دکتر محمدعلی مهتدی
ظرف 48 ساعت گذشته 15 نفر از افراد نیروهای انتظامی ترکیه در شدیدترین عملیات تروریستی توسط حزب کارگران کرد (پ.ک.ک) کشته شدهاند. عملیاتی در این حجم در 12 سال اخیر سابقه نداشته و دولت ترکیه بناچار باید واکنش شدیدی متناسب با این ضربات نشان دهد.
شب گذشته عبدالله گل، رئیسجمهوری، نخستوزیر و رئیس ستاد ارتش را به جلسهای فراخواند تا در اینباره تصمیمی گرفته شود.
از نتایج جلسه دیشب اطلاع دقیقی به دست نیامد، اما قرار است امروز، سهشنبه، شورای عالی مبارزه با تروریسم برای بررسی اوضاع و اتخاذ تصمیم لازم تشکیل جلسه بدهد. به دلایل زیر تصمیمگیری در اینباره بسیار مشکل است:
1- حزب حاکم یعنی حزب عدالت و توسعه در انتخابات اخیر آراء بسیار زیادی را در مناطق کردنشین در جنوب شرق ترکیه کسب کرد. به همین دلیل این حزب باید پایگاه مردمی خود در مناطق یاد شده را حفظ کند. این بدان معنی است که در هر واکنشی، دولت ترکیه باید حساب پ.ک.ک را از حساب ساکنان کرد جدا نماید، این در حالیست که پ.ک.ک با تبلیغات شدید میکوشد خود را نماینده آرمان کرد در ترکیه معرفی کند.
2- دولت ترکیه معتقد است که پ.ک.ک در اقدامات تروریستی خود از امکانات و تسهیلات موجود در شمال عراق استفاده میکند. در جریان سفر اخیر نوری مالکی، نخستوزیر عراق، به ترکیه دو طرف پیرامون مبارزه با تروریسم در منطقه مرزی دو کشور تفاهم کردند و گفته میشود که عراق موافقت کرده است ارتش ترکیه مجاز به انجام عملیات برای سرکوب تروریستها در شمال عراق باشد. اما ترکیه خوب میداند که دولت مالکی هیچ امکانی برای ممانعت از اقدامات تروریستی از شمال عراق علیه ترکیه را ندارد و لذا ترکیه در صورت تصمیم به انجام هرگونه عملیاتی باید موافقت آمریکا را جلب کند.
3- دولت ترکیه از مدتها پیش متوجه شده که آمریکاییها بهرغم آنکه پ.ک.ک را در لیست سازمانهای تروریستی قرار دادهاند، با این حزب ارتباطات و مذاکراتی را آغاز کردهاند. از سوی دیگر، به دنبال مقالات معروف سیمور هرش، روزنامهنگار سرشناس آمریکایی در مجله نیویورکر، آشکار شده که بیش از دو هزار نفر از افراد و جاسوسان اسرائیلی در شمال عراق حضور دارند و از این منطقه برای اعزام خرابکار و جمعآوری اطلاعات علیه سه کشور ترکیه، سوریه، ایران استفاده میکنند. در جریان تجاوز اخیر هواپیماهای رژیم صهیونیستی به سوریه و ریختن مهمات در منطقهای نزدیک شهر «دیر الزور» در شرق سوریه، مطبوعات رژیم صهیونیستی ادعا کردند که یک خبرنگار اسرائیلی توانسته از شمال عراق وارد خاک سوریه شود و از محل ریختن مهمات در نزدیکی دیرالزور بازدید کند. همچنین مخازن سوخت هواپیماهای متجاوز اسرائیلی در خاک ترکیه به دست آمده و این نشان میدهد که این هواپیماها وارد حریم هوایی ترکیه نیز شدهاند. به همین دلیل علی باباجان، وزیر امور خارجه ترکیه در سفر اخیر خود به سوریه و سپس به فلسطین اشغالی گفته بود که از مسئولان رژیم صهیونیستی خواهند خواست تا پیرامون حمله هوایی به خاک سوریه تفسیر قانعکنندهای به وی بدهند.
4- ترکیه عضو پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) است و از همپیمانان آمریکا محسوب میشود و ارتش آمریکا پایگاه هوایی بسیار مهمی در منطقه اینجیر لیک در خاک ترکیه دارد. ترکیه همچنین روابط خوبی با اسرائیل برقرار کرده که همکاریهای نظامی و تسلیحاتی بخش مهمی از این روابط را تشکیل میدهد. از این گذشته ترکیه، آمریکا و رژیم صهیونیستی در سالهای اخیر مانورهای مشترکی در شرق مدیترانه انجام دادهاند. معالوصف ترکیه احساس میکند که آمریکا و اسرائیل از پشت به وی خنجر میزنند. دولت ترکیه به شدت نگران طرحهای آمریکا و اسرائیل در مورد تجزیه عراق است و دولتمردان ترک مدتی است که گاه و بیگاه زبان به اعتراض گشوده و به آمریکا و اسرائیل در مورد فعالیتهای آنها در شمال عراق هشدار دادهاند.
5- با توجه به آنچه گذشت و نیز با توجه به حجم عملیات تروریستی اخیر در خاک ترکیه و نوع این عملیات و رقم بالای تلفات، بسیاری از تحلیلگران به این نتیجه رسیدهاند که هدف از این عملیات واداشتن ترکیه به واکنش شدید نظامی است تا مرحله جدیدی از کنش و واکنش در این منطقه حساس آغاز شود. بروز چنین وضعیتی را صرفاً میتوان در چارچوب طرح خاورمیانه جدید و اندیشه «آشوب خلاق» که نومحافظهکاران و لیکودیهای آمریکایی و نظریهپردازان محافل صهیونیستی دنبال میکنند تفسیر کرد. بنابراین دولت ترکیه در وضعیت دشواری قرار گرفته است: از یکسو باید واکنشی متناسب با ضربهای که وارد آمده نشان دهد و از سوی دیگر باید همه جوانب یاد شده را بسنجد تا در دامی که به احتمال قوی از سوی آمریکا و اسرائیل پهن شده نیفتد.
برخی از تحلیلگران ترک ابراز میدارند: درست است که ترکیه روابط خوبی با آمریکا و اسرائیل دارد اما در این مورد خط سرخی نیز دارد و آن منافع ملی ترکیه است که همه ملاحظات را تحتالشعاع قرار خواهد داد. به هر حال، دولت ترکیه اینک با یک وضعیت دشوار و سرنوشتساز روبهروست، چرا که این دولت اینبار بطور آشکار نه در برابر تروریستهای پ.ک.ک بلکه در برابر توطئههای آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است.