گروه سیاسی، مریم جمشیدی: مرور رفتار دولتمردان فرانسه طی یک سال گذشته بیانگر چرخش صد و هشتاد درجهیی این کشور در برخورد با برنامه هستهیی ایران است و این تغییر موضع نه تنها در اواخر دوره ژاک شیراک رئیسجمهوری سابق فرانسه بلکه طی چند ماه گذشته یعنی از وقتی که سارکوزی ساکن کاخ الیزه شده نیز دیده میشود. واقعیت این است که فرانسه با تز نومحافظهکاران آمریکایی خود را همسو کرده است. آن هم در شرایطی که محمد البرادعی مدیرکل آژانس انرژی اتمی همچنان اعضای گروه 1+5 را به صبوری چند ماهه فرا میخواند و از آنان میخواهد تا پایان سال جاری میلادی حتی به بررسی و صدور قطعنامه جدید علیه تهران نپردازند بلکه این مساله را بتوان حل کرد.
با این حال فرانسه در میان دو همتای اروپایی دیگرش یعنی انگلیس و آلمان درباره برخی اصول سیاست خارجیاش تمایل شدیدی به سیاستهای خارجی آمریکا پیدا کرده است. از این روست که سارکوزی رئیسجمهور فرانسه بر اعمال تحریمهایی به غیر از آنچه که شورای امنیت علیه ایران صادر میکنند، تاکید دارد و میگوید کشورش مصمم به تصویب قطعنامهیی در چارچوب اتحادیه اروپا است و وزیر خارجه این کشور نیز در اظهاراتی همسو با مواضع کاخ سفید سخن میگوید. هر چند که این سیاست یک روز پس از اعلامش، مورد اعتراض مقامات پیشین فرانسه قرار میگیرد و آن را یک اشتباه عمیق سیاسی میخوانند.
با این حال، هر چند که اروپا از جمله فرانسه معتقد به برخورد قاطعانه با فعالیتهای هستهیی ایران هستند اما تمایل سیاستمداران این کشور به دیدگاههای ایالات متحده که به منظور نزدیکی بیشتر با ارزشهای جامعه آمریکا صورت میگیرد، موجب طرح چنین مسائلی میشود؛ مسائلی که نویددهنده سیاست به مراتب سختگیرانهتری علیه ایران است. اگر نگاهی به رفتارهای دولتمردان فرانسوی آن هم نه در گذشتهیی دور بلکه طی دو سال گذشته بیندازیم، به خوبی تغییر فصل سیاست خارجی این کشور را مشاهده میکنیم.
در واقع شیراک دو سال پیش آن هنگام که میزبان همتایان روسی و آلمانی خود در کاخهایی که قدمتشان به قرن هجدهم و نوزدهم میرسید، بود نسبت به حل مساله اتمی ایران از طریق مذاکره ابراز امیدواری کرد و البته خاطرنشان کرد که اصولاً امیدواری خصلت او است. آن موقع نشست گروه 1+5 درباره ایران در جریان بود و اینکه راهی دیپلماتیک برای موضوع اتمی ایران بیابند. تصویب دو قطعنامه با فاصلههای کوتاه در شورای امنیت نتیجه مباحثات کشورهای آمریکا، روسیه، فرانسه، آلمان، چین و انگلیس بود. در همان زمان، یعنی قبل از آنکه گروه 1+5 به توافق کامل بر سر چگونگی تحریم ایران به منظور محدود ساختن فعالیت هستهییاش برسند، یکصد و پنجاه نماینده مجلس فرانسه، طی نامهیی به رئیسجمهور کشورشان خواهان آن شدند که برای جلوگیری از گسترش سلاح هستهیی در جهان، مواضع شدیدتری اتخاذ کند.
این نمایندگان به هر دو جناح راست و چپ مجلس فرانسه تعلق داشتند و شامل افرادی از حزب محافظهکار، میانهرو و احزاب چپگرای سوسیالیست و حتی حزب سبزها میشدند. آنها در نامه خود به شیراک از آنچه خطر ایران خوانده بودند، ابراز نگرانی کرده و خواستند تا فرانسه در صف دولتهایی قرار بگیرد که به صورت صریح و بدون اتخاذ هیچگونه موضع دو پهلو به دنبال تحریم ایران هستند. پس از آن بود که وزیر خارجه فرانسه اعلام کرد مشتاق به تحریم ایران است و هر چه زودتر باید در این رابطه کاری کرد.
در میان اظهارات مذکور، اما بیش از هر چیز، سخنان خانم سگولن رویال نامزد سوسیالیستها برای انتخابات آتی ریاست جمهوری فرانسه مورد توجه و اعتراض ایران قرار گرفت که با هر نوع فعالیت اتمی ایران حتی نوع صلحجویانهاش، مخالفت کرده بود.
چندی بعد، ژاک شیراک نیز اظهاراتی هستهیی داشت که با واکنش ایران مواجه شد. رئیسجمهوری فرانسه در سخنانی از آمادگی کشورش برای استفاده از سلاح هستهیی در مقابله با حملات تروریستی دولتهای دیگر خبر داد. وی که در جریان بازدید از یک پایگاه زیردریاییهای هستهیی فرانسه صحبت میکرد، افزود: واکنش فرانسه به هر دولتی که به حملات تروریستی علیه این کشور دست بزند، ممکن است با استفاده از سلاحهای متعارف باشد یا ممکن است ماهیت دیگری داشته باشد.
بسیاری از مفسران اروپایی، اظهارات شیراک را خطاب به کشورهایی مانند ایران و کرهشمالی ارزیابی کردند. آنها سخنان شیراک را علامتی برای تهران دانستند که نشان میدهد علاوه بر آمریکاییها، اروپاییان نیز درباره برنامه هستهیی ایران خیلی جدی هستند. با این حال، حمیدرضا آصفی سخنگوی آن وقت وزارت خارجه این سخنان را غیرقابل قبول دانست و گفت: سخنان آقای شیراک، از نیات پنهان قدرتهای هستهیی در استفاده از این اهرم برای رقم زدن به بازیهای سیاسی پرده برداشته است.
اما پس از اتمام دوره ریاست جمهوری ژاک شیراک، نیکلاسارکوزی هم حزبی وی در حالی مستاجر جدید کاخ الیزه شد که در بسیاری از مسائل سیاست خارجی فرانسه، دیدگاهی بعضاً متفاوت با همتایان سابق و همچنین دولت آمریکا داشت. به عنوان نمونه، وی در اولین سخنرانی مهم خود در حوزه سیاست خارجی فرانسه در جمع سفیران کشورش در 180 کشور جهان، وقتی که دیدگاههای خود را درباره دیپلماسی فرانسه در زمینه مسائل مهم بینالمللی بیان میکرد، خواستار خروج نظامیان خارجی از عراق شد. از این رو گفت باید جدول زمانی برای خروج این نیروها از عراق تعیین شود. این دیدگاه در تقابل آشکار با سیاست رسمی کاخ سفید قرار داشت.
با این حال زمان زیادی از روی کار آمدن دولت جدید فرانسه نگذشته بود که علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی در گفتو گو با روزنامه فیگارو، در اظهاراتی تلویحاً خواستار میانجیگری فرانسه در حل مساله هستهیی کشورمان شد. طرح چنین دعوتی پس از آن صورت گرفت که وزارت خارجه فرانسه، طی دو سه ماه قبل از آن بارها توسل به زور علیه ایران را غیر قابل تصور و غیرقابل قبول خوانده و تاکید کرده بود موضع فرانسه این است که توسل به زور یک گزینه نیست.
اما پس از آن بود که کمکم نشانههایی حاکی از تغییر لحن گفتمان میان دولتمردان دو کشور ایران و فرانسه رخ داد. به گونهیی که سارکوزی گفت باید با همه توان مانع از دستیابی ایران به سلاح هستهیی شد و محمود احمدینژاد رئیسجمهور نیز در کنفرانسی مطبوعاتی، اظهارات همتای فرانسویاش را فاقد ارزش سیاسی خواند. احمدینژاد با لحنی خاص گفت: سارکوزی تازه بر سر کار آمده و هنوز سرد و گرم را نچشیده بنابراین سخنانش بیشتر مصرف داخلی دارد. پس از آن برای مدت کوتاهی چنین گویشهایی در مقطعی، قامت سکوت به خود دید اما اکنون کمتر از یک هفته است که فرانسه بیصبری خاص و متفاوتی نسبت به متحدان اروپاییاش و حتی آمریکا از خود نشان میدهد. فرانسه دیگر توافق ایران و آژانس را که مورد تایید البرادعی است برای اطمینان یافتن از نیاتش کافی نمیداند لذا به تحریمهای بیشتر علیه تهران فکر میکند؛ تحریمهایی که نه فقط در شورای امنیت بلکه در اتحادیه اروپا نیز باید مطرح شود. وزیر خارجه فرانسه روز دوشنبه برای دیدار با مقام روسی به مسکو سفر کرد تا درباره پرونده اتمی ایران با همتای روسی خود گفتوگو کنند.
فرانسه همچنین روز جمعه در نشستی که به دعوت کاخ سفید در واشنگتن برگزار میشود، با دیگر مقامات گروه ۱+5 دیدار و رایزنی خواهد کرد.