* در کنگره و حتی در دولت بوش نسبت به توانایی و خواست نوری مالکی نخستوزیر عراق برای از میان بردن شبه نظامیان تردیدهای فراوانی وجود دارد. چرا به او اطمینان دارید؟
** در واشنگتن تعداد زیادی میخواهند میزان موفقیت مالکی را 9 ماه پس از در اختیار گرفتن قدرت ارزیابی کنند. من فکر میکنم حالا برای قضاوت درباره او کمی زود است. او همیشه در پاسخ به نگرانیهای ما سریع عمل کرده است. تحولات اخیر (مثل دستگیری 600 عضو سپاه مهدی مقتدا صدر در طول هفتههای اخیر) نشان میدهد که مالکی واقعاً وارد عمل شده است. مالکی متعهد شده شبه نظامیان مسئول خشونت را سرکوب کند، چه بعثی باشند چه سنی و چه شیعه. در حال حاضر من دلیلی برای تردید در تواناییهای او نمیبینم.
* شما پیش از این از احتمال آغاز یک جنگ منطقهای در صورت عقبنشینی آمریکا از عراق سخن گفتهاید؛ بر چه اساسی فکر میکنید جنگ بعد از خروج آمریکا در خاورمیانه گسترش مییابد؟
** درگیریهای فرقهای فعلاً بیشتر در بغداد رخ میدهند اما این نگرانی وجود دارد که پیکارهای کنونی شدت یابند و در بقیه شهرهای عراق هم آغاز شوند. این امر به دوستان ما در افغانستان و پاکستان و عربستان سعودی ضربه میزند. بعد از این متحدان آمریکا در منطقه نمیتوانند روی ما حساب کنند.
* شما در چند هفته اخیر مذاکرات زیادی انجام دادهاید، به خصوص با سعودیها در خلیج فارس؛ آنها چه میگفتند؟
** آنها از قدرتمند شدن ایران ـ بهخصوص دولت احمدینژاد ـ نگرانند. نمیخواهم از دولت خاصی نام ببرم اما تعداد زیادی از رژیمهای خاورمیانه در این نگرانی شریکند.
* خیلیها معتقدند ایالات متحده آنقدر در عراق درگیر است که نمیتواند در مورد ایران کاری بکند.
** من این طور فکر نمیکنم. متحدان عرب آمریکا اطمینان دارند که ما امنیت آنها را حفظ خواهیم کرد. آنها از ما میخواهند که حضوری جدی در خلیج فارس داشته باشیم. وقتی رئیسجمهوری دومین ناو هواپیمابر را روانه خلیجفارس کرد، ما برای کشورهای خاورمیانه پیامی روشن فرستادیم که در منطقه ماندنی هستیم. ما با کمک سازمانهای بینالمللی و همپیمانان عرب در خلیج فارس با تهدید ایران برخورد میکنیم.
* آیا احتمال یک حمله هوایی به ایران وجود دارد؟
** ما هر کاری که بتوانیم برای حل مساله انجام میدهیم، مثل استفاده از دیپلماسی و سازمان ملل. البته پیش از این روشن کردهایم که هیچ گزینهای را کنار نخواهیم گذاشت.
* بیشتر جمهوریخواهان هم از طرح رئیسجمهوری برای اعزام نیروهای بیشتر به عراق حمایت زیادی نکردند. فکر نمیکنید حزب هم دیگر میلی به جنگ ندارد؟
** نتایج انتخابات ماه نوامبر ضربهای جدی به دوستان ما در کنگره بود، آنها اکثریت را از دست دادهاند. شمار زیادی از اعضای حزب به این نتیجه رسیدهاند که اقبال سیاسی آنها با ادامه جنگ در عراق رابطه عکس دارد.
* سناتور چاک هاگل سخنان تندی علیه دولت بر زبان آورده است. او گفته بوش اصلاً استراتژی ندارد و طرح جدید «یک بازی پینگپنگ با جان آدمها» است. چه واکنشی به او نشان میدهید؟
** من فکر میکنم نظرات جو لیبرمن بسیار مهم بود. جو گفت که طرح جدید، شایستگی امتحان کردن را دارد. کنگره چند روز پیش ژنرال دیوید پتروس را با اکثریت قاطعی به عنوان فرمانده نیروهای آمریکایی به عراق فرستاد اما حالا آنها میخواهند جلوی بخش دیگری از طرح بوش را بگیرند. من این را درک نمیکنم.
* قبل از آغاز جنگ گفته بودید که مردم عراق به سربازان آمریکایی به عنوان «آزادیبخش» خوشامد خواهند گفت. فکر نمیکنید افکار عمومی آماده جنگی چنین طولانی نبود؟
** آن نظرات طبق اطلاعاتی که به ما رسیده بود بیان شد. بدون شک جنگ بیشتر از آن چیزی که فکر میکردیم طول کشید، به خصوص در بغداد. با این حال سرنگونی صدام و برپایی یک دموکراسی در عراق اهداف بی ارزشی نبودند. من فکر میکنم ما پیشرفتهای زیادی داشتیم. البته هنوز کارهای ناتمام زیادی هم داریم. آمریکا فقط در عراق درگیر نیست، جنگ ما با القاعده و اسلام افراطی است. این جنگ پایانی قطعی ندارد. مثلا روزی نمیرسد که بگوییم: «ما یک تفاهمنامه امضا کردیم و مشکل حل شد.» به نظر من دو یا سه و حتی چهار دولت بعدی آمریکا هم در این جنگ شرکت خواهند کرد. این یک پیکار وجودی است.
* ادعای کاخ سفید برای شروع حمله به عراق ـ وجود سلاحهای کشتار جمعی ـ غلط از آب درآمد. فکر نمیکنید این ضربهای به اعتبار شما بود و حالا مردم نمیتوانند ادعای وجود تهدیدهای بیشتر را باور کنند؟
** به نظر من مشکلات قدیمینباید باعث نادیده گرفتن تهدیدهای فعلی شوند. مساله سلاح کشتار جمعی خطای بسیار بزرگی بود. افکار عمومی به آن واکنش منفی نشان داد و این باعث نمیشود که فکر کنیم سرنگونی صدام کاری اشتباه بود.
* افکار عمومی دیک چنی را به دارث ویدر[یکی از مشهورترین شخصیتهای منفی فیلم جنگ ستارگان]تشبیه میکنند، فکر میکنید رسانهها درباره شما عادلانه برخورد کردهاند؟
** نزدیک به 40 سال است که در واشنگتن به دولت خدمت میکنم، ستایشهایی از من شده که لیاقت آنها را نداشتهام و احتمالا انتقاداتی شده که لایق آنها نبودهام. راستش را بخواهید من اصلا برای فکر کردن درباره اینکه مرده دربارهام چه میگویند وقت ندارم.
* شما کمتر در انظار عمومی سخن میگویید اما در مراسم سوگواری برای جرالد فورد رئیسجمهوری اسبق آمریکا او را مورد ستایش قرار دادید. دلیل خاصی داشت؟
** من او را به خاطر اتخاذ تصمیمهای بسیار بسیار دشوارش ـ مانند بخشیدن نیکسون ـ میستایم. او در آن زمان مورد انتقاد رسانهها و افکار عمومی قرار گرفت اما حالا بعد از 30 سال تاریخ در موردش نظری مساعد دارد. او رهبری قاطع و استوار بود.
* میان دوران او و زمان حاضر شباهتهایی میبینید؟
** بله، تقریبا.
* باب وودوارد [روزنامهنگار منتقد آمریکایی] جایی نوشت که فورد معتقد بود شما در مورد جنگ توجیههای اشتباهی ارائه دادید. به گفته وودوارد، فورد با کالین پاول [وزیر امور خارجه سابق دولت بوش] موافق بود که شما در مورد صدام و تروریسم به هیجان عمومی دامن زدید. این درست است؟
** این ادعاها را از کسی جز باب وودوارد نشنیدهام.
* و برنت اشکوکرافت [مشاور سابق امور امنیت ملی دولت بوش] گفته که بعد از این همه سال هنوز شما را اصلا نمیشناسد. آنهایی که با شما قبلا کار کردهاند انتقاداتی شخصی نسبت به شما مطرح میکنند. عجیب است که به آنها واکنشی نشان نمیدهید؟
** خب... من معاون رئیسجمهوری هستم و آنها نیستند!