بالکان شمارش معکوس کوزوو

مهلت قانونی برای دستیابی به توافق بر سر مسئله کوزوو رو به اتمام است. پس از شکست طرح آنهیتساری در مورد ایالت صرب در اوایل سال جاری، زمان مذاکرات 120 روز دیگر تمدید شد. 10 دسامبر (19 آذر) امسال این زمان به پایان می‌رسد. در حالی که هیچ راه‌حلی برای رهایی از بن‌بست موجود اندیشیده نشده است. به نظر نمی‌رسد نسبت به دور قبلی مذاکرات که در ژانویه 2006 آغاز شده بود، بین طرف‌های موجود توافقی به وجود آمده باشد. کوزوو چیزی کمتر از استقلال را نمی‌پذیرد اما طرف صرب حاضر به پذیرش هر چیزی جز استقلال کوزوو است.

از زمان دخالت ناتو در سال 1991، کوزوو تحت قیمومیت سازمان ملل اداره می‌شود. سازمان ملل از مارتی آنهیتساری رئیس‌جمهوری پیشین فنلاند خواسته بود که مذاکرات را ادامه دهد و به یک راه‌حل دست یابد. طرح آنهیتساری که در اوایل امسال ارائه شد، یک نوع استقلال را تجویز می‌کرد. این طرح به علت مخالفت روسیه در سازمان ملل، با شکست مواجه شد. روسیه متحد سنتی صربستان گفت در صورت نپذیرفتن این راه‌حل از سوی صربستان، این راه‌حل تأیید و تصویب نخواهد شد.

ایالات متحده با اعطای استقلال به کوزوو موافق است و خواهان یک قطعنامه پیش از موعد است. روسیه مخالف سرسخت این طرح است. برخی از تحلیلگران هنوز هم معتقدند که این 2 کشور پیش از این بر سر مسائل پیچیده‌تری به توافق رسیده‌اند.

اتحادیه اروپا طبق معمول به 2 دسته تقسیم شده است. برخی از اعضای این اتحادیه با اعطای استقلال به کوزوو موافقند در حالی که عده‌ای دیگر نگران آنند که با مبادا اعطای استقلال به کوزوو رویه خطرناکی برای مسئله اقلیت‌های داخلی خود این کشورها ایجاد کند. هم اسلواکی و هم رومانی اقلیت‌های مجاری قابل ملاحظه‌ای در داخل دارند. آلمان که نقش بسیار تأثیرگذاری در اتحادیه اروپا دارد، مخالف کنار کشیدن آمریکا و روسیه از صحنه است. هر چند برخی از تحلیلگران معتقدند مخالفت با ایالات متحده آخرین چیزی است که آلمان بدان می‌اندیشد.

کوزوو از انتظار خسته شده و منتظر یک راه‌حل است اما از آنجا که صرب‌ها امکان کمی برای مانور دادن دارند، ترجیح می‌دهند تا آنجا که می‌شود، حتی اگر امکان باشد به طور نامحدود، موضوع را به تأخیر اندازند. چند هفته پیش کوزوو نگران آن بود که مبادا آمریکا نیز این راهکار را برگزیند. وزارت امور خارجه آمریکا تبلیغات رسانه‌ها مبنی بر پذیرش وضع موجود و به تعویق انداختن مسئله کوزوو تا سال 2020 در ازای اعطای کمک‌های اقتصادی گسترده را بی‌اساس شمرد.

برخی معتقدند به تأخیر انداختن مسائل همین الان هم شرایط را دشوار کرده است. وتون سوروی وزیر غیررسمی امور خارجه کوزوو می‌گوید اگر دستیابی به یک راه حل، به دراز کشیده نمی‌شد، کوزوو عامل ایجاد تنش در روابط روسیه و ایالات متحده نمی‌شد و بین چک و ایالات متحده بر سر مسئله را دار اختلاف به وجود نمی‌آمد. تحلیلگران معتقدند حکومت بوش می‌بایست خیلی بیشتر از سال 2002 از خود واکنش نشان می‌داد. تحلیلگران می‌گویند: روسیه در حال حاضر از مسئله کوزوو برای احیای دوران ابرقدرتی خویش سود می‌جوید. آنها همچنین می‌گویند روسیه قصد دارد اتفاقی را که در سال 1999 افتاد و این کشور نتوانست مانع بمباران صربستان از سوی نیروهای ناتو شود جبران کند.

مرزبندی مجدد در منطقه بالکان بدترین گزینه ممکن است. مقدونیه کشور همسایه صربستان که یک چهارم جمعیتش را آلبانیائی تبارها تشکیل داده‌اند و در سال 2001 یک درگیری محدود قومی را شاهد بوده است، اولین کشوری است که از این رویکرد آسیب خواهد دید.

دنکو مالسکی سفیر پیشین روسیه در ایالات متحده می‌گوید:‌ همان‌طور که تجربه ثابت کرده، هر مرزبندی جدیدی منطقه یک منازعه جدید در آینده است.

اگر شناسایی حق استقلال برای کوزوو در شورای امنیت سازمان ملل از سوی روسیه وتو شود، کوزوو می‌کوشد بعد از تاریخ 10 دسامبر به طور یک جانبه استقلال را اعلام کند. کوزوو امیدوار است کشورها به طور انفرادی این استقلال را به رسمیت بشناسند و آمریکا از این رویه پیروی کند. هر چند ایالات متحده حامی قدرتمند کوزوو است اما نسبت به هرگونه اقدام یکجانبه به کوزوو هشدار داده است. بین رهبران کوزوو نیز هیچ گونه اجماعی در رابطه با این مسئله وجود ندارد. گروهی فشار می‌آورند که پس از تاریخ فوق می‌بایست به طور یکجانبه اعلام استقلال شود در حالی که عده‌ای دیگر معتقدند نباید عجله کرد. گروه دوم معتقدند هرگونه اقدام یکجانبه باعث انزوای کوزوو و به تعویق افتادن استقلال رسمی آن خواهد شد.

با توجه به اینکه در بخش شمالی ایالات کوزوو، جمعیت قابل توجهی صرب زندگی می‌کنند، هر اتفاقی که برای کوزوو بیافتد در سرنوشت صرب‌های ساکن شمال کوزوو تأثیر خواهد داشت. در صورتی که پارلمان کوزوو اعلام استقلال کند (هر چند برخی می‌گویند مقدمات کار فراهم شده) صرب‌های شمال ادعای تجزیه‌طلبی خواهند کرد و مرزبندی جدیدی به وجود خواهد آمد. در این صورت، ایالات متحده و روسیه در 2 جبهه روبه‌روی یکدیگر خواهند ایستاد. چنین اتفاقی احتمالاً برای اتحادیه اروپا یک کابوس وحشتناک خواهد بود.

همگان معتقدند که توسل به خشونت برای صربستان و کوزوو، باعث از دست دادن حمایت و موقعیت هر 2 طرف در مذاکرات خواهد شد. این بدترین اتفاق موجود خواهد بود. طولانی شدن تنش و بن‌بست باعث شعله‌ور شدن بشکه باروت خواهد شد. در چند ماه گذشته چند پلیس مقدونی هم‌مرز با کوزوو، کشته شده‌اند.