قبول دارم، تحت فشار هستیم!

اشاره:

وضاح خنفر مدیر کل شبکه ‌الجزیره در سال 1968 در جنین در فلسطین متولد شد و در سال 1990 از دانشکده مهندسی دانشگاه اردن مدرک کارشناسی دریافت کرد. وی در سال 1997به عنوان خبرنگار و گزارشگر وارد شبکه خبری الجزیره شد و به عنوان خبرنگار این شبکه آفریقای جنوبی مشغول بکار شد و پس از حادثه یازدهم سپتامبر به هند رفت و در هنگام سقوط طالبان راهی افغانستان شد و 5 ماه را در آنجا ماند. پس از مدت کوتاهی برای پوشش اخبار جنگ عراق وارد این کشور شد و سپس بعد از سقوط بغداد در سال 2003 به جای محمد جاسم العلی به عنوان مدیر شبکه الجزیره به کار خود ادامه داد. زمانی که طارق ایوب خبرنگار الجزیره در بمباران دفتر الجزیره در بغداد از سوی نیروهای آمریکایی کشته شد. وی در سال 2006 به عنوان مدیر کل شبکه الجزیره مشغول بکار شد.

در دوره‌ای امیر قطر در حکمی "وضاح خنفر" مدیر کل شبکه خبری الجزیره را بر کنار کرد. به گفته برخی از منابع برکناری وضاح خنفر به دلیل تسلط اسلامگرایان بر سیاستگذاری شبکه خبری الجزیره است. اما دوباره وی به سمت خود بازگشت.

وی چندی پیش برای تهیه یک برنامه مستقیم درباره ایران به نام "عین علی ایران (دریچه‌ای به ایران) همراه چند تن از خبرنگاران این شبکه وارد تهران شد. وی در گفت‌وگویی کوتاه با روزنامه سیاست روز به بررسی برخی مسائل پرداخت: خنفر با اشاره به ناکارآمد بودن بیشتر رسانه‌های خبری و شبکه‌های تلویزیونی عرب در بازتاب واقعیت‌های جهان اسلام و مساله فلسطین گفت: به اعتقاد من خلا یک رسانه خبری برای تحلیل و بررسی اخبار فلسطین احساس می‌شود. وی افزود: تنها ارسال خبر کافی نیست و به اعتقاد من اخبار و رویدادهای فلسطین باید تحلیل و بررسی شود. وی ادامه داد: مشکل ما درباره مساله فلسطین آنست که این مساله روزانه تکرار می‌شود و همیشه هم اخبار آن داغ است ولی شاید بیننده از این جریان مداوم خسته شود و بنابراین نیاز است که ما با گفتگوها و تحلیل و بررسی جزئیات موضوع را شکل و رنگ نو دهیم. اخبار این بخش کوتاه و خلاصه‌اند ولی خبر باید عمیق و دارای دیدگاه باشد تا بیننده به آن فکر کند و سناریوها و گزینه‌های مختلفی را در ذهن خود آورد.

وی در پاسخ به این سوال که چرا شبکه الجزیره با مقامهای اسرائیلی گفت‌وگو می‌کند گفت: باید بگویم که سیاست الجزیره بر اساس یک رای و نظر و اندیشه و نظر طرف مقابل است. اگر بر این باور باشید که اسرائیل دشمن است، دانستن رای و نگاه این دشمن شما را در مواجه با آن قوی‌تر می‌سازد. مشکلی در این مصاحبه‌ها نیست و من گمان نمی‌کنم که گفتگو با سران اسرائیلی عادی‌سازی روابط باشد و کسی نیز چنین برداشتی ندارد وی افزود: ‌اسرائیلی‌ها نیز ما را مورد انتقاد قرار داده‌اند و در جنگ اخیر ضد لبنان، اسرائیل به خبرنگاران ما اجازه فعالیت نمی‌داد.

پایگاه بصیرت

* آقای خنفر در ابتدا از شما به عنوان یک عضو رسانه جهان عرب و اسلام می‌پرسم آیا به نقش رسانه‌های خبری عرب در پوشش مناسب رویدادهای منطقه اعتقاد دارید؟

** مشکل ما در جهان عرب و بطور کلی در جهان اسلام آنست که در بیشتر وقت‌ها تنها یک رای و دیدگاه غالب وجود دارد که اجازه ظهور به آراء دیگر را نمی‌دهد. یعنی به عبارتی در بیشتر رسانه‌های عربی یک دیدگاه خاص به بیننده القا می‌شود. و دیدگاه‌های دیگر بیان نمی‌شود که این مساله درباره الجزیره متفاوت است و شیوه کار رسانه‌ای که الجزیره انجام می‌دهد. شیوه‌ای است که به رای موافقین و مخالفین احترام می‌گذارد.

من بر این باورم که بدون بازگذاشتن فضا برای گفتگو و بحث، جوامع هرگز نمی‌توانند در سطح بالایی از درک و شناخت قرار گیرند و بسیاری از موسسات رسانه‌‌ای که با سرمایه‌گذاری سرمایه‌گذاران خصوصی یا با بودجه دولت‌ها فعالیت می‌کنند، قادر به تعیین سیاست خبری خود نخواهند بود.

اینجاست که مشکل خودنمایی می‌کند و مردم به خبردهندگانی که خود از خبر نفعی می‌برند اعتماد نمی‌کنند و دوست دارند که اخبار را از جهاتی بگیرند که بی‌طرفی را در آن احساس کنند و احساس نکنند که شبکه مورد نظر از پخش فلان خبر سود می‌برد.

شبکه الجزیره با تمرکز موضوعی ویژه و حفظ توازن و بررسی تمام جوانب موضوع کار می‌کند و این مردم هستند که برداشت می‌کنند و قضاوت بر عهده مخاطب است. انسان عاقل آنگاه که خبر را می‌شناسد می‌تواند درست قضاوت کند و گزینه صحیح را انتخاب نماید و متاسفانه بیشتر رسانه‌های ما در گذشته از غرب می‌آمدند و از شرایط داخل جامعه ما خبر نداشتند.

رسانه‌ ما باید وابسته و زیر مجموعه عقل کلی جامعه و فرهنگ و ویژگیهای فرهنگی باشد و الجزیره به این مورد توجه داشت و آن را رعایت می‌کند.

* آیا این عقیده را قبول دارید که برخی جریانها در الجزیره دخالت می‌کنند؟ آیا الجزیره وابسته به صهیونیست‌هاست؟‌

** حقیقت اینست که روزی الجزیره را متهم کردند که هم‌پیمان اسرائیل است و روزی دیگر آن را به همکاری با صدام متهم کردند و هر که در اختیار الجزیره موردی را بر ضد منافع خود می‌دید الجزیره را متهم می‌کرد که هم‌پیمان طرف مقابل است ولی این درست نیست چرا که الجزیره نهادی سیاسی و یا حزب نیست بلکه یک موسسه خدماتی است و کارکنان آن هر یک همچون دیگر مردم به فکر و عقیده یا حزب خاصی گرایش دارند.

* یعنی هیچ فشاری یا لابی در الجزیره وجود ندارد؟

** طبیعی است که یک رسانه خبری با برخی فشارها مواجه باشد و این جز طبیعت کار خبری است و هستند جریانهای فکری، و برخی کشورها و حتی اقلیتهایی که تلاش می‌کنند بر الجزیره فشار وارد کنند که ما به فشارهای آنها پاسخ نمی‌دهیم.

برخی طرفها نظیر گرایشهای سیاسی از کشورهای مختلف و لابی‌ها و دولتهای خارجی بر ما فشار می‌آورند و البته کار رسانه‌ای مرکز تحمل ثقل این فشارهاست و ما از آن هراسی نداریم.

ما برنامه‌های سیاسی بخصوصی نداریم. برنامه ما سیاست رسانه‌ای متوازن است و متاسفانه به همین دلیل رابطه ما با بسیاری کشورها بر هم خورد و دفاتر ما بسته شد، چون از حقیقت می‌گریختند و خواهان آن بودند که ما آن گونه که آنها می‌طلبیدند اخبار را منتشر کنیم. این امر بر ما بسیار گران است. دفتر ما در کابل به دست نیروهای آمریکایی بمباران شد و در عراق نیز دفترمان را ویران کردند و اخباری در روزنامه‌های انگلیسی منتشر شد که حاکی از قصد آمریکا برای موشک‌ باران مرکز تلویزیون الجزیره در قطر است.

ما با هیچ کس سر جنگ نداریم. ما موضوعات را همانگونه که هست پخش می‌کنیم و اگر الجزیره اخبار ضدیت درصدی از مردم عرب با آمریکا را پخش کند این بدان معنا نیست که الجزیره مردم را بر ضد آمریکا تحریک کند ولی آنها خواستند اینگونه برداشت کند.

* عده‌ای بر این باورند که اقدام الجزیره در پخش نوارهای بن‌لادن به زیان اسلام تمام شد؟‌ این اقدام را چگونه توجیه می‌کنید؟ چرا این اندازه به بن‌لادن اجازه دادید تا در شبکه الجزیره حرفهای خود را بزند؟ مردم بن‌لادن را می‌دیدند که قرآن می‌خواند و بعد تهدید به ترور می‌کرد! تمامی این نوارها ترجمه شد و به زیان مسلمانان تمام شد؟

** الجزیره بزرگترین رسانه عربی است و بن‌لادن وقتی نوارهای ضبط شده خود را برای الجزیره می‌فرستاد این از آن جهت است که می‌داند وقتی این نوار از الجزیره پخش شود تقریباً اکثریت مردم از آن مطلع می‌شوند ثانیا اینکه این دلیل را می‌دهد که مخالفان و شورشیان و اخلالگران و هر کسی که در نظر اکثریت ناهنجار دیده می‌شود دیدگاه خود را بیان کند و علل اقدامات خود را شرح دهد ولی این بدان معنا نیست که ما بخواهیم رفتار این افراد مثلا بن‌لادن را تایید کنیم.

* اما این کار به زیان مردم منطقه تمام شد؟ از سویی دیگر اگر قرار باشد تمام کارهای شورشیان و تروریستها در الجزیره پخش شود می‌دانید چه اتفاقی خواهد افتاد؟‌

** ما تنها موضوعات را به اطلاع می‌رسانیم و تصمیم‌گیری را به عهده بینندگان می‌گذاریم. ما حتی با اسرائیلی‌ها نیز مصاحبه داریم و هرگونه رایی را منتشر می‌کنیم تا بیننده و خواننده در مسیرهای مختلف قرار گرفته و با عقل خود درست و نادرست را بسنجد و حکم کند و به فکر و موضعی برسد.

* درست مثل اینکه شما بگویید چند نوع غذای سمی را به یک انسان بدهیم تا مزه‌های آن را امتحان کند و بعد خود تصمیم بگیرد چه غذایی بخورد؟! گمان نمی‌کنید گفت‌وگو با اسرائیلی‌ها به آنها این فرصت را می‌دهد تا تبلیغ کنند و کشتار خود را توجیه کنند بویژه اینکه آنها در حالات گفت‌وگو با الجزیره ژست‌های اخلاقی خوبی گرفته‌اند؟

** درباره بن‌لادن باید بگویم امروز تمام شبکه‌های غربی نوارهای بن‌لادن را پخش می‌کنند ولی ما همراه با آن تحلیلهای مختلف ارائه می‌کنیم و تمام شخصیت‌های اسلامی را در بررسی آراء وی مشارکت می‌دهیم و همین طور از اسرائیلی‌ها نیز نظرخواهی می‌کنیم. باید بگویم که سیاست الجزیره بر اساس یک رای و نظر و اندیشه و نظر طرف مقابل است. اگر بر این باور باشید که اسرائیل دشمن است، دانستن رای و نگاه او به موضوع شما را در مواجه با آن قوی‌تر می‌سازد.

* شما بر این عقیده‌اید که وارد سیاست نشده‌اید اما برنامه شما به روابط دوحه و ریاض آسیب رساند؟ و به همین خاطر بود که العربیه در برابر الجزیره تاسیس شد؟ آیا با من هم عقیده هستید؟‌

** حقیقت آنست که پس از الجزیره شبکه‌های بسیار تاسیس شد و برخی حتی بخاطر رقابت با الجزیره تاسیس شده‌اند و البته رقابت خوب است و این امر روش کار ما را تغییر داد. اما مساله‌ای که الجزیره را برتری داده اینست که دولت قطر برای اتاق تحریریه‌ این شبکه احترام قائل است و آن را وادار نکرده که سخنگوی دولت باشد و بنابراین هیچ مشکلی از سوی دولت قطر نداریم.

* در مورد مساله فلسطین به عنوان کسی که بیش از 6 سال است اخبار الجزیره و رسانه‌های عرب را پیگیری می‌کند، چگونه عمل کردید؟

** سیاست تحریری ما آنست که کشته‌شدگان فلسطینی به دست اسرائیل شهید نامیده می‌شوند و این تصمیم ماست و اصطلاحاتی را با تصمیم تحریریه خود انتخاب می‌کنیم که متاسفانه برخی بزرگترین روزنامه‌نگاران بزرگ آن را رعایت نمی‌کنند. مشکل درباره مساله فلسطین آنست که این موضوع موضوعی است که هر روزه تکرار می‌شود و همیشه هم اخبار آن داغ است ولی شاید بیننده از این جریان مداوم خسته شود و بنابراین نیاز است که ما با گفتگوها و مصاحبه‌ها و بررسی جزئیات موضوع را شکل و رنگ نو دهیم. اخبار این بخش کوتاه و خلاصه‌اند ولی خبر باید عمیق و دارای دیدگاه باشد تا بیننده به آن فکر کند و سناریوها و گزینه‌های مختلفی را در ذهن خود آورد.

* با تشکر از این که وقت خود را در اختیار ما قرار داده‌اید.

** من هم متشکرم.

گزارش خطا