حامد خبیری
پیروزی باراک اوباما، نامزد سیاه پوست آفریقایی الاصل در دور مقدماتی انتخابات ریاست جمهوری آمریکا سر و صدای زیادی در این کشور به پا کرده است، به طوری که برخی روزنامههای آمریکایی حتی از پیروزی اوباما با تعبیرهایی مثل زلزله سیاسی (نیویورک تایمز و ایندیپندنت انگلیس) استقبال کردند.
روند گزینش کاندیدای حزبهای دموکرات و جمهوریخواه برای شرکت در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده، سوم ژانویه در ایالت آیووا آغاز شد. باراک اوباما از حزب دموکرات و مایک هاکهبی از حزب جمهوریخواه برندگان انتخابات حزبی در ایالت آیووا بودند. انتخاب رییسجمهور در آمریکا، عملا در یک فرایند چهار مرحلهای انجام میگیرد.
در مرحله اول، نامزدهای انتخاباتی در ایالتهای مختلف در انتخابات مقدماتی شرکت میکنند یا از طریق انجمنهای حزبی به آنها رای داده میشود.
مرحله دوم، انتخابات بر اساس کنوانسیونهای ملی است که نتایج انتخابات مقدماتی ایالتها و انجمنهای حزبی توسط هر یک از احزاب بررسی میشود و یک نفر در نهایت به عنوان نامزد اول حزب معرفی میگردد.
مرحله سوم، مرحله انتخابات سراسری است. در این مرحله، مردم ایالتهای مختلف در ماه نوامبر برای تعیین نفر اول هر یک از ایالتها از میان نامزدهای حزب دموکرات و جمهوریخواه، رای میدهند، اما مرحله چهارم یا همان مرحله سرنوشتساز، انتظار همگان برای شنیدن رای هیات انتخابکننده رییسجمهور است.
انتخابات آیووا مرحله نخست انتخابات چهار مرحلهای آمریکا بود و تجربه انتخابات گذشته ریاست جمهوری در آمریکا نشان داده که نمیتوان با قاطعیت گفت که نتیجه انتخابات ایالت آیووا در بقیه ایالتها نیز تکرار خواهد شد ولی نتیجه گزینش این دو ایالت به خاطر تاثیر قاطعی که بر ادامه پروسه دارد، معمولا فوقالعاده با اهمیت است، آن چیزی که پیروزی اوباما را جنجال برانگیز کرد وجود دو واقعیت است؛ اول این که اوباما یک سیاه پوست محسوب میشود و این برای نخستین بار است که یک سیاه پوست خود را تا این اندازه به کاخ سفید نزدیک میبیند.
مهمتر آنکه در ایالت آیووا، سیاهپوستان هیچ یک از پستهای اجرایی را در اختیار ندارند و یکی از ایالتهای خاص آمریکا است که در آن تنها 5/2 درصد کل جمعیت، سیاهپوست است. دومین واقعیتی که بیش از همه چیز محافل سیاسی در آمریکا را نگران کرده وعدههای تغییراتی است که اوباما طی یکی دو ماه گذشته از آنها به عنوان ابزاری برای رقابتهای انتخاباتی بهره میگیرد.
در حوزه داخلی کاندیداتوری اوباما بر مبنای ارائه راه کارهای لیبرال و تا حدی پوپولیستی شامل اموری مثل ارایه بیمه همگانی، اضافه کردن بر مالیات ثروتمندان برای تامین هزینه خدمات اجتماعی و افزودن حداقل دستمزد بنا شده و او تا حد زیادی توانسته آرای اقشار پایین دستی و جوانان را جذب خود کند. در طول تابستان گرم در شیکاگو زمانی که نظرسنجیها از افت باراک اوباما در مقابل هیلاری کلینتون حکایت داشت، مشاوران اوباما در این باره که او باید در صحنه رقابت باقی بماند یا نه دچار اختلاف نظر شدند ولی او به جای توجه به نظرسنجیها در سطح ملی تلاش کرد که زیر ساختها و کارکنان و حامیان لازم را در آیووا برای کنار زدن مخالفان تشکیل دهد.
او به توصیه بعضی مشاورانش شروع به انتقادهای تند از برخی از سیاستهای هیلاری کلینتون در امور خارجی و به خصوص مساله ایران، مساله امنیت اجتماعی و ارایه گواهینامه رانندگی به مهاجرین در آمریکا کرد، به طوری که برخی معتقدند برخی انتقادهای او به کلیت سیستم سیاسی آمریکا نیز بر میگردد. شاید حتی باشند کسانی که از نگاه سیستمی جذب اقشار پایین دستی جوانان و سیاه پوستان را نشانه نوعی مخالفت با پارادایم سیاسی حاکم بر سیاست و حکومت در آمریکا بدانند، موضوعی که البته قضاوت درباره آن خیلی زودهنگام است. در حوزه سیاست خارجی نظرات اوباما از برخی جهات حتی با راهبردهای رایج دموکراتها نیز همخوانی ندارد. اوباما در مصاحبه خود با نیویورک تایمز گفته بود: فکر میکنم برایمان مهم است به ایران نشان دهیم که خواستار تغییر نظام نیستیم، اما خواستار تغییر رفتار دولتمردان این کشوریم.
او حتی برخلاف دموکراتها خواستار گفتوگوی بدون پیش شرط با ایران است و میگوید: اگر ایران اعتماد خود را نسبت به آمریکا نشان دهد من نیز آماده مذاکره خواهم بود. برخی معتقدند اوباما در عرصه سیاست خارجی رفتاری متفاوت با رفتار کنونی آمریکا در قبال ایران بروز خواهد داد. هلن کوپر چندی قبل در مقاله خود در روزنامه هرالد تریبیون احتمال بهبود روابط ایران و آمریکا در صورت انتخاب باراک اوباما به سمت ریاست جمهور آمریکا را بررسی کرده است. او مینویسد: به نظر میرسد اوباما به عنوان رییسجمهور جدید برخورد متفاوتی با ایران خواهد داشت و برخلاف رییسجمهورهای پیشین آمریکا که از گفتوگوی مستقیم با ایران اجتناب میکردند، با استفاده از دیپلماسی شخصا وارد عمل شده و با ارایه پیشنهادهای اقتصادی و همچنین خارج کردن سیاست تغییر نظام از دستور کار خود باعث پایهریزی بنای مذاکرات دو کشور میشود.
اکنون بعد از آیووا، دمکراتها در ایالت نیوهمشر هشتم ژانویه، میشیگان 15 ژانویه، نوادا 19 ژانویه، کارولینای جنوبی 26 ژانویه و فلوریدا 29 ژانویه انتخابات مقدماتی برگزار میکنند. این که آیا واقعا اوباما خواهد توانست در سیستم سیاسی آمریکا به عنوان نخستین سیاه پوست وارد کاخ سفید شود و همچنین این که آیا در صورت به قدرت رسیدن او، سیاستهای ایالات متحده شاهد چه تحولاتی خواهد بود، مستلزم گذشت بیشتر زمان است.