در ابتدای جلسه دکتر گرماروی رئیس انجمن شاعران پارسیگوی جهان به مهجوربودن شعر مقاومت در ایران و جهان اشاره کرد و گفت به همین دلیل یازدهمین جلسه شاعران پارسیگوی جهان را به بررسی مجموعه شعر مقاومت ملل با ترجمه ضیاءالدین ترابی اختصاص دادیم چرا که ارائه چنین اثری با این گستردگی و حجم بالا در نوع خود امری مهم و قابل اعتنا است که میتواند در پیشرفت و بالا بردن سطح آثار تولید شده در داخل کشور نیز تاثیر منفی به دنبال داشته باشد..
در ادامه دکتر معاون اجرایی انجمن به معرفی آثار منتشر شده توسط ضیاءالدین ترابی پرداخت آثاری همچون اضطراب در کعب دیوارههای شیشهای، گلوی عطش، از نامهای حک شده بر سنگ، سهرابی دیگر، نیمایی دیگر، امیدی، دیگر، باغ گیلاس و...
وی در مورد مجموعه شعر مقاومت ملل گفت: مجموعهای که توسط ترابی به عنوان شعر مقاومت ملل تدوین شده است باعث آشنایی شاعران مقاومت کشور ما با شعر مقاومت دیگر سرزمینها شده است. همچنین موضوع مقاومت بیانگر پایداری انسانهای مظلوم در برابر ستم و تجاوزی است که در طول تاریخ از جانب کشورهای استعمارگر به مردم بیدفاع همواره اعمال شده است.
پیش از این که دیگر منتقدان نظرات خود را پیرامون این اثر ارائه کنند ضیاءالدین ترابی درباره روند اجرای کار، تهیه و تنظیم و انتشار آن مطالبی عنوان کرد:
از سالهای پیش شعر جهان را مطالعه میکردم و حاصل قسمتی از آن ترجمه یکصد شاعر جهان بود که چاپ شده است. اما در این مورد خاص باید بگویم انگیزه کار خودش با شعر پایداری شروع شد. در طول مطالعاتم به شعرهایی برخورد کردم که تحت روابطی خاص و مشترک سروده شده بودند؛ مثل جنگ، مبارزه، زندان، اعتراض و… این موارد با بسامد بسیار بالایی در شعر جهان حضور داشتند. در این میان یک جنگ کاملی از شعر معاصر ایرلند و چین به دستم رسید. در ادامه مطالعاتم به شعر آفریقا رسیدم، بویژه کشوری مثل آفریقای جنوبی که سالهای سال درگیر مبارزه با نژادپرستان بوده، همه این مسائل دست به دست هم داد که من تحت تاثیر مولفه انسانی و عاطفی که در این شعرها بود قرار بگیرم و به طرف این شعرها کشیده شوم. ضمن این که خود ما هم در ایران درگیر جنگ بودیم و دقیقا این زمینه و حس در خودم وجود داشت.
ترابی در ادامه درباره هر یک از کتابهای این مجموعه چنین گفت: «راین و زنجیر» مجموعه شعر مقاومت اروپاست، مردم اروپا نیز مانند سایر ملل جهان از زمانهای گذشته تا سدههای اخیر همیشه زیر سلطه حاکمان جابر داخلی زندگی کردهاند و از هر فرصت مناسبی برای رهایی از ظلم و ستم حاکمان خودکامه استفاده کرده و دست به مبارزه و اعتراض و مقاومت زدهاند.«چقدر خسته، چقدر زخم» مجموعه شعر مقاومت آمریکاست که در مقایسه با شعرهای آسیا و اروپا بسیار متنوع و گوناگون مینماید و از سوی دیگر به دلیل سابقه تاریخی اندک این سرزمین تعداد شعرهای حماسی در ارتباط با جنگ بسیار کمتر از دیگر نقاط است.
«طبلهای غران» مجموعه شعر مقاومت آفریقاست که از یک سو ریشه در سرودهای غنایی- حماسی سنتی آفریقا دارد و از سویی دیگر تحت تاثیر سوررئالیستهای فرانسوی است. هرچند از نظر فرهنگی برخاسته از دل فرانسوی است. هر چند از نظر فرهنگی برخاسته از دل سیاهان ستمدیده این سرزمین است و حتی در عاشقانهترین لحظههای خود نیز شعری است در راستای مقاومت و مبارزه برای دستیابی به آزادی و استقلال.
«آه ای دریا» مجموعه شعر مقاومت اقیانوسیه و آسیاست. شعرهایی سرشار از سادگی، لطافت که با توجه به محتوای گسترده و قاره کهن آسیا در حوزه متعدد و گوناگونی از قبیل بیداری، حماسه، تراژدی
نابرابریهای اجتماعی، زندان و… سروده شدهاند.
ترابی در انتها عنوان کرد که به دست آوردن منابع سختترین مرحله بزرگترین دشواری بود که در گردآوری این مجموعه با آن مواجه شدم به طوری که تقریبا نیمی از وقت و زمان من صرف این کار شد تا توانستم این مجموعه را با 273 شاعر از 80کشور جهان منتشر کنم.
اولین منتقدی که درباره این اثر صحبت کرد دکتر علیرضا قزوه بود که به نکات مختلفی اشاره کرد و گفت: کتابها دارای نقاط ضعف و قوت فراوانی است حدود 50نفر از این شاعران در سطح جهان شناخته شده هستند و همین امر نشان میدهد که شاعران بزرگ در زمینه شعر مقاومت کارکردهاند و در سراسر جهان این موضوع از اهمیت بالایی برخوردار است.
قزوه اولین نقطه ضعف کتاب را عدم نمونهخوانی دقیق عنوان کرد گفت هر چند شاید این موضو به ناشر مربوط شود. اما خود مولف اثرنیز باید به نکات چاپ و نشر حساسیت بیشتری نشان میداد. همچنین بعضی آثار در حوزه شعر مقاومت قرار نمیگیرند. به بیان دیگر حداقل انتظاری که ما از یک شعر مقاومت داریم ایستادگی در کنار مظلوم و دفاع از حقانیت اوست به گونهای که وجدانهای بشری را بیدار کند. به نظر میرسد ترابی در انتخاب اشعار و شاعران باید دقت و حساسیت بیشتری انجام میداد. بعضی از آثار بیشتر در حوزه اجتماعی قرارمیگیرند تا مقاومت.
قزوه در ادامه به انتخاب اسامی کتابها اشاره کرد و گفت: اسامی مانند«سبزتر از جنگل» یا«طبلهای غران» با هوشمندی و دقت فراوانی توسط ترابی انتخاب شدهاند به گونهای که تهییج کننده مخاطب هستند و در درون این ترکیبها معیارها و مولفههای پایداری و مقاومت نهفته است اما درباره کتابی که تحت عنوان مرگ در شعر مقاومت منتشر شده است باید بگویم ای کاش این کتاب تحت عنوان بیمرگی منتشر میشد چرا که مرگ در شعر تحت عنوان بیمرگی منتشر شده است باید بگویم ای کاش این کتاب تحت عنوان بیمرگی منتشر میشد چراکه مرگ در شعر مقاومت وجود ندارد بلکه در سراسر بیمرگی و شهادتطلبی است.
سید احمد نادمی دومین منتقدی بود که پیرامون مجموعه شعر مقاومت ملل صحبت کرد وی در پاسخ به انتقادی که قزوه پیرامون آثار مطرح کرده بود گفت: باید له این نکته توجه داشت که ترابی تمام شعرها را به جزء استثناهایی مانند شعر افغانستان یا تاجیکستان از زبان انگلیسی به فارسی ترجمه کرده است و این حاکی از آن است که شعرها حداقل از یک فیلتر و گزینش ابتدایی عبور کردهاند و قطعا آنقدر جوهره و مایه شاعرانه داشتهاند که یک بار به زبان انگلیسی برگردانده شدهاند البته با مطالعه آثار این موضوع کاملا به چش میآید که پشت تمام ترجمهها مردی ایستاده است که حداقل چهل سال تجربه شاعرانه را پشت سر گذاشته است و همین امر باعث شده تا زبان شعرها تا حدودی به زبان شعرهای ترابی نزدیک شود نادمی در ادامه صحبتهایش به مفاهیم ارزشی و گونههای ادبی اشاره کرد و گفت: در تاریخ ادبیات جهان چیزی تحت عنوان ادبیات پایداری با آن دفاع و مقاومت مقدسی که ما به آن اعتقاد داریم وجود ندارد و آنچه که امروزه تحت عنوان شعر مقاومت مطرح میشود عمری پیش از نیم قرن ندارد ولی آنچه مهم مینماید این است که از همین ادبیات مقاومت چه تعریفی ارائه دهیم و این کار دشواری است چرا که مقاومت در هر فرهنگی معنی خاص خود را میدهد اگر بخواهیم در ادبیات جهان به دنبال گونهای ادبی باشیم از ارسطو میتوانیم کمک بگیریم ارسطو گونههای ادبی را به حماسه، غنایی، هجو، کمدی و تراژیک تقسیم کرده است در شعر فارسی نیز شعر به سه دسته تعزل، حماسه و تعلیم تقسیم میشود ملاحظه میکنید که ادبیات پایداری در هیچ کدام از این ژانرها قرار نمیگیرد اما به اعتقاد من ادبیات مقاومت تلفیقی از حماسه و تراژدی است و واکنشی است که در برابر یک تهاجم صورت میگیرد.
نادمی در انتها با اشاره به صحبتهای قزوه که فرهنگ شهادت و شهادتطلبی را در این مجموعه کمرنگ دانسته بود گفت باید بدانیم که مفهوم شهادت با آن درجه و اهمیت تنها در فرهنگ ما مسلمانان و بعضی از کاتولیکهای مسیحی وجود دارد و نمیتوان از آدمی مثل هیوز، ریتسوس یا ناظم حکمت که بعضا گرایشات آیینی و مذهبی متفاوتی داشتهاند انتظار داشت که شعر شهادت بگویند.
اما آخرین منتقد این جلسه دکتر صابر امامی بود که با توجه به تنگنای زمانی تنها به این نکته اشاره کرد که تلاش ترابی در گردآوری این مجموعه تحسین برانگیز است زیرا کار تحقیقاتی کار سخت و طاقتفرسات و هدف از برگزاری چنین نشستهایی تنها کمک به فهم بهتر کتاب است اما به نظر میرسد نوعی شتابزدگی در کتاب وجود دارد که در تمام زوایا و ابعاد کتاب قابل مشاهده است. وی درباره تاریخ ادبیات و مقاومت در ادبیات فارسی یادآوری کرد که شاهنامه بزرگترین نمونه ادبیات مقاومت و ضعفهای بسیاری از مردم زمان خود سخن گفته و این نشان دهنده تاریخ پربار ادبیات مقاومت در ایران است.
در انتهای برنامه نیز ترابی گفت: انتخاب شعرها و شاعرانی که در این مجموعه گردآوری شده بر اساس مولفهها، معیارها و سلایق شعری ضیاءالدین ترابی بوده است و اگر قرار بود اتفاق دیگری یا شعرها و شاعران دیگری در آن مطرح شوند آن وقت این کتاب قطعا باید با نام دیگری به جزء «ترابی» منتشر میشد.