خبرگزاریها ـ به نوشته روزنامه «عکاظ» چاپ عربستان سعودی، نواز شریف، نخستوزیر سابق و تبعیدی پاکستان دیروز به همراه خانواده و برادر خود با یک فروند هواپیما سعودی از مدینۀ منوره وارد فرودگاه لاهور شد.
وی دیروز برای شرکت در انتخابات پارلمانی 19 دی به کشورش بازگشت. این در حالی است که شب گذشته وسایل شخصی نوازشریف از جمله یک خودروی مرسدس بنز که از پادشاه عربستان هدیه گرفته بود، با یک هواپیما وارد لاهور شدند.
مشارکت عربستان
بازگشت نوازشریف به پاکستان به دنبال سفر اخیر پروز مشرف به عربستان سعودی و دیدار وی با عبدالله بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان سعودی در خصوص بحران سیاسی این کشور صورت گرفت. شریف که در عربستان صعودی در تبعید به سر میبرد؛ هفتۀ گذشته به دنبال مذاکرات پرویز مشرف، رییسجمهوری پاکستان با پادشاه عربستان اعلام کرد که دربارۀ بازگشت وی به پاکستان توافق شده است. دیدار جمعه شب محمد نواز شریف با ملک عبدالله، پادشاه عربستان سعودی بحث بازگشت وی به پاکستان را جدیتر کرد.
دیدار سفیر آمریکا با معاون نواز شریف
از سوی دیگر آن دبلیو پاتریس، سفیر آمریکا در پاکستان شنبه شب در اسلامآباد مخدوم هاشمی، معاون میان محمد نواز شریف، رهبر حزب مسلم بیگ (شاخه نواز) دیدار و گفتوگو کرد. محور این گفتوگو، تحولات سیاسی پاکستان و موضوع بازگشت نواز شریف به کشور بوده است.
دیدار بوتو و نواز شریف
در همین حال آگاهان سیاسی معتقد بودند که نواز شریف در بدو ورودش به لاهور مرکز ایالت پنجاب با بینظیر بوتو، رهبر حزب مردم این کشور دیدار و گفتوگو کند.
سابقۀ تبعید نواز شریف
نواز شریف طی سالهای 1990 و 1996 میلادی طی دو دوره مسوولیت نخستوزیری این کشور را برعهده داشت. پرویز مشرف در سال 1999 رد کودتایی بدون خونریزی، دولت نواز شریف را سرنگون کرد و یک سال بعد وی را به عربستان تبعید کرد. شریف ماه سپتامبر گذشته به کشور بازگشت اما دولت از همان بدو ورود وی را دوباره به عربستان فرستاد.
تعهد نواز شریف
این در حالی است که گفته میشود برخی مقامهای ارشد سیاسی و امنیتی از نوازشریف تعهد گرفتهاند تا پس از بازگشت از تبعید، سیاستی مسالمتجویانه را برگزیند.
صدیقه فاروق، یکی از مقامهای حزب مسلملیگ (شاخه نواز) روز شنبه تایید کرد که «توافقهایی میان برخی مقامهای پاکستان با محمد نوازشریف انجام شده است.» وی اظهار کرد که «محمد نوازشریف، 25 نوامبر (چهارم آذر) وارد پاکستان میشود تا فرصت داشته باشد برای انتخابات ثبتنام کند.» همچنین دیروز نیروهای امنیتی و پلیس پاکستان صدها نفر از هواداران نوازشریف را بازداشت کردند.
واکنش دولت
شیخ راشد احمد از مقامهای هیات دولت سابق که از نزدیکان مشرف به شمار میرود، گفت: «این بار او (شریف) باز گردانده نخواهد شد.» این در حالی است که همزمان با بازگشت محمد نواز شریف به شهر لاهور پاکستان، تدابیر امنیتی در این شهر از سوی دولت تشدید شد و پلیس و نیروهای امنیتی به طور گسترده در فرودگاه مرکزی ایالت پنجاب مستقر شدند.
پیروزی بزرگ برای دموکراسی
تحلیلگران پاکستانی معتقدند که نواز شریف پس از بازگشت به کشور در صدد ترسیم دوباره چشمانداز سیاسی پاکستان برمیآید.
براساس این گزارش، صرفنظر از این که نخستوزیر پیشین پاکستان، انتخابات هشتم ژانویه را تحریم کند یا نکند، او چالش بالقوهای برای حاکم نظامی کشور است که هفت سال پیش وی را تبعید کرد.
شریف پس از بینظیر بوت، نخستوزیر سابق که پس از هشت سال زندگی در خارج از کشور، ماه گذشته به کشورش بازگشت، دومین نخستوزیر سابق پاکستان است که مشرف پیشروی خود دارد.
به گزارش فرانسپرس، اما اعتبار بوتو به دلیل گفتوگوهای مربوط به تقسیم قدرت با مشرف کمرنگ شده است و این ظن وجود دارد که وی با اعتراض به حالت فوقالعاده اعلام شده از سوی مشرف، برای انجام مجدد این مذاکرات آماده میشود.
رییس بخش رسول، استاد علوم سیاسی دانشگاه علوم و مدیریت لاهور گفت: «ابتکار عمل، نه در دست مشرف است و نه بوتو، بلکه در دست شریف و تصمیمی است که وی اتخاذ خواهد کرد.» وی در رابطه با بازگشت شریف به کشور گفت: «این، یک پیروزی بزرگ برای دموکراسی در کشور است و چشمانداز سیاسی کشور را به طور چشمگیری دگرگون خواهد کرد.»
بوتو و شریف در تماسهایی تلفنی دربارۀ تدوین یک راهبرد مشترک علیه مشرف از جمله احتمال تحریم انتخابات هشتم ژانویه از سوی احزاب تحت امر آنها گفتوگو کردند. گفته میشود شریف با تحریم و بوتو با شرکت در این انتخابات موافق است و با توجه به هدایت دو حزب بزرگ پاکستان از سوی این دو، هرگونه تصمیم آنها برای شرکت نکردن در انتخابات، به برگزاری یک انتخابات بیفایده و معنی منتهی خواهد شد. شوکت قدیر، سرتیپ سابق ارتش در این رابطه گفت: «اگر شریف بتواند استدلال خود را در زمینه تحریم انتخابات به کرسی بنشاند، راه درازی را در متقاعد کردن جامعۀ بینالمللی و مشرف به این مساله که اکنون زمان خداحافظی این ژنرال فرارسیده، میپیماید.» وی افزود: «حتی اگر شریف در انتخابات شرکت کند، ممکن است به رقیبی تبدیل شود که مشرف به شدت نگران آن است.»
به گفته تحلیلگران، مشرف که به واسطۀ انتقادهای بینالمللی از اعلام حالت فوقالعاده در پاکستان، خشم موجود از برکناری قضات عالیرتبه و اعتراضات روزانه به سرکوب رسانهها در موضع ضعف قرار گرفته است، به طور چشمگیری مجبور به عقبنشینی در رابطه با شریف شد. مشرف که ماه اکتبر به بوتو اجازۀ بازگشت به کشور را داد، هفتۀ گذشته از مقامات عربستان خواسته بود از خروج شریف از این کشور جلوگیری کنند اما این درخواست از سوی مقامات سعودی رد شد. نجم ستی، ادیتور تایمز دیلی و تحلیلگر مسایل سیاسی گفت: «با توجه به اینکه وی ابتدا به سعودیها قول داده بود از تصمیم خود مبنی بر موافقت با بازگشت شریف عدول نمیکند، چارهای جز این کار نداشت.» به گفتۀ یکی از مقامات دولتی پاکستان، ندیم تاج، رییس متنفذ اطلاعات پاکستان برای مدیریت این اوضاع با شریف به تفاهم رسیده است. محتوای این تفاهم نامعلوم است اما برخی گزارشها حاکی است که این تفاهم میتواند این باشد که به حزب تحت امر خود اجازه شرکت در انتخابات را بدهد و بوتو نیز اجازه دهد مشرف آنها را به عنوان احزاب آزاد و معتبر به تصویر بکشد.
در مقابل نگرانیهای روزافزون از تقلب در رایگیری، تشکیل ائتلافی از مخالفان میتواند مانع از رسیدن حزب مشرف به کرسیهایی شود که برای در اکثریت قرار گرفتن به آن نیاز دارد. به گفتۀ رسول، مشرف هر کاری را برای ماندن در قدرت انجام داده است، «پس چرا نباید برای رسیدن به نتیجه مورد نظر، در این انتخابات دستکاری کند؟» وی افزود: «مشرف کنترل کامل بر همۀ امور را از دست داده است. آخرین سنگر دفاعی وی این بود که به شریف اجازۀ بازگشت به کشور را ندهد اما ضعیفتر از آن شده است که بتواند جلوی این کار را بگیرد. با توجه به مخالفت جامعه مدنی، رسانهها و وکلا با مشرف، زندانی کردن شریف کمکی به او در زمینۀ برقراری آرامش نخواهد کرد.»
ستی نیز در تایید سخنان رسول گفت: «مسلما مشرف، موضع قدرتی را که زمانی در اختیار داشت، ندارد و مخالفانش هر روز قدرت بیشتری به دست میآورند، وی باید تغییراتی ایجاد کند. وی اکنون مایل است به مخالفان خود اجازۀ ایفای نقش بدهد اما در یک استنباط جامعتر، اجازۀ نمیدهد مخالفانش او را سرنگون کنند.»