گروه بینالملل: با خروج کامل روسها از مرزهاى تاجیکستان و واگذارى کامل مرزبانى تاجیکستان به مرزبانان تاجیک در سال گذشته، آمریکا تلاش مىکند جایگزین روسیه در مرزبانى تاجیکستان شود.
تاجیکستان در مجموع چهار هزار و ۱۸۳ کیلومتر مرز مشترک با کشورهاى افغانستان، چین، ازبکستان و قرقیزستان دارد که حدود ۱۴۰۰ کیلومتر آن با افغانستان تحت نفوذ ناتو و آمریکاست.
مرزبانى تاجیکستان تا اواسط سال ۲۰۰۵ میلادى در اختیار مرزبانى روسیه بود و تابستان امسال مرزبانان روسى به طور رسمى براساس یک قرار داد؛ مرزهاى تاجیکستان بویژه مرز افغانستان را تحویل مرزبانان تاجیک دادند.
در پى این تغییر و تحول در مرزبانى تاجیکستان، آمریکا و همپیمانانش کمک به مرزبانى تاجیکستان را گسترش دادهاند.
واگذارى مرزبانى تاجیکستان از سوى روسها به تاجیکها در واقع خواست تاجیکها بود؛ زیرا بعد از استقلال تاجیکستان، این موضوع از نظر سیاسى بازتاب منفى داشت، چرا که در مرزهاى کشور مستقل تاجیکستان هنوز پرچم روسیه به خاطر حضور مرزبانان روس برافراشته بود.
تاجیکستان با افغانستان حدود 1400 کیلومتر؛ با چین 500 کیلومتر؛ با قرقیزستان 980 کیلومتر وبا ازبکستان حدود 1333 کیلومتر مرز مشترک دارد.
برنامهریزان آمریکا از آنجا که از نگاه منفى تاجیکها نسبت به آمریکایىها مطلع هستند، براى نفوذ خود در بین تاجیکها؛ نخست از طریق کشورهاى غربى و حتى ژاپن پیشنهاد کمک مالى و تجهیز مرزبانىهاى تاجیک را به تاجیکستان ارایه کردند.
به عقیده کارشناسان منطقه، آمریکایىها براى نفوذ سیاسى و نظامى در بیشتر کشورهاى آسیاى مرکزى بویژه تاجیکستان، از دروازه و راههاى هموار غربىها و ژاپنىهاى وارد مىشوند.
رویکرد آمریکا و همپیمانانش به تلاش براى نفوذ در مرزهاى تاجیکستان زمانى شدت گرفت که آمریکا از حضور رسمى نظامى در کشورهاى آسیاى مرکزى از جمله ازبکستان و تاجیکستان و گرفتن پایگاه به رغم رایزنىهاى مقامات نظامى این کشور ناامید شد.
رامسفلد وزیر دفاع وقت آمریکا؛ رایس وزیر امور خارجه و ابی زید یکی از فرماندهان ارشد آمریکا در دو سال گذشته تحت حمایت از عملیات ضد تروریستی در افغانستان؛ بارها به کشورهای آسیای مرکزی از جمله تاجیکستان سفر کردند.
یکى از عمدهترین گذرگاههاى مرزى تاجیکستان با ازبکستان چند ماه پیش از سوى سفارت آمریکا در ۸۰ کیلومترى غرب شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان مورد بهرهبردارى قرار گرفت.
به گفته کارشناسان، آمریکا از دو سال پیش طرح چند میلیون دلارى کمکهاى خود براى نیروهاى مرزبانى تاجیکستان را آغاز کرده است و تاکنون وسایل و تجهیزات فنى زیادى از جمله امکانات مخابراتى براى تقویت و کنترل مرزهاى تاجیکستان در این مرزها مستقر کرده است.
گذرگاه مرزی "بختهآباد" تاجیکستان در مرز با ازبکستان منطقه اصلی رفت و آمد وسایل حمل و نقل زمینی از جمله قطار و خودرو است.
از چهار هزار و 183 کیلومتر نوار مرزی تاجیکستان، بکهزار و 333 کیلومتر با ازبکستان است که در امتداد آن بیش از 10 گذرگاه اصلی و فرعی وجود دارد.
تاجیکستان براى تقویت مرزهایش در دو سال گذشته کمکهایى را از کشورهاى عضو اتحادیه اروپا از جمله فرانسه و آلمان دریافت کرده است.
آمریکا در دومین روز از سال میلادى ۲۰۰۶ چند محموله مواد غذایى و امکانات مرزبانى را با پنج هواپیماى بارى از فرودگاه بگرام افغانستان براى مرزبانان تاجیکستان وارد فردوگاه دوشنبه پایتخت این کشور کرد.
تاجیکستان در جریان ائتلاف مبارزه با تروریست در افغانستان، بخشى از فرودگاه شهر دوشنبه پایتخت این کشور را به منظور پشتیبانى از نیروهاى ائتلاف در اختیار نیروهاى فرانسوى قرار داد.
نیروهاى مرزبانى تاجیک معتقدند براى مبارزه با تروریسم و قاچاقچیان مواد مخدر و همچنین کنترل مرزها بویژه مرز ۱۴۰۰ کیلومترى تاجیکستان با افغانستان، باید از کمکهاى کشورهاى غربى بویژه آمریکا بهره گیرند.
با این حال برخى از محافل مطبوعاتى و حتى سیاسى و نظامى تاجیکستان تلاش آمریکا براى نفوذ بیشتر در مرزبانى تاجیکستان را با نگرانى دنبال مىکنند.
هفتهنامه "نگاه" چاپ تاجیکستان در تازهترین شماره خود روابط نظامی تاجیکستان و آمریکا را در بخش مرزبانی مورد بررسی قرار داده است و نخستین تمرینات آموزشی نیروهای مرزبانی تاجیکستان و نظامیان آمریکا را اقدامی جالب توجه و قابل تحمیل میداند.
"خشنود رحمتالله یف" مسوول مطبوعاتی مرزبانی کمیته امنیت ملی تاجیکستان گفت: هدف از تمرینات مرزبانان تاجیک با نظامیان آمریکا تبادل تجربه میان نظامیان دو کشور به منظور مقابله به تهدیدها و تقویت حفظ مرزها و امنیت آن است.
وی افزود: قاچاق مواد مخدر در افغانستان، تروریسم بینالمللی و تندروی از جمله تهدیدهای مرزبانی تاجیکستان است.
متخصصین واحدهای دریایی آمریکا که بخشی از برنامه نظامی آمریکا را در افغانستان و عراق دنبال می کنند؛ امروز مرزبانان تاجیک را با نحوه مبارزه با تروریستها؛ قاچاقچیان مواد مخدر و متجاوزین به مرزها آموزش میدهند.
سفارت آمریکا در تاجیکستان ماه گذشته اعلام کرد: براى نخستین بار نیروهاى ویژه دریایى آمریکا ۷۰ نفر از مرزبانان و نظامیان تاجیکستان را براى مقابله با تروریسم و قاچاقچیان مواد مخدر آموزش مىدهند.
"نور عمرف" مسوول مطبوعاتى سفارت آمریکا در تاجیکستان با تایید این خبر گفت: نظامیان آمریکا قرار است در قالب یک رزمایش از ۲۸ ژانویه در منطقه فخرآباد ۳۵ کیلومترى جنوب شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان کار آموزش مرزبانان تاجیک را آغاز کنند.
وی افزود: تعداد محدودی از نیروهای زمینی و دریایی آمریکا در تمرینات بعد از آموزش، با واحدهای ویژه و مرزبانی کمیته امنیت ملی تاجیکستان شرکت میکنند.
نور عمرف گفت: نیروهای مرزبانی تاجیکستان در طول این دوره راههای مقابله با تروریسم بینالمللی و نحوه سرکوب گروههای مسلح افراطی قاچاقچیان مواد مخدر را آموزش خواهند دید.
آموزش چگونگى عبور از رودخانه و عملیات ساحل به دریا براى مقابله با قاچاقچیان و گروههاى مسلحى که از قلمرو افغانستان وارد تاجیکستان مىشوند، مىتواند از اهداف آمریکا در آموزش به تاجیکها باشد.
تاجیکستان تاکنون با نظامیان روسیه، فرانسه، چین، هند و قزاقستان رزمایش مشترک برگزار کرده است و این براى نخستین بار است که نیروهاى آمریکایى و تاجیک در یک رزمایش آموزشى مشترک شرکت مىکنند.
نظامیان تاجیک تاکنون تنها در مانورهاى مشترک کشورهاى آسیاى مرکزى و آمریکا که در چارچوب برنامه حمایت از صلح پیمان ناتو در هفت سال پیش در قلمرو قزاقستان برگزار شد، شرکت کردهاند. مرز طولانى تاجیکستان با افغانستان باعث شده که این کشور از بىثباتى کشور همسایه خود به خاطر تاثیرگذارى بر ثبات و امنیت تاجیکستان همیشه نگران باشد.
تاجیکستان در گذشته با سایر کشورها نیز رزمایش و تمرینات نظامى برگزار کرده است، ولى این براى نخستین بار است که به طور مشترک با آمریکا تمرین نظامى مىکند.
به عقیده برخی از کارشناسان، تمرینات نظامی مشترک آمریکا و تاجیکستان به نوعی، نفوذ آمریکا در مرزهای تاجیکستان محسوب میشود.
از دیدگاه آنان، با خروج نیروهای مرزبانی روسیه از تاجیکستان کمکهای مالی آمریکا و کشورهای غربی به نیروهای مرزبان تاجیکستان افزایش یافته است.
طبق توافقات به دست آمده بین تاجیکها آمریکاییها؛ آمریکا براى مرزبانان تاجیک بیش از ۱۶میلیون دلار اختصاص داده که در چهار سال گذشته حدود هشت میلیون دلار از این مبلغ در اختیار تاجیکستان قرار گرفته است.
به نظر تحلیلگران ساخت پل بر روی رودخانه "پنج" که مرز تاجیکستان و افغانستان را تشکیل میدهد؛ دلیلی دیگر افزایش نفوذ آمریکا در مرز تاجیکستان است.
این پل 30 میلیون دلار در لوای پرچم آمریکا و از سوی وزارت دفاع این کشور ساخته میشود.
با این حال بسیارى از کارشناسان سیاسى و نظامى منطقه، خروج روسیه از مرزهاى تاجیکستان بویژه نوار مرزى افغانستان را امرى طبیعى دانستهاند و معتقدند که روسیه از شریکان راهبردى تاجیکستان است و در زمان حاضر ۳۵۰ مستشار نظامى روسیه در واحدهاى مرزبانى تاجیکستان ماموریت خود را دنبال مىکنند.
به عقیده "حکتالله صیفاللهزاده" مسوول بخش سیاسی حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، زمانی که نیروهای مرزبانی تاجیک از کمک مالی آمریکا برخوردار باشند؛ به نوعی به این کشو نیز وابسته میشوند.
وی گفت: این وضع از کاهش اعتبار و نفوذ روسیه در مرزهای تاجیکستان با افغانستان حکایت دارد و روسیه از این پس نمیتواند بدون اجازه یا رضایت آمریکا سیاست خود را به افغانستان توسعه دهد.
با این حال برخى کارشناسان معتقدند که آمریکا به خاطر ترس از انجام عملیات تخریبى علیه نیروهایش در داخل افغانستان، تلاش مىکند نوار مرزى ۱۴۰۰کیلومترى تاجیکستان و افغانستان را تجهیز کند و نیروهاى مرزبانى تاجیکستان را آموزش ضد تروریست بدهد.
این نظریه را بسیارى از کارشناسان رد مىکنند زیرا به عقیده آنان آمریکا براى توجیه علت تجهیز مرزهاى تاجیکستان این نظریه را شایع مىکند.
به عقیده همین کارشناسان هدف آمریکا از تجهیز و کمک به نیروهاى مرزى تاجیکستان، نفوذ غیر مستقیم نظامى در یکى از کشورهاى آسیاى مرکزى آن هم تاجیکستان است.
هممرز بودن تاجیکستان با چین و پل ارتباطى این کشور با روسیه مىتواند براى اهداف آینده آمریکا کارساز باشد.
نوع برنامهریزى آمریکا در نفوذ در مرزهاى تاجیکستان نیز به نظر حساب شده مىآید؛ زیرا از یک سو بیشتر کشورهاى اروپایى و همپیمانانش را براى تجهیز مرزهاى تاجیکستان همراه خود کرده است و از سوى دیگر محور کار خود را بر کمک مالى، آموزش و تجهیز مرزهاى تاجیکستان متمرکز نموده است.
این روش از نوع حضور روسها در مرزبانى تاجیکستان که نیروهاى مرزبانى خود را مستقر کرده بودند براى تاجیکإها توجیهپذیرتر است، زیرا علىالظاهر به استقلال تاجیکستان بخاطر نبود نیروى نظامى بیگانه لطمه نمىخورد.
همچنین در این روش آمریکا ژست همکارى و کمک بشردوستانه براى نیروهاى مرزبانى تاجیکستان مىگیرد که هدف آن مقابله با تهدیدهایى است که علیه تاجیکستان و کشورهاى منطقه به وجود مىآید.
با این حال کارشناسان معتقدند که اهداف آمریکا در این برنامه بلندمدت است که مهمترین آن نوعى سپر و تدابیر امنیتى براى کنترل تحرکات چین، روسیه و کشورهاى منطقه خواهد بود.