سیدمحسن روحانی
نزدیک دو ماه پیش حزب کارگران کردستان عراق پکک با حمله به داخل ترکیه جرقه یک بحران بینالمللی را روشن کرد. تقریباً 6 هفته نیز از زمانیکه جرج بوش قول همکاری در زمینه مبارزه با تروریسم را به رجب طیب اردوغان داده، میگذرد. همکاریای که شاید بتوان تبلور آن را در حمله اخیر جنگندههای ترکیه به اهداف پکک در شمال عراق مشاهده نمود.
استراتژی غلط دولت بوش ـ مخصوصاً وزارت امور خارجه ـ در حمایت از پکک باعث شد تا علاوه بر اینکه ادعای "مبارزه جهانی بر ضد تروریسم" بوش زیر سوال برود؛ آتش جنگ نیز، بر روی یکی از متحدین قدیمی ناتو، روشن شود. در حالیکه ترکیه 000/100 نیروی نظامی را در امتداد مرز خود با عراق استقرار داده است دیپلماتهای آمریکایی سعی دارند تا بحران بوجود آمده را از طریق سیاسی حل نمایند لذا وزارت خارجه آمریکا به ترکیه راهحل سیاسی را پیشنهاد میکند. در 13 دسامبر ـ برای مثال ـ هماهنگکننده ضد تروریسم وزارت خارجه آقای "دل دیلی" گفت: به نظر ما مسئله پکک از طریق نظامی حل نخواهد شد.
اولویت اول ما، برای هر دو طرف ـ هم در ترکیه و هم در کردستان عراق ـ راهحل سیاسی میباشد". راهحل سیاسی مطلوب، به نظر بدین صورت میباشد که کردهای عراقی در ازای تصویب قانون عفو عمومی ـ برای بخشیدن اکثر اعضای پکک و شاید انجام یکسری اصلاحات در قانون اساسی ـ از سوی ترکیه، پایگاههای امن خود در خاک عراق را تعطیل نمایند. چنین راهحلی؛ حداقل در این برهه از زمان، به نظر غیرممکن میرسد. زیرا ترکیه هم اکنون از یک حمایت مشروع و غیرقانونی برای مبارزه با گروه پکک و حتی رهبر کردهای عراقی، مسعود بارزانی برخوردار میباشد. در طی حمله 21 اکتبر گروه پکک به نیروهای ترکیهای مشخص شد که تاکتیکهای بکار گرفته شده توسط این گروه، همان تاکتیهایی بود که نیروهای مخصوص آمریکایی به جنگجویان بارزانی آموزش دادهاند. یک راهحل دیپلماتیک نباید به عنوان پاداشی برای چنین رفتاری در نظر گرفته شود.
البته استفاده از راهحل نظامی نیز به تنهایی برای حل مسئله کافی نمیباشد. بلکه مقامات رسمی ایالات متحده باید بارزانی را از طریق تهدید به انزوا و قطع کمکهای مالی تحت فشار قرار دهند تا پناهگاههای امن پکک را در کردستان عراق تعطیل نماید. البته بارزانی از سال 2003 در مواجهه با چنین درخواستی، همواره تقاضای زمان بیشتری کرده به نوعی دادن وعدههای تاخیری دارد. مقامات رسمی ایالات متحده بر این باورند که پکک حاصل وجود تبعیض و نابرابری در ترکیه است لذا معامله با این گروه را منطقی میدانند. اما ایدئولوژی گروه پکک، اساساً چنین مصالحهای را رد میکند. ریشه پکک را باید در هرج و مرج ناشی از انقلاب 1970 جستجو کرد. رهبر آن، عبداله اوجالان ـ که تحصیلات دانشگاهی را ناتمام رها کرده است ـ با غرق خود در افکار مارکسیسم و مائوئیسم در میان روشنفکران آن زمان درخشید و تبدیل به یک فرد انقلابی شد و بعد از آن داعیهدار ناسیونالیزم کردها شد.
شروع اقدامات خشونتآمیز پکک از اگوست 1984 بود. در این تاریخ آنها در جنوب شرقی ترکیه دست به شورش زدند. مانند رهبر خمرهای سرخ، پُل پُت؛ آنها تحصیل کردگان و روشنفکران را هدف قرار دادند. تروریستهای پکک معلمین مدرسه را بجرم مامور دولت بودن، اعدام کردند. آنها همچنین کلینیکهای پزشکی را آتش زدند و کارکنان آن را کشتند. قبل از سال 1997 پکک ادعا میکرد که 000/30 نفر عضو دارد. تعداد زیادی از اقوام کردها توسط خود پکک کشته شدند. در آن زمان عملیاتهای تروریستی با استفاده از قوه قهریه و نه اعطاء امتیازات سیاسی پایان پیدا کرد؛ ترکیه تهدید کرد که عملیاتهای نظامیاش را بداخل سوریه ـ که برخی از اعضای پکک از خاک آن کشور بعنوان پناهگاه استفاده میکردند ـ گسترش میدهد.
نیروهای نظامی ترکیه در امتداد خطوط مرزی سوریه استقرار پیدا کردند این امر باعث شد تا رئیسجمهور سوریه، حافظ اسد دستور اخراج آن تعداد از نیروهای پکک که از خاک سوریه جهت عملیات خرابکارانه استفاده میکردند را صادر کرد. تاریخ نشان داده، هر بار که پکک پناهگاه امنی پیدا میکند خشونتها نیز مجدداً از سر گرفته میشود هم اکنون و به نام دیپلماسی کاخ سفید به بارزانی اجازه داده تا با کارت ترور بازی کند. انسجام کردها به نوعی ضد و نقیض میباشد برای مثال در سال 1990 بارزانی با گروهی (پکک) که الان حمایت میکند مبارزه میکرد. بارزانی با دست بالا گرفتن سردی روابط ترکیه ـ آمریکا، مواضع سختی بر ضد آنکارا گرفت.
به محض اینکه ترکیه در آن زمان عفو عمومی را؛ برای آن دسته از اعضای پکک که دستشان به خون آلوده نبود، صادر کرد. بارزانی نیز پذیرای رهبران پکک ـ یعنی همان گروهی که با آنها میجنگید ـ بوده و به آنها خوش آمد میگفت. مقامات ترکیه میگویند که عکسهایی دارند که ثابت میکند رهبر پکک در بیمارستانی در اربیل مداوا شده و با بارزانی نیز در رستورانی دیدار کرده. بنابراین در حالیکه بارزانی مشارکت در تروریسم را رد میکند در همان حال از آن به عنوان اهرم فشاری برای دستیابی به مقاصدش نیز استفاده میکند.
پس هنگامیکه مقامات رسمی کردها به دیپلماتهای زودباور آمریکایی میگویند در صورتی که آنکارا امتیازات بیشتری بدهد تهدیدات پکک از بین خواهد رفت در واقع خلاف این موضوع درست است: امتیازات بیشتر مساوی است با سوخت بیشتر برای ترور. هر گونه امتیازدهی؛ زودتر از خلع سلاح و بیرون کردن اعضای پکک از شمال عراق، ممکن است باعث شود که برای مثال پاکستان هم از حمایتش از طالبان بعنوان اهرم فشاری برای گرفتن امتیاز بیشتر استفاده کند. شاید بارزانی در ظاهر برای دیپلماتهای آمریکایی فرش ابریشمی پهن میکند اما مادامیکه تروریستهای پکک را حمایت میکند، نباید با حمایت بیچون و چرای آمریکا مواجه باشد. در پایان باید گفت که همانطور که مذاکره کردن با القاعده منطقی نیست، مجبور کردن ترکیه به مذاکره با پکک یا حتی میانجیگری در این رابطه نیز تنها باعث توجیه تروریسم خواهد شد.