محمداسماعیل اکبری
ایران میتواند اهداف مختلفی را مبنای مذاکره خود با آمریکا درباره عراق قرار دهد که هر یک در جای خود محترم هستند اما هدف نهایی تلقی نمیشوند.
به عنوان مثال اگر مذاکره محدود به عراق باشد، اهداف مختلفی میتواند مبنای مذاکره قرارگیرد از قبیل:
برقراری حکومت دینی، استقلال کشور عراق، خروج متجاوز، دموکراسی مبتنی بر جمعیت غالب، انتخابات آزاد، برقراری روابط اقتصادی، سیاسی و دهها هدف دیگر که هر یک در جای خود مقبول هستند.
در مقابل از سوی آمریکا هم میتواند اهداف گوناگونی منحصراً برای عراق مطرح شود، مثلاً: بقای نیروهای بیگانه در عراق، پشتیبانی نیروهای بیگانه از سوی مردم، دفاع دولت و مرجعیت از حضور آمریکاییها، عدم دخالت دولت در کسب منابع انرژی، هزینههای دولتی از منابع خارج از درآمدهای ملی و دهها هدف دیگر.
موضوع میتواند کاملاً واحد باشد، یعنی «امنیت عراق» که مورد قبول ما و آمریکاییهاست. اما اهداف اختصاصی میتواند کاملاً متفاوت باشد، گروه مذاکره کننده با بهرهگیری از مشورتهای ملی و تأمین فرایندهای عملیاتی باید به توافق اصولی برای اهداف مذاکره برسد. این توافق باید در جزئیات شکل گیرد و از کلیگرایی احتراز شود. لفظ امنیت عراق به تنهایی نمیتواند چگونگی مذاکره و اهداف آن را معلوم کند.
هدف نهایی در مذاکره
جمهوری اسلامی ایران تعریفی از خود در جهان ارائه داده است که هویت او به این تعریف وابسته است. رهبران ما، شهدای ما و اهداف تعیین شده از سوی حضرت امام(ره) به عنوان بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران میگوید که ما کشوری هستیم با حکومت دینی، روش حکومت اسلامی را هم «جمهوری» شناختهایم لذا تعریف ما «جمهوری اسلامی» است و بعدها تعابیر و تعاریف مختلفی را برای جمهوریت و اسلامیت این کشور از داخل و خارج تبیین کرده و هرکس و یا هر نهادی سعی کرد از دیدگاه خود این تعریف را جا اندازد.
امروز، آمریکا در خاورمیانه گرفتار شده است و محاسبات آن حداقل آن طور که فکر میکرد درست از آن در نیامده است. هزینههای اقتصادی، نظامی و سیاسی زیادی متحمل شده و دلایلی را برای این هزینهها تراشیده است که دخل و خرج و آن درست در نمیآید و نه دنیا و نه ملت آمریکا آن را قبول نمیکنند. لذا سعی کرده است در معادلات و معاملات خود ایران را هم وارد کند؛ آن گونه که بتواند دلیلی برای خلافهای خود باشد. مطمئن باشید و باشیم که ایران پیشرفته به تنهایی نمیتواند آن دلیل را برای این همه هزینه توجیه کند. اما «ایران اسلامی» میتواند دلیل موجهی باشد و این همان نقطه قدرت ماست. حتی یک قدم عقبنشینی از ماهیت اسلامی حکومت ایران هر چند با گرفتن امتیازات علمی و تجاری و غیره باشد به منزله از دست دادن نقطه قدرت ماست.
این هدف نهایی باید در تک تک سلولهای وجودی نمایندگان مذاکره کننده جمهوری اسلامی ایران با آمریکا نفوذ داشته باشد؛ چه مذاکره برای عراق و در عراق باشد، چه برای ایران و در ایران و یا برای فلسطین و... فرق نمیکند هدف نهایی حفظ و ارتقای حکومت اسلامی است. به همین علت تلفیق این هدف نهایی با اهداف اختصاصی که قبلاً به آنها اشاره شد حاکمیت جمهوری اسلامی را تضمین میکند و باید برای همیشه مدنظر مذاکرهکنندگان قرار گیرد.