در آستانه انتخابات مجلس هشتم ادعای شکلگیری مثلث هاشمی، کروبی و خاتمی در حالی مطرح شد که معلوم نیست اصلاحطلبان در رفتار خود تجدیدنظر کردهاند یا هاشمی رفسنجانی رویه سیاسی خود را تغییر داده است؟
دور دوم نهمین انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران فصلی تازه در مشارکت و حضور عمومی مردم در مقاطع سرنوشتساز سیاسی کشور بود. در چنین فضایی، همه گروههای سیاسی موافق و مخالف امکان حضور و رقابت را پیدا کردند و نکته قابل تامل اینکه هیچ یک از نامزدهای انتخاباتی به تنهایی دو جریان عمده سیاسی اعم از اصلاحطلب یا اصولگرا را نمایندگی نمیکرد. جریان دوم خرداد نیز مانند رقیب خود از عدم وحدت رنج میبرد. در عین حال تلاشهای متعددی برای ایجاد اشتراک نظر پیرامون نامزد واحد در هر دو جناح شکل گرفت اما در نهایت، عرصه انتخابات نمایشی از چندگانگی کاندیداها بود.
اصلاحطلبان ناکام از رقابتهای گذشته و دلخور از عدم وحدت، امیدهایی نسبت به اقبال عمومی مردم به «معین» و «کروبی» داشتند و در عین حال برای تحت تاثیر قرار دادن فضای سیاسی، بهانههایی چون برخوردهای جناحی رقیب و رفتار حذفی شورای نگهبان را عاملی برای مشارکت پایین مردم در انتخابات نهم اعلام کردند.
بعد از مشخص شدن نتیجه اولین دور نهمین انتخابات ریاست جمهوری و عدم راهیابی نامزدهای اصلاحطلب، ادبیات سیاسی جریان دوم خرداد به یکباره تغییر پیدا کرد و ائتلاف هماهنگ و یکپارچهای علیه محمود احمدینژاد تشکیل شد. ائتلافی ناهمگون متشکل از مخالفان دیروز هاشمی رفسنجانی که جزو منتقدان جدی او محسوب میشدند و حتی برخی از آنها نیز از گزینه تحریم انتخابات سخن میگفتند، با طرفداران سر سخت وی.
بعد از مشخص شدن نتیجه انتخابات در دور اول، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی یعنی همان سازمان که فقط دو سال قبل از این و در جریان انتخابات مجلس ششم تندترین انتقادات و حملات را به هاشمی رفسنجانی حمایت کرد و در اطلاعیه خود خطر حاکمیت فاشیسم را اصلیترین مسئله در این مرحله از مبارزات سیاسی اجتماعی ملت ایران دانست.
هشدار نسبت به بازگشت تحجر!
جبهه مشارکت به عنوان افراطیترین منتقد هاشمی رفسنجانی در گذشتهای نه چندان دور، بعد از اعلام نتایج آرای انتخابات، با صدور بیانیهای ضمن فراخواندن مردم به حضور گسترده در عرصه انتخابات تاکید کرد ضمن ابراز نگرانی به خاطر ظهور فاشیسم مذهبی، تاکید کرد دست خود را به سوی همه نیروهای حامی آزادی، دموکراسی و حقوق بشر دراز میکند.
نیروهای ملی مذهبی نیز به حامیان هاشمی رفسنجانی پیوستند و در کنار اعلام حمایت خود، از احمدینژاد انتقاد کردند.
اسدالله بیات از اعضای مجمع روحانیون مبارز نیز با صدور بیانیهای ضمن هشدار نسبت به بازگشت تحجر و جریان افراطی، از کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی حمایت کرد.
علیرغم این تلاشها، سیر ماجرا در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری نهم، مراد دل جریان دوم خرداد را تامین نکرد و در نهایت مراجع قانونی که اتفاقاً بخش مهم آن یعنی وزارت کشور در دست اطلاحطلبان بود، محمود احمدینژاد را به عنوان رییسجمهور منتخب مردم ایران معرفی کردند.
اتحاد نیمبند سیاسی جبهه دوم خرداد با هواداران هاشمی رفسنجانی در رقابت دور دوم ریاست جمهوری که بیشتر در حد و اندازههای یک ترفند انتخاباتی بود، به نظر میرسد با توجه به تغییر آرایش سیاسی کارگزاران قوای مجریه و مقننه به نفع اصولگرایان، به راهکاری جدیتر در انتخابات آتی تغییر شکل پیدا کرده باشد. این حرکت از سوی محسن میردامادی دبیر کل حزب مشارکت نقطه عطفی در نزدیک شدن نیروهای اصلاحطلب به هاشمی رفسنجانی نام گرفت و بر همین مبدا بود که وی در اظهار نظری خاطرنشان کرد: «رابطه اصلاحطلبان با هاشمی پس از انتخابات ریاست جمهوری نهم ادامه پیدا کرده و فکر میکنیم رای آقای هاشمی در خبرگان تا اندازهای نتیجه همین ارتباط با اصلاحطلبان بود.»
وی درباره رابطه جهت مشارکت ایران اسلامی با هاشمی رفسنجانی گفت: «ما با آقای هاشمی در سالهای اخیر ارتباط خوبی داشته و داریم و درباره مسائل مهم کشوری معمولاً با ایشان مشورت میکنیم.»
روند امور جاری کشور و ادامه چالشهای سیاسی میان گروههای سیاسی و ارائه انتقادات جدی به عملکرد دولت نهم در حوزه سیاست داخلی و خارجی، اقتصادی و فرهنگی از سوی مخالفان احمدینژاد، اصلاحطلبان را به این فکر واداشت که در عرصه تبلیغات رسانهای خود بحث اتحاد مثلث میان منتقدان رئیسجمهور با محوریت خاتمی، کروبی و هاشمی رفسنجانی را مطرح کنند.
از همین رو بارها مطرح کردند که این سه نفر درصد رایزنی به منظور حضور موثر در انتخابات مجلس هشتم هستند. بیشک هدف اصلی جریان دوم خرداد از این تلاش، تقویت قوای خود برای حضور در انتخابات مجلس آتی و دهمین دوره ریاست جمهوری است و از این رو است که بر ایده مثلث اصلاحات پافشاری میکنند.
در همین رابطه علی تاجرنیا رئیس دورهای پیشین شورای هماهنگی جبهه اصلاحات، هدف اصلی این جبهه را بردن فضای انتخابات به سمت عقلانیت و اعتدال خواند.
مثلث اصلاحات ائتلاف برای آزادی و توسعه
جوادی حصار عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی نیز در مورد تشکیل یا عدم تشکیل "مثلث هاشمی، کروبی و خاتمی" اظهار داشت: این مثلث هم به نوعی شکل گرفته و هم به نوعی دیگر شکل نخواهد گرفت. این مثلث از یک نظر مدتهاست که شکل گرفته، چرا که هر سه بزرگوار دغدغه مشترکشان آزاد، توسعه پایدار و مشارکت مدنی است و براساس این اشتراک نظر در عرصه حضور دارند و کار میکنند.
وی ادامه داد: اما از این نظر که این سه شخصیت و افراد و گروههای نزدیک و پیرو آنها در همه حوزهها از سیاست گرفته تا اقتصاد و اجتماع با یکدیگر اختلافنظر نداشته باشند غیرممکن است چرا که اگر اینگونه بود شکل ظاهری و تلقی از آنها در جامعه به گونهای دیگر بود. اینگونه اظهارنظرهای بحث برانگیز واکنش اصولگرایان را در پی داشت.
در کنار این بگومگوها خود هاشمی تاکنون حاضر نشده است چنین مثلثی را تایید کند. وی ضمن انجام دیدارهایی با گروههای جبهه دوم خرداد دیدارهای متعددی نیز با گروههای اصولگرا داشته و آنچه از وی در این دیدارها نقل شده و تاکنون رد نشده است این بوده که هاشمی چنین مثلثی را قبول ندارد و کماکان خود را فراتر از جناحها میداند.
مریم بهروزی در اردیبهشت سال جاری و پس از ملاقات اعضای جبهه پیروان خط امام و رهبران با هاشمی رفسنجانی در مصاحبهای به نقل هاشمی رفسنجانی گفت: به هیچ جناحی تعلق ندارم و بحث مثلث ائتلاف در راستای اهداف اصلاحطلبان است.
گذشته از این، مشی هاشمی رفسنجانی و تاکید بر این که وی به جناحها و گروههای سیاسی تعلق و وابستگی ندارد و دیدی فراجناحی با دنبال میکند تا حدود زیادی تحقق مثلث اصلاحات را در محاق فرو برده است.
به نظر میرسد مهدی کروبی نیز در این باره حرفهای زیادی برای گفتن دارد که بخاطر متهم نشدن بیش از این به ایجاد شکاف در جبهه دوم خرداد، از گفتن آنها خودداری میکند.
وی چندی پیش در گفتوگو با فارس به این بسنده کرد که: من چنین چیزی را که بنشینیم استراتژی بریزیم را قبول ندارم، گرچه بارها توصیه کردهام ملاقاتها و گفتوگوهایی با هاشمی، خاتمی، ناطقنوری و مراجع قم، انجام شود و در خصوص دغدغههای مربوط به انتخابات، در خصوص صیانت از رای مردم، رد صلاحیتها و ... صحبت شود. اما اینکه ما سه نفر بنشینیم و هماهنگ بشویم، نه چنین چیزی نبوده است.
هواداران اصلاحات باید بدانند که کدام رفتار سیاسی اصلاحطلبان به مصلحت یا صحت رفتار سیاسی نزدیکتر است؟ آیا اصلاحطلبان در دوران اقبال عمومی مردم به جریان دوم خرداد در انتقادات خود از هاشمی صادق بودند یا در شرایط کنونی به یکباره او را به عنوان نماد اعتدال سیاسی قلمداد میکنند؟
در شرایط سیاسی کنونی اصلاحطلبان باید مشخص کنند که خود تغییر جهت سیاسی دادهاند یا هاشمی رفسنجانی منش سیاسی خود را تغییر داده است.
از طرفی دیگر باید به این نکته توجه داشت که در شرایط فعلی اگر چه دوم خردادیها شعار حمایت از هاشمی را سر میدهند اما جای این پرسش اساسی وجود دارد که آیا در صورت رفع نگرانی آنان از اقبال عمومی نسبت به دولت فعلی و حامیان او اصلاحطلبان کماکان حمایت از هاشمی را در دستور کار خود قرار میدهند یا بواسطه رسیدن به مراد سیاسی خود، رفتار دیگری را با رئیس مجمع تشخیص مصلحت در پیش خواهند گرفت.
از سوی دیگر رابطه هاشمی رفسنجانی با اصولگرایان همچنان برقرار است. وی کماکان عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز است و با اضلاعی از جبهه اصولگرایان سوابق عاطفی و فکری قابل توجهی دارد. این بخش از اصولگرایان وی را همچنان از خود میدانند و مطمئن هستند هاشمی که آنها میشناسند هیچگاه نمیتواند با این طیف از جبهه دوم خرداد که امروز به دنبال بازسازی ویرانههای رابطه خود با هاشمی هستند کنار بیاید.