جوزف کان
ترجمه: کاوه شجاعی
چین توانست با موفقیت یکی از ماهوارههای خود را با موشکی بالستیک منهدم کند و این تنها یک معنی دارد: پکن سلطه نظامی آمریکا را در فضا به چالش کشیده است؛ قلمرویی که به اعتقاد شمار زیادی از تحلیلگران کمکم به جزو حیاتی امنیت ملی ابرقدرتها تبدیل میشود.
با وجود پوشش خبری گسترده و رایزنیهای دیپلماتیک، دولت چین آزمایش هفته گذشته این موشک ضدماهواره را نه تایید کرد و نه تکذیب. متخصصان امور آسیای شرقی این آزمایش را تحریکآمیزترین اقدام نظامی چین از زمان مانور نظامی در ساحل تایوان ـ در یک دهه پیش ـ توصیف میکنند. با این حال برخلاف مانور تایوان هدف اصلی آزمایش اخیر ایالات متحده بود، ابر قدرتی که فضا را کاملا در اختیار خود دارد.
مقدمات چینی در سالهای اخیر با جلسات طولانی و طاقتفرسای هیات دولت، با دیپلماسی بسیار فعال و با سیاست فعالتر کمکرسانی به دیگر کشورها تلاش کردهاند خود را به عنوان نوع جدیدی از یک قدرت جهانی به دنیا معرفی کنند. بسیاری معتقدند چینیها توانستهاند برخلاف کاخ سفید حس نیت خود را برای شمار زیادی از کشورهای جهان ثابت کنند.
با این حال شماری از تحلیلگران معتقدند آزمایش اخیر نشان داد اوضاع کمی پیچیدهتر از آن چیزی است که تا کنون تصور میشد. میزان ثروت ملی چین شدیدا در نوسان است، آنها نگرانیهای امنیتی فراوانی دارند و بروکراسی نظامی آنها به شدت ناشفاف است؛ به همین خاطر به نظر میرسد «صعود صلحآمیز» برخلاف آن چه که مقامات چینی میگویند واقعیت نداشته باشد.
چونگ پین لین متخصص امور نظامیچین در تایوان میگوید: این چهره دیگر چین است، بخش زمخت قدرت پکن که عموما مخفی نگه داشته میشد. او ادامه میدهد: آنها بیشتر از دیپلماسی و صلح صحبت میکنند اما سلاحهای قدرتمند و پیشرفته هم میسازند.
ژاپن، کره جنوبی و استرالیا در میان کشوهای منطقه بودند که از پکن خواستهاند دلایل آزمایش موشکیاش را توضیح دهد. اگر این آزمایش رسما تایید شود، چین سومین قدرت جهان ـ بعد از آمریکا و شوروی ـ میشود که توانسته است وسیلهای را در فضا مورد هدف قرار دهد.
خبر آزمایش چین اولین بار توسط سازمآنهای اطلاعاتی آمریکایی فاش شد. اما وزرای امور خارجه و دفاع چین در پاسخ به سئوال خبرنگاران آن را تایید یا تکذیب نکردند. در همین حال لیو جیانچائو سخنگوی وزارت خارجه چین در گفتگو با خبرگزاری رویترز اعلام کرد که پکن مخالف استفاده از سلاح در فضا است. او گفت: چین در هیچ مسابقه تسلیحاتی در فضای خارج از جو زمین شرکت نخواهد کرد.
به اعتقاد تحلیلگران سکوت مقامات چینی نشان میدهد که آنها به سرعت در حال مدرنیزاسیون ارتش خود هستند. برنامه ساخت موشکهای بالستیک چینی همچنین مخفیانه در حال انجام است و مسئولان این برنامه تنها در برابر هوجین تائو رئیسجمهوری چین پاسخگو هستند. جین تائو در چین هم رئیس حزب حاکم کمونیست است و هم سرپرست ارتش. در اختیار داشتن سلاحهایی که میتواند ماهوارهای را نابود کند، با راهبرد غیررسمی پکن در امور دفاعی همسو به نظر میرسد.
استراتژیستهای چینی بر این باورند که استفاده از فناوریهایگران اما قدرتمند در ارتش برای جلوگیری از حمله نیروهای بسیار مجهز و آموزش دیده آمریکایی مفید خواهد بود. آنها از مداخله نظامی آمریکا در تایوان هراس دارند. وزارت دفاع آمریکا همیشه از ماهوراهها برای ارتباطات نظامی، جاسوسی و هدایت موشک استفاده کرده است و شماری از تحلیلگران چینی به این باور رسیدهاند که خسارت زدن به ماهوارههای آمریکایی ارتش این کشور را در یک جنگ از راه دور فلج میکند.
اگر چه ماجرای تحقیق و توسعه چنین سلاحهایی در چین مخفی نبود، تصمیم آنها در آزمایش موشک ضد ماهواره شمار زیادی از متخصصان سیاسی را در حیرت فرو برد. آلن بم مقام سابق وزارت دفاع استرالیا میگوید: اگر خبر کاملا تایید شود باید اعلام کنم که این واقعهای بسیار مهم است که احتمالا روابط پکن و واشنگتن را دچار تغییراتی عمیق خواهد کرد. حالا غرب با سطح تازهای از تهدید از سوی چین روبرو شده است.
در طول سالهای اخیر میزان رشد سالانه هزینههای نظامی چین همیشه دو رقمی بوده است. پکن تا کنون زیر دریاییهای قدرتمند، جنگندههای سریع و موشکهای ضد ناو خود را در مرزهایش مستقر کرده بود که به ادعای پنتاگون میتوانند در عملیاتی تهاجمی ـ و نه دفاعی ـ به کار آیند. با این حال مقامات پکن تا کنون از انجام اقدامات شدیداً تحریکآمیز خودداری کرده بودند تا به دولتمردان ژاپنی یا آمریکایی برای تبلیغ «تهدید بالقوه چین» بهانه ندهند.
سران پکن تا کنون تاکید میکردند که سرشان به مسایل داخلی گرم است و بر موضوعاتی نظیر توسعه اقتصادی و انرژی تمرکز کردهاند، سیاستی که عمیقاً به روابط گرم اقتصادی و سیاسی با دنیای خارج وابسته است. چین بارها ایالات متحده را به خاطر تلاش برای مستقر کردن یک سیستم دفاع موشکی در فضای زمین مورد نکوهش قرار داده بود. پکن ماه گذشته با انتشار بخشهایی از یک استراتژی نظامی بر این نکته تاکید کرد که فضای زمین باید خالی از هرگونه سلاح باشد و «این به سود تمامی مردم زمین است.»
جاناتان پولاک متخصص امور چین در کالج نیروی دریایی در نیوپورت میگوید: چینیها همیشه هنگام توسعه ظرفیتهای استراتژیک با احتیاط عمل میکنند تا موجب هراس ایالات متحده نشوند. آنها قبلا هم از موشکهای ضد ماهواره حرف میزدند، ولی ما همیشه فکر میکردیم این تهدیدی شفاف نیست و چین هم احتمالا همین را میخواهد.»
اما حالا آنها واقعاً آزمایش را انجام دادهاند و شماری از تحلیلگران معتقدند ممکن است انگیزه پکن وادار کردن دولت بوش برای مذاکره بر سر معاهدهای باشد که ساخت و توسعه سلاحهای فضایی را ممنوع میکند. چین و روسیه با چنین معاهدهای موافقاند اما جورج بوش به «آزادی عمل» آمریکا در فضای زمین معتقد است. چینیها میگویند ادامه سیاست بوش باعث آغاز یک مسابقه تسلیحاتی همه جانبه میشود.
با این حال پولاک معتقد است اگر چینیها تصور میکنند ساخت یک سلاح جدید با واکنش مثبت کاخ سفید مواجه میشود دچار خطای محاسباتی شدهاند. او تاکید میکند: صریح بگویم؛ شمار زیادی از سیاستمداران واشنگتن این اقدام را تاییدی بر عقیده تهدید بودن چین تلقی میکنند. آزمایش اخیر ممکن است باعث شود آمریکا برای مواجهه با چین قدمهای تازهای بردارد.
نوامبر گذشته در جریان یک نمایشگاه نظامی در چین روزنامههای این کشور مصاحبهای کوتاه با یک مقام ناشناس ارتش را چاپ کردند که مدعی شده بود پکن دیگر میتواند در یک جنگ اتمی به ضد حمله دست بزند.
احتمالاً منظور این مقام ناشناس توانایی نابودی ماهوارههای نظامی آمریکایی بوده است. شماری از نظامیان آمریکایی همچنین تحولی را انتظار میکشیدند. اوایل ماه جاری میلادی ژنرال مایکل مپس در مقابل اعضای کمیته خدمات نظامی کنگره اعلام کرد که چین و روسیه بر روی سیستمهایی کار میکنند که میتواند ماهوارههای آمریکایی را توسط موشک یا لیزر نابود کند.
بم تحلیلگر استرالیایی میگوید: چین برای توسعه تمامی حوزههای نظامیاش تلاش میکند. این یعنی عصر تسلط آمریکا بر فضا همیشگی نیست. رویارویی پکن ـ واشنگتن وارد مرحله جدیدی شده است.