آرزو دیلمقانی
اقدامات اخیر برای رفع محدودیتها در خصوص حجاب در ترکیه را میتوان نویدبخش خواند. حجاب مسئلهای است که اکنون بیش از 10 سال است که به یکی از مناقشات سیاسی این کشور تبدیل شده است. با انتخاب حزب عدالت و توسعه (AKP) که اکنون پنج سال است که ریاست دولت را بر عهده دارد، آغاز بحرانی به نام حجاب بسیار زودتر پیشبینی میشد. بر طبق قانون اساسی، ترکیه کشوری است لائیک و استفاده از هرگونه پوششی که نشاندهنده عقاید مذهبی افراد باشد در مراکز دولتی، دانشگاهها و مدارس ممنوع است. موضوعی که این روزها صحنه سیاسی ترکیه را پر کرده است. لغو محدودیت استفاده از حجاب اسلامی در دانشگاهها است. ترکیه کشوری است که بیش از 98 درصد از جمعیت آن را مسلمانان تشکیل میدهند و لغو محدودیت حجاب در دانشگاهها میتواند درهای ادامه تحصیل را به روی بسیاری از دختران ترک باز کند.
حجاب در دانشگاهها: دختران محجبه ترک از سال 1998 اجازه ورود به دانشگاههای ترکیه را ندارند. ممنوعیت داشتن حجاب اسلامی 7 سال پس از آن که دادگاه قانون اساسی ترکیه در سال 1991 به آن رای داد مورد اجرا قرار گرفت. دانشجویان دخترپیش از سال 1991 نیز میتوانستند با داشتن حجاب اسلامی وارد دانشگاهها شوند. قانون اساسی ترکیه که در سال 1982 نوشته شد استفاده از هر گونه پوششی را که نشاندهنده عقاید دینی باشد منع کرده بود. یعنی از زمان تصویب قانون لائیسیته در ترکیه دانشجویان دختر 15 سال اجازه ورود به دانشگاهها را داشتند. مخالفین برداشتن محدودیت حجاب در دانشگاههای ترکیه بر اینباورند که استفاده از حجاب اسلامی در دانشگاهها به بدنه حکومت لائیک در ترکیه صدمه میزند. مخالفین این طرح معتقدند که هر دانشجو نمیتواند بنا به عقاید خود با هر نوع پوششی وارد دانشگاه شود، مسئله دیگری که در خصوص آزادی استفاده از حجاب اسلامی در بین مخالفان این طرح وجود دارد این است که آنان بر این باورند که بر داشتن محدودیت استفاده از حجاب در دانشگاهها میتواند اولین گام برای از بین بردن این محدودیت در تمامی مکانهایی باشد که افراد محجبه اجازه استفاده از حجاب را ندارند. طبق آمار، بیش از 60 درصد از زنان ترک در ترکیه از حجاب اسلامی استفاده میکنند. مقامات لائیک در ترکیه نگرانند که با برداشتن محدودیتهای موجود نظام لائیک که میراث آتاتورک است به طور کلی با خطر بزرگی رو به رو شود، از آنجا که یک فرد دانشجو پیش از ورود به دانشگاه در مدرسه اجازه استفاده از حجاب اسلامی را نداشته و پس از پایان تحصیلات خود در هیچ مرکز دولتی نیز اجازه نخواهد داشت که از حجاب اسلامی استفاده کند، با گذشت زمان خواهان گسترش این قانون خواهد شد. نماینده حزب عدالت و توسعه در پارلمان اعلام کرد که پس از دانشگاهها تلاشمان برای بر داشتن محدودیتهای حجاب در تمامی بخشها خواهد بود، چنین اظهارنظری از طرف محافل لائیک ترکیه به عنوان حرکتهای مخفی حزب عدالت و توسعه تعبیر میشود. چرا که حزب عدالت و توسعه همواره در تلاش است تا نشان دهد که خواهان تغییر نظام لائیک کشور ترکیه نیست. ستوننویس روزنامه ملیت مینویسد که نگرانی ما محجبه بودن یا نبودن دانشجو نیست، نگرانی ما در خطر نبودن نظام لائیک راحت کند. وی پیشنهاد میدهد که دولت بران چنین کاری به پروژه پیوستن ترکیه به اروپا چنگ بیندازد. حزب عدالت و توسعه اگر بتواند قطار اصلاحات اتحادیه اروپا را سرعت بیشتری ببخشد میتواند ثابت کند که همچنان به قوانین نظام لائیک ترکیه پایبند است. اما موافقان این طرح معتقدند که از آنجا که استفاده از حجاب در مراکز غیردولتی آزاد است و یک دانشجوی محجبه میتواند در کوچه و بازار و خیابان از حجاب اسلامی استفاده کند و از آنجا که دانشگاه نباید به محیطی بسته تبدیل شود بنابراین استفاده از حجاب اسلامی در دانشگاهها نباید به محیطی بسته تبدیل شود بنابراین استفاده از حجاب اسلامی در دانشگاهها مانعی ندارد.
قانون اساسی و مسئله حجاب: با تغییر اصل 10 و 42 قانون اساسی ترکیه دانشجویان محجبه میتوانند بدون مشکل به تحصیلات خود در دانشگاهها ادامه دهند.
در اصل 10 قانون اساسی ترکیه آمده است که ارگانهای دولتی و مقامات اداری و تمام کارمندان آنها و تمام مراکزی که از خدمات عمومی بهره میبرند باید زیر سایه قانون عمل کنند. در اصل 42 قانون اساسی آمده است که هیچ کس نمیتواند کسی را از ادامه تحصیل منع کند مگر در قانون اساسی منع شده باشد، حد و مرز آن را قانون تشخیص میدهد. با تغییر این دو اصل قانون اساسی میتوان مراکز آموزش عالی را از حیطه این دو اصل جدا کرد و به دانشجویان محجبه این اجازه را داد که بتوانند آزادانه نوع پوشش خود را انتخاب کنند.
احزاب ترکیه و مسئله حجاب: حزب عدالت و توسعه یکی از احزاب اسلامی ترکیه است که همواره از طرف احزاب لائیک این کشور مورد نقد قرار گرفته است. به تازگی احزاب عدالت و توسعه و حرکت ملی آزاری مسئله حجاب در دانشگاهها را بررسی کردند و با یکدیگر به توافق رسیدند، بنابراین اکنون با تغییر در اصل 10 و 42 قانون اساسی ترکیه دانشجویان محجبه میتوانند با حجاب اسلامی وارد دانشگاهها شوند.
آزادی استفاده از حجاب در دانشگاههای ترکیه به تنهایی نمیتواند ضربهای به پایههای سکولاریسم وارد کند. سکولارها در ترکیه با مقایسه نظام حکومتی خود با فرانسه همواره این کشور را الگو قرار دادهاند. اما این نکته را فراموش میکنند که پیش از 98 درصد از مردم ترکیه را مسلمانان تشکیل میدهند و بیش از 60 درصد از زنان این کشور دارای پوشش اسلامی هستند و دوم اینکه در فرانسه در مراکز آموزش عالی غیردولتی هیچ مانعی برای نوع پوشش دانشجویان وجود ندارد و این در حالی است که در ترکیه حتی در مراکز آموزش عالی غیردولتی نیز دانشجویان نمیتوانند از پوشش اسلامی استفاده کنند.