گروه جهان
یک سال قبل در تاریخ دوم دیماه 1385 اولین سری از تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل تحت بند 41 منشور این سازمان علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال شد. فصل هفت منشور در رابطه با موارد تهدید علیه صلح است و اعضای شورای امنیت پس از ارجاع برنامه هستهای ایران به نیویورک به وسیله شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی به بهانه گذاردن فشار بیشتر پشت قطعنامههای شورای حکام، با تهدید خواندن این برنامه برای صلح آن را تحت فصل هفت منشور قرار دادند و در پی آن با توسل به بند 41 منشور اولین سری از تحریمها را در اولین روزهای زمستان سال 85 علیه تهران اعمال کردند.
بنابر بند 41 شورا میتواند تصمیم بگیرد که برای اجرای تصمیمات خویش لازم است به اقداماتی که متضمن استعمال نیروهای مسلح نباشد، دست بزند، همچنانکه میتواند از اعضای ملل متحد بخواهد که به این قبیل اقدامات مبادرت ورزند. این اقدامات ممکن است شامل متوقف ساختن تمام یا قسمتی از روابط اقتصادی و ارتباطات راهآهن، دریایی، هوایی، پستی، تلگرافی، رادیویی و سایر وسایل ارتباط و قطع روابط سیاسی باشد. قطعنامه 1747 دومین قطعنامه شورا پس از قطعنامه 1696 علیه کشورمان صادر شد و در واقع اولین قطعنامه تحریم بود.
این در حالی بود که اصل قرار گرفتن پرونده هستهای ایران در شورای امنیت به دلیل اظهارات و مطالب مندرج در گزارشهای محمد البرادعی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، که پیش از آن عدم انحراف ایران از موازین آژانس را اعلام کرده بود، اقدامی کاملا سیاسی و تحت فشار آمریکا بود.
این قطعنامه ضدایرانی ضمن تاکید بر تعلیق فوری تمام فعالیتهای حساس هستهای شامل همه فعالیتهای مربوط به غنیسازی، بازفرآوری از تمامی کشورها خواست از تامین، فروش و انتقال مستقیم یا غیرمستقیم مواد، تجهیزات، کالاها و تکنولوژیهایی که میتواند در خدمت برنامه هستهای و موشکی بالستیک ایران قرار گیرد جلوگیری کنند و نیز سرمایهها و دیگر موارد اقتصادی را که میتواند در خدمت برنامههای هستهای ایران قرار گیرد، مسدود کنند و همچنین از آموزش ایرانیهایی که در ارتباط با برنامههای هستهیی قرار دارند خودداری کنند.
براساس این قطعنامه هفت شرکت و سازمان از جمله سازمان انرژی اتمی کشورمان به بهانه دست داشتن در برنامه هستهای و چهار شرکت از جمله سازمان صنایع هوا و فضا به بهانه دست داشتن در برنامه موشکی و 12 فرد نیز با همین بهانهها تحت تحریم قرار گرفتند.
طرح برنامه صلحآمیز هستهای ایران در شورای امنیت از سوی تعدادی از اعضای دایم و به ویژه آمریکا صورت گرفت و هدف از آن یافتن راهحل یا ترغیب ایران به انجام مذاکره نبود و همچنین به انجام مذاکره با جمهوری اسلامی نیز هیچ کمکی نکرد.
نمایندگان مجلس ایران نیز در واکنش به این قطعنامه با تصویب طرحی دو فوریتی دولت را موظف کردند که به برنامه هستهای صلحآمیز کشور سرعت بخشیده و در همکاریهای خود با آژانس بینالمللی انرژی هستهای براساس منافع ملت ایران تجدیدنظر کند و کمیتهای نیز به منظور بررسی همکاریها با آژانس تشکیل شد.
نزدیک به یکماه بعد اولین گام در محدود کردن همکاری با آژانس برداشته شد و جمهوری اسلامی از ورود 38 تن از بازرسان آژانس به ایران جلوگیری کرد. پیشتر نیز پس از ارجاع موضوع هستهای به شورای امنیت ایران اجرای پروتکل الحاقی را متوقف و از تعلیق داوطلبانه برنامه هستهای صلحآمیز خود دست برداشته بود.
در همان زمان سایت خبری پیکینگز آلمان نوشت که قطعنامه 1737 باید برای رژیم صهیونیستی صادر میشد. رژیم صهیونیستی که بیش از 200 کلاهک هستهای در اختیار دارد حاضر نیست به معاهده عدم اشاعه سلاح هستهای بپیوندد و خود را تحت نظارت پادمانهای آژانس قرار دهد و این در حالی است که شورای امنیت نیز حتی در قبال اعلام علنی و رسمی نخستوزیر این رژیم درباره برخورداری از سلاح هستهای در سفری که سال گذشته به برلین داشت، هیچ اقدامی انجام نداد.
صدور این قطعنامه نشان داد که برخی از اعضای شورای امنیت به ویژه آمریکا و انگلیس در پی استفاده ابزاری از شورای امنیت هستند و این درحالی است که این قدرتها خود به تعهداتشان طبق معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای NPT مبنی بر خودداری از انتقال مواد و فناوری و تجهیزات نظامی هستهای به سایر کشورها پایبند نیستند و در عین حال به الزام به خلع سلاح هستهای نیز عمل نکرده و بر عکس به توسعه زرادخانههای هستهای خود ادامه دادهاند.
رویکرد دوگانه شورای امنیت در قبال برنامه هستهای ایران و زرادخانههای صهیونیستها اقدامی قابل قبول نیست، بر همین اساس ایران حاضر نخواهد شد که سرنوشتش را به تصمیمات بیاعتبار شورای امنیت بسپرد. با وجود واکنشهای ایران به قطعنامه 1737 که نتیجه آن تسریع پیشرفت کشورمان در برنامه هستهای بود شورای امنیت در فروردین 1386 دومین قطعنامه تحریم را علیه جمهوری اسلامی تصویب کرد.
قطعنامه 1747 ضمن تاکید بر قطعنامه قبلی و مفاد آن ممنوعیتهایی را در زمینه صادرات سلاحهای ایرانی و ممنوعیت برای هر کشوری که تسلیحاتی ایرانی را خریداری میکند اعلام کرد و تعداد دیگری از شرکتها و افراد ایرانی را تحت تحریم قرار داد. مجلس شورای اسلامی این بار در واکنش به این اقدام با استناد به قانون الزام دولت به تجدیدنظر در همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تصمیم گرفت تا زمان اجرای کامل معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای و به ویژه اعمال حقوق غیرقابل انفکاک کشور مندرج در ماده (4) معاهده مزبور و همچنین توقف پیگیری موضوع هستهای جمهوری اسلامی ایران در شورای امنیت سازمان ملل و بازگشت کامل موضوع به آژانس بینالمللی انرژی اتمی و عادی شدن آن، اصلاحیه کد 1/3 از ترتیبات فرعی موافقتنامه پادمان با آژانس را به حالت تعلیق درآورد.
اجرای بند یک و 3 ترتیبات فرعی پادمان، جمهوری اسلامی ایران را موظف میکرد قبل از برنامهریزی و تصمیمگیری جهت ایجاد هر نوع تاسیسات و اجرای برنامههای مرتبط با موضوع هستهای، جزییات آن را به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کند درحالی که براساس موافقتنامه منع گسترش سلاحهای هستهای، کشورهای عضو این معاهده موظف به اعلام برنامههای هستهای خود تنها 6 ماه قبل از آغاز بهرهبرداری از آن بودند. مهمترین تحولی که پس از تصویب دومین قطعنامه در برنامه هستهای ایران صورت گرفت در تاریخ 20 فروردین و زمانی رخ داد که ایران اعلام کرد که به عرصه غنیسازی در سطح صنعتی وارد شده است. با ورود ایران به مرحله جدید فناوری هستهای و تولید صنعتی اورانیوم غنی شده برای تهیه سوخت انتظار میرفت کشورهای 1+5 این واقعیت را درک کنند و بکوشند بنابر این واقعیت با ایران وارد مذاکره شوند و مذاکره در بستر این واقعیات آغاز شد و در نهایت پرونده ایران از شورای امنیت به آژانس بازگردد.
اما با وجودی که برنامه هستهای ایران در پی تحریمها و تهدیدهای صورت گرفته شتاب بیشتری به خود گرفته و به طور همزمان پیشرفت بیشتری را حاصل کرده و از همه مهمتر ورود ایران به عرصه صنعتی در همین دوران صورت گرفته و ایران نشان داده که از حقوق مشروع هستهای خود به هیچ قیمتی چشمپوشی نخواهد کرد، هنوز هم قدرتهای غربی قادر به پذیرش این واقعیات نشده و همچنان بر تعلیق و توقف فعالیتهای ایران تاکید دارند.
این در حالی است که هیچ یک از اقدامات صورت گرفته از جانب آنها قادر به وارد کردن خدشهای به اراده مسئولین کشورمان در پیگیری حقوق ملت در این زمینه نبوده است. این مطلب را نباید فراموش کرد که آمریکا و دیگران از همان ابتدا به دنبال ارجاع موضوع ایران به نیویورک بودند و این ارجاع در پی انتشار گزارشاتی صورت گرفت که تحت فشار آنها چندان به نفع ایران تهیه نشده بودند.
با این حال ایران همچنان به طی مسیر اعتمادسازی ادامه داده و آخرین اقدامات ایران در این راستا توافق تهران با آژانس بر سر طرح اقدام برای پاسخگویی به پرسشهای باقیمانده آژانس بود. این طرح که تاکنون به حل چند مساله و اعلام حل آن از سوی آژانس منجر شده کشورهایی نظیر چین و روسیه را که از همان ابتدای بحثها در شورای حکام با ارجاع ایران به شورای امنیت و پس از آن با اعمال تحریم علیه تهران به شدت مخالف بودهاند در مخالفتشان راسختر کرده است تا جایی که امروز یکسال پس از صدور اولین سری از تحریمها علیه ایران در حالی که برخی انتظار داشتند در پی آن سلسله قطعنامهها و تحریمها علیه تهران را شاهد باشند، کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه آمریکا اذعان میکند که در تلاش برای جلب حمایت برای اعمال سومین قطعنامه تحریم علیه تهران با شکست روبهرو شده است.
رایس پس از آخرین کنفرانس تلفنی نمایندگان 1+5 که چندی پیش انجام شد اعلام کرد میان اعضا در این رابطه اختلافاتی وجود دارد. اختلافاتی که انتظار میرود امکان صدور دور بعدی تحریمها علیه ایران را تضعیف کند. اذعان رایس به شکست چندی پس از آن مطرح شد که سوخت هستهای نیروگاه بوشهر با وجود تمامی مخالفتها به این نیروگاه ارسال شد. از سوی دیگر جامعه اطلاعاتی آمریکا در گزارشی جنجال برانگیز تاکید کرد ایران در حال حاضر به دنبال تسلیحات هستهای نیست. گزارشی که خود به یکی دیگر از دلایل اکراه برای اعمال تحریم علیه تهران به بهانه تلاش برای استفاده غیرصلحآمیز از انرژی هستهای تبدیل شد.
تلاش آمریکا برای اقدامات یکجانبه در این زمینه و ترغیب دیگران از جمله اتحادیه اروپا به اقدامات یکجانبه بیانگر ناتوانی پیشرفت در شورای امنیت علیه تهران است. از سوی دیگر با وجود تلاشهای بسیاری که برای به انزوا کشاندن ایران در عرصه بینالملل صورت گرفت شاهد آمد و شدهای فراوان مقامات دیپلماتیک ایران به دیگر کشورها و مقامات دیگر کشورها به ایران بودهایم.
اقداماتی که در روزهای اخیر شدت بیشتری گرفته است. باید گفت همانطور که مجله علمی مهندسین هستهای در گزارشی نوشت تهدید ایران به تحریم اقدامی توخالی است و فقط تهران را به دنبال کردن قاطعانه خواستهاش ترغیب میکند.
چرا که جمهوری اسلامی سالهاست تحت تحریم قرار دارد و به خوبی یاد گرفته چطور باید با آنها کنار آمده و به خوبی از عهدهشان برآید.