مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی انتخاب نام دریای خزر را برای دریای شمال ایران نامناسب دانست و خواستار تجدیدنظر در این زمینه شد. دفتر مطالعات مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در پاسخ به درخواست رمضانعلی صادقزاده نماینده و عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس تصریح کرد که پهنه آبی شمال ایران در حال حاضر در داخل کشور به نام دریای خزر شناخته میشود و این در حالی است که در سطح بینالمللی آن را به نام caspian sea میشناسند، اعراب نیز آن را بحرالقزوین مینامند. مرکز پژوهشها با طرح سئوالاتی در مورد اینکه دلیل این تنوع نامگذاری چیست؟ یا اصلا کدام نام برازنده این دریا و آیینه تمامنمای هویت تاریخی آن به دور از تعصبات تنگنظرانه است، بهگونهای که این پهنه آبی هم از آشفتگی نامگذاری برهد و هم نام آن حاصل هویت تاریخیاش باشد افزود: پهنه آبی شمال ایران پرنامترین و بزرگترین دریاچه جهان به شمار میآید. این دریاچه که جهانیان آن را به علت وسعتی که دارد دریا خطاب میکنند در طول تاریخ نه تنها در داخل ایران بلکه در میان کشورهای مختلف به نامهای متعددی شناخته میشده است بهگونهای که در حال حاضر نام بینالمللی این دریا caspian sea بوده و ایران در دوران معاصر همواره آن را خزر نامیده است.
مرکز پژوهشها در ادامه با اشاره به اقدامات به عمل آمده برای تغییر نام دریای شمال ایران در دوره معاصر افزود: نخستین تغییر نام آن در ایران برای دوران معاصر در سال 1375 رخ داد که براساس مصوبه هیئت وزیران با تاکید بر هویت ایرانی دریا، نام پهنه آبی شمال کشور از دریای خزر به دریای مازنداران تغییر داده شد. اما در اواخر سال 1381 نام این دریا مجددا به دریای خزر تغییر یافت. همچنین کمیته تخصصی نامگذاری و یکسانسازی نامهای جغرافیایی ایران در تاریخ 30/10/1381 طی بخشنامهای با امضای محمدرضا عارف معاون رئیسجمهور به تمام نهادهای دولتی ابلاغ کرد که جهت جلوگیری از هرگونه سوءتفاهم احتمالی و جلوگیری از تشتت آرا در زمینه نام احتمالی پهنه آبی شمال کشور از نام خزر و از نام caspian در متون خارجی قراردادها و معاهدات بینالمللی استفاده شود و این اقدام ظاهرا برای پرهیز از تکرار تجربه ناخوشایندی است که ایران در طی سالهای اخیر درباره نام خلیج فارس مشاهده کرده است. با این اوصاف تصور عموم مردم نیز همواره بر این بوده که خزر ترجمه فارسی کلمه کاسپین است. از سوی دیگر واژه خزر معمولا واژهای فارسی وcaspian واژهای لاتین انگاشته میشود و این در حالی است که نه تنها این تصورات کاملا اشتباهند بلکه به نظر میرسد آشفتگی نامگذاری به آشفتگی در معنای نام و در نتیجه ناآشنایی با ریشه نام دریا نیز منتهی شده است. مرکز پژوهشها سپس با اشاره به دوبار تجربه تغییر نام این دریا و الزاماتی که نامهای جغرافیایی برای اماکن و مناطق موردنظر در ابعاد مختلف دارند بررسی نام یا نامهای متعدد پهنه آبی شمال ایران را ضروری دانست و افزود: با عنایت به عدمتناسب نام دریای خزر به پهنه دریای شمال ایران مناسب است برای نامگذاری این دریا کمیتهای مرکب از نهادهای مسئول به منظور تصمیمگیری جدی در این خصوص تشکیل شود تا منافع ملی کشور را در این زمینه حفظ کند.
از باب نمونه استفاده از نام کاسپیان که از سوی دولت برای استفادههای بینالمللی توصیه شده باید با این توجه باشد که اصولا واژه کاسپیان برآمده از قوم کاسپ است که قبل از آریاییها در ایران میزیستند و این نام یک نام ایرانی است. همچنین وزارت آموزش و پرورش باید تمام متون درسی محتوای کتابها و نقشههای مندرج در آنها را با مصوبه جدید هماهنگ سازد در کتب تاریخی نیز فصلی تحت عنوان اقوام ایرانی پیش از آریاییها گنجانده شده و در چاپ جدید تمام کتابهای مرتبط با مطالعات جغرافیایی و تاریخی، درج نام انتخاب شده بهجای نامهای دیگر به قانون لازمالاجرا مبدل شود. مرکز پژوهشها همچنین متذکر شد که سفارتخانهها و رایزنیهای فرهنگی ایران در خارج نیز باید نسبت به این مسئله اهتمام ویژه داشته باشند و در راستای تقویت رواج نام، یکی از اماکن اصلی و مهم شهر تهران به همین نام، نامگذاری شود. ضمن اینکه در کنار نهدهایی نظیر وزارت آموزش و پرورش و همچنین فرهنگ و ارشاد اسلامی، صداوسیما هم باید بهصورت خاص و مطبوعات به صورت عام روی این ایده فعالیت کنند.