گروه سیاسی، مسعود پیوسته: مرز آزادی بیان در دولت احمدینژاد و مقایسه میزان آزادی در این دولت با دولتهای گذشته موضوع بحثی بود که در مناظره رادیویی رجبعلی مزروعی، ماشاءالله شمسالواعظین و علیاکبر جوانفکر مطرح شد اما نهایتاً به علت اختلافنظر شدید به تنش کلامی میان شرکتکنندگان تبدیل شد و برنامه پایان یافت. اگرچه بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران سیاسی معتقدند صداوسیمای جمهوری اسلامی سیاست تکصدایی را با شدت تمام اجرا میکند اما با این وجود میتوان برخی کورسوها و استثناها را هم شاهد بود. چنانچه برخی برنامههای رادیو گفتوگو و اخیراً برنامه رادیویی شبکه جهانی صدای آشنا از این استثناها به شمار میآید و البته مناظرهیی که دوشنبهشب میان شمسالواعظین و مزروعی از یکطرف و جوانفکر از طرف دیگر از شبکه رادیویی صدای آشنا پخش شد، استثناییترین برنامههای پخش شده از صداوسیما به شمار میآید که در آن آزادی بیان و حضور افرادی با گرایشهای فکری مختلف فراهم شد، هرچند این تجربه فرجام چندان خوشایندی نداشت و طرفین مناظره به مناقشه با یکدیگر پرداختند، چرا که شمسالواعظین و مزروعی معتقد بودند در دولت احمدینژاد آزادی بیان بسیار محدود شده بهگونهیی که نه تنها تاکنون مجوز یک روزنامه برای منتقدان صادر نشده که حتی مهمترین رسانههای در اختیار گروههای اصلاحطلب توقیف شدهاند اما در سوی دیگر جوانفکر تمام این اظهارات را رد کرد و حتی گفت که دولت احمدینژاد به مهدی کروبی مجوز انتشار روزنامه اعتماد ملی را داده است که مزروعی از این اظهارات متعجب شد و گفت که کروبی در دولت خاتمی مجوز روزنامه گرفت نه در دولت احمدینژاد. به هر حال برنامه رویدادها و تحلیلهای صدای آشنا (دوشنبه شب ساعت 8 به وقت تهران) به طور زنده با موضوع «آزادی بیان و قلم» و با حضور ماشاءالله شمسالواعظین (سخنگوی انجمن آزادی مطبوعات) و رجبعلی مزروعی (رئیس انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران) در استودیو شروع شد. ظاهراً قرار بود مهدی کلهر (مشاور رسانهیی رئیسجمهور) در برنامه با ارتباط تلفنی حضور داشته باشد. اما تا پایان برنامه یا گوشی را برنمیداشت یا همراهش را خاموش کرده بود. ولی علیاکبر جوانفکر (مشاور رسانهیی و مطبوعاتی رئیسجمهور) میهمان تلفنی برنامه بود. ظاهراً برنامه این هفته رویدادها و تحلیلها، متاثر از جریان کیفیت مراسم در دانشگاه کلمبیا بود و به همین مناسبت بحث به موضوع آزادی بیان و قلم اختصاص یافت که مجری برنامه در همان آغاز به نگاههای متنوع صاحبنظران به مقوله «آزادی» و آزادی بیان و قلم پرداخت. اینکه برخی صاحبنظران بر این عقیدهاند که موضوع «آزادی» در قانون تصریح شده و از تفاسیری که از آن قانون برمیآید موضوع «آزادی بیان» و تفسیر و بیان میکنند، یعنی از وجه حقوقی و قانونی به «آزادی» مینگرند. گروهی هم آن را منحصراً سیاسی میبینند و البته برخی جامعهشناسان هم این موضوع را اجتماعی میبینند و نهایتاً اینکه برخی هم این موضوع اجتماعی را در بستر سیاسی جامعه میبینند که به هم مرتبط است. مجری از مزروعی میپرسد که اساساً تعریف شما از آزادی چیست؟ و مزروعی پاسخ میدهد: بله بحث آزادی در کشور ما بحث پرمناقشه و پردامنهیی است. در علوم اجتماعی، آزادی را یک امر بنیادی میشمارند. روح و محتوای قانون اساسی ما «حق آزادی» را به رسمیت شناخته است چون یکی از شعارهای اصل جمهوری اسلامی، همین شعار آزادی بوده است. استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی، آنچه آزادی را عملیاتی میکند آن قانون است. در بحث آزادی مطبوعات، ما قانون مطبوعات داریم. هر چند قانون سختگیرانهیی است ولی به هر حال یک قانون است. ضمن آنکه در بحث آزادی مطبوعات، ما میتوانیم مرزهای فراقانونی هم داشته باشیم. توجه دارید که در بحث آزادی بیان، رسانهها نقش اصلی را دارند اما رسانهها عمدتاً در انحصار حکومت است؛ مثل صدا و سیما. البته مطبوعات که کمی فضای خصوصی در آن باز است هر چند مطبوعات هم عمدتاً مورد حمایت دولت یا نهادهای بخش دولتی هستند.
البته به یکسری مطبوعات آزاد هم میدان داده شده که بهطور مستقل و آزاد فعالیت کنند.
مجری برنامه از شمسالواعظین نیز میپرسد که تعریفش را از آزادی بیان و قلم بگوید و شمسالواعظین پاسخ میدهد: با یک سوال شروع میکنم. چرا با وجود تصریح قانون اساسی در زمینههای آزادی بیان و آزادیهای عمومی، با وجود رکن مهم شعارهای انقلاب که دوستان اشاره کردند، به زعم نگاه مسئولان حکومتی، چرا در عمل ما با واقعیت تلخ مواجه هستیم؟ چرا متناسب با دولتها در نوسان است؟
یک دولت سرکار میآید، از دید برخی دولتیان، مطبوعات مشکل امنیت ملی پیدا میکند، در دولت دیگر، چنان دایره مطبوعات تنگ میشود که انگار آزادی بیان وجود ندارد. در دولتی دیگر فضای مطبوعات باز میشود. این سوال را اگر بتوانیم تشریح کنیم شاید به نتایج خوبی دست پیدا کنیم.
شمسالواعظین سپس در تشریح بیشتر نظریاتش میگوید: مشکل و مساله ما نسبت به این موضوع اصلاً ربطی نه به دولت اول دارد و نه به نهم و حتی در دولت دهم هم شاید این مشکل همچنان پایدار بماند و مشکل این است که اتفاقنظر معرفتی در مورد ضرورت آزادی بیان نداریم. یعنی ما باید جنبههای معرفتیمان را نسبت به موضوع آزادی بیان، قلم و مطبوعات پررنگ کنیم. شمس میگوید: ببینید، در قوانین ما، در منشور حقوق بشر در ارتباط با کارآمد بودن این سیستم در جهان، یعنی در هر جای جهان ثابت شده که هر جا این وضع اجرا بشود در آنجا بحرانها کمتر است، فساد کمتر است، منجر به سلامت و بهبود رفتار دولتها و ملتها میشود. بلافاصله مجری برنامه از جوانفکر نیز همین پرسش یعنی تعریف شما از آزادی بیان و قلم چیست را میپرسد. جوانفکر هم با انتقادی از مزروعی و شمسالواعظین پاسخ داد: حالا من از دوستان میپرسم آیا واقعاً متفاوت است آنچه این سالها در ایران داریم و آنچه در سالهای پیش بود؟ دوستان در حرفهایشان گفتند تفسیری از آزادی بیان در دولت نهم صورت گرفته، بگویید کجاست. بحث حقوقی درباره آزادی بیان همیشه بوده. چه در دولت آقای احمدینژاد و چه در دولتهای گذشته، آزادی مطبوعاتی بسیار برجستهتر از گذشته وجود دارد و بلافاصله شمسالواعظین پاسخ میدهد: آیا آقای جوانفکر میتوانند برجستگیهای آزادی مطبوعات و بیان را در دولت جدید در مقایسه با مطبوعات دولت گذشته بگویند؟ جوانفکر هم پاسخ داد: آقای شمس، شما مواضعتان مشخص است. شمس هم متقابلاً پاسخ داد: خب، من برای همین تبیین مواضع خود اینجا نشستهام، همانطور که شما مواضعی دارید. جوانفکر هم از شمس میپرسد: ببینید روزنامه اعتماد ملی و کارگزاران راه افتاد؟ اما مزروعی در پاسخ جوانفکر را میدهد و میگوید: هر دوی اینها در دوره قبل از احمدینژاد مجوز گرفتهاند. روزنامه اعتماد ملی در دولت هشتم مجوز انتشار گرفت اما زمان انتشار آن از موقع روی کار آمدن دولت نهم بود. جوانفکر اظهارات مزروعی را رد میکند و میگوید: نه، در دولت نهم مجوز گرفت. اما مزروعی با حالت تعجب میگوید: آقای جوانفکر، من عضو هیات نظارت بودم آخر و جوانفکر بدون اینکه به این بحث ادامه بدهد، میگوید: حالا نکته دیگر. توقیف مطبوعات چه ربطی به دولت دارد که نسبت به دولت این همه بد میگویید. مزروعی پاسخ میدهد: هیات نظارت، زیر مجموعه وزارت ارشاد است. نماینده وزارت علوم دارد. جوانفکر میگوید: نه، نماینده وزارت علوم نیست، نماینده دانشگاههاست.
جوانفکر سپس از مزروعی میپرسد: بگویید هیات نظارت چگونه و چند نفرند؟ و مزروعی پاسخ میدهد: هفت نفر. دبیرخانهاش از وزارت ارشاد اسلامی است. همینطور از حوزه علمیه قم، از وزارت علوم، از وزارت ارشاد. مزروعی سپس جوانفکر را مورد عتاب سخنان خود قرار میدهد و خطاب به او میگوید: آخر، آقای جوانفکر شما خودتان دم از کودتای رسانهیی میزنید و جوانفکر هم پاسخ میدهد: آخر، همین شماهایید میگویید دولت را بکشیم پایین. این بحثها به شدت ادامه پیدا میکند و مناقشه بالا میگیرد و ضمن اینکه وقتی در طول برنامه جوانفکر وارد حرفهای مزروعی و شمسالواعظین میشود، آن دو گله میکنند که چرا نمیگذارید حرفهایمان تمام شود بعد وارد بحث شوید، اما جوانفکر میگوید چه اشکالی دارد اگر من به حرفهایتان میپرم شما هم در بین حرفهایم بپرید. مسئول هماهنگی برنامه از ساعت 20 به وقت تهران در حال ایجاد ارتباط با کلهر مشاور رسانهیی رئیسجمهور است اما یا گوشی را برنمیدارد یا تلفن همراهش خاموش است. شمسالواعظین کمی محکمتر سخن میگوید: ببینید آقای جوانفکر، موضوع بحث ما همین آزادی بیان و مطبوعات است، اما شما این ظرفیت را از خود به نمایش میگذارید پس معلوم است در حوزه عملیات چگونه با آزادی و اصحاب مطبوعات برخورد میکنید. زنگ ساعت 21 و اعلام گوینده رادیو. اینجا ایران است شبکه جهانی صدای آشنا.