی تمامی منازل ما را به آتش کشیده و از روستا جز مخروبهای باقی نگذاشتند.
دادستان پرونده قصد دارد با استناد به شهادت شاهدان عینی که نخستین نفر آن علی مصطفی بود، صدام حسین را به استفاده از تسلیحات شیمیایی علیه شهروندان غیرنظامی محکوم کند. علی مصطفی مدعی شد که چند روز پیش از بمباران روستاهای فوق، چریکهای کرد از این روستاها دیدن کرده بودند. در حالی که صدام حسین و 6 نفر از مقامات رژیم سابق عراق در حال حاضر با اتهام کشتار بیش از 180 هزار کرد روبهرو هستند، برخی از متهمان با استناد به مقابله با شورشهای منطقهای و قومی در خلال جنگ با ایران، این اقدام را کاملا معقول و دفاعی میدانند.
این در حالی است که علی مصطفی با رد این دلایل گفت: 3 هزار روستای فوق بمباران شد تنها به این دلیل که ما کرد بودیم. هیچ دلیل دیگری در این زمینه قابل پذیرش نیست. یکی از کماندوهای رژیم بعث که مسوولیت عملیات انفال را برعهده داشته در مقام دفاع از خود گفت: هدف از عملیات انفال به هیچوجه شهروندان غیرنظامی نبودند. ما قصد داشتیم مبارزان ترک و ایرانیهای نفوذی به این منطقه را از بین ببریم.
سلطان هاشم سپس در سخنانی بیسابقه مدعی شد که نیروهای ارتش عراق پیش از آغاز عملیات، شهروندان غیرنظامیرا از روستاهای فوق خارج کرده بودند.
سلطان هاشم که بعدها مسوولیت وزارت دفاع در کابینه صدام حسین را برعهده گرفته بود، در ادامه افزود: من هرگز چشمان خود را بر رواج خشونت در یک منطقه نبستم. سبیر الدوری که مسوولیت اطلاعات نظامی در طول عملیات را بر عهده داشت نیز در این خصوص گفت: ارتش ایران و کردهای شورشی در جنگ علیه عراق با یکدیگر همدست بودند. این عملیات نیز در راستای پاکسازی شمال عراق انجام گرفت.
سبیر الدوری نیز با تایید سخنان سلطانهاشم مبنی بر انتقال شهروندان غیرنظامی به منطقهای امن گفت: انجام این عملیات اجتنابناپذیر بود. یا باید بغداد را به دشمن واگذار کرده و یا روستاهای فوق را از وجود دشمن پاکسازی میکردیم. در صورت اثبات اتهامات وارده مبنی بر قتلعام 180 هزار کرد، صدام حسین و همدستانش به اعدام محکوم خواهند شد.
صدام حسین هستم، رئیسجمهور عراق!
در حالی که قریب به 3 سال از حمله نیروهای ایالات متحده به عراق و سرنگونی صدام حسین میگذرد، دیکتاتور سابق عراق طبق روال معمول در ابتدا دادگاه همچنان خود را رئیسجمهور عراق نامید و اتهامات قتلعام کردها در فاصله سالهای 1987 تا 1988 را صراحتا تکذیب کرد. صدام حسین در طول این جلسه پنج ساعته که در بغداد برگزار شد، به سخنان شاهدان عینی که به خوبی عملیات انفال را به یاد میآوردند، گوش داد؛ شاهدانی که از بمباران سه روستا در یک زمان و توسل رژیم بعث به بمبهای شیمیایی سخن گفتند.
یک ساعت از زمان دادگاه به نمایش عکسهای گرفته شده از قربانیان سه روستای فوق اختصاص یافت. این در حالی بود که دادستان پرونده در اثنای نشان دادن تصاویر، دستور رئیسجمهور وقت مبنی بر قتل عام تمامی اهالی روستاها حتی حیوانات زنده را برای حضار با صدای بلند میخواند. در حالی که تصاویر مربوط به دادگاه صدام حسین توسط ماهواره در بسیاری از کشورهای خاورمیانه قابل رویت بود، در کردستان عراق، همگی در منازل یا محل کار خود مقابل تلویزیون میخکوب شده و چهره مردی را به طور زنده میدیدند که در طول 8 مرحله عملیات نظامی، همشهریان آنها را به خاک و خون کشید.
در حالی که همزمان با آغاز دادگاه، بازماندگان عملیات انفال راهپیماییهای آرامی را در برخی روستاهای کردنشین ترتیب دادند، کارمندان ادارات دولتی نیز به محض شروع رسمی دادگاه به یاد قربانیان این حادثه دلخراش، پنج دقیقه سکوت کردند.
زمانی که در ابتدای دادگاه، قاضی از متهمان درخواست کرد از جایگاه خود بلند شده و خود را به طور کامل معرفی کنند، صدام حسین با صدای بلند گفت: من نیازی به معرفی ندارم چرا که مردم عراق مرا به خوبی میشناسند.
زمانی که قاضی دادگاه با اشاره به کتاب قانون از صدام حسین پرسید: آیا شما به این کتاب احترام میگذارید؟ دیکتاتور سابق پاسخ داد: شما به نمایندگی از اشغالگران در این مکان نشستهاید نه به نام عراق. البته سرانجام دیکتاتور سرسخت عراقی متقاعد به معرفی خود با این عنوان شد: من صدام حسین هستم، رئیسجمهور جمهوری عراق. در طول پنج ساعت محاکمه، صدام حسین و سایر متهمان سکوت کرده و گاهی اوقات از برخی گفتههای دادستان یادداشت برمیداشتند.