نیما ملکمحمدی
ریچارد پرل: شاهزاده تاریکی (حکومت، قدرت و پایان امپراتوری آمریکا)
نویسنده: آلن وایزمن
انتشارات یونیون اسکوئر، نوامبر 2007
304 صفحه، 24/95 دلار
سیاست خارجی مبتنی بر اصول نئوکانسرواتیسم ـ آمیزهای از ملیگرایی جنگطلبانه و ایمانی ایدهآلیستی به توانایی آمریکا برای تغییر جهان ـ دیگر مرده است.
جنگ عراق هیولای فرانکشتین این سیاست بود، هیولایی که در نهایت خالق خود را از میان برد. به همین خاطر امروز اساسیترین معضل پیش روی سیاستگذاران آمریکایی، پیریزی طرز تفکری سازگار با واقعیتهای جهان پس از یازده سپتامبر است.
اما در این میان مطالعه رفتارها و تئوریسینهایی که آمریکا را به جایگاه کنونیاش در جهان رساندند، میتواند بسیار آموزنده باشد.
ریچارد پرل از نظریهپردازان سرشناس نومحافظهکار و رئیس سابق شورای سیاستگذاری دفاعی وزارت دفاع آمریکا در دوره نخست ریاست جمهوری جرج بوش و از حامیان اصلی حمله به عراق بود. پرل که هماکنون کارشناس موسسه راستگرای آمریکن انترپرایز در واشنگتن است از سه سال پیش تاکنون دیگر منصبی در دولت آمریکا ندارد، اما حضور دائمی وی در رسانهها حاکی از نفوذی است که او همچنان در واشنگتن دارد.
پرل به خاطر مواضع سرسختانهاش در مسائل مربوط به امنیت ملی «شاهزاده تاریکی» لقب گرفته است. ریچارد پرل، یکی از سرشناسترین و متنفذترین چهرههای نومحافظهکار آمریکا است.
او در سال 2003 در پی مبارزه قدرت در دولت آمریکا، از پست ریاست دفتر برنامهریزی دفاعی پنتاگون برکنار شد. بین سالهای 1981 تا 1987، ریچارد پرل، معاون وزیر دفاع آمریکا در امور مربوط به برنامهریزی امنیت بینالمللی بود.
«پرل» معمار اصلی دکترین «تخریب خلاق» است که هدف آن بازسازی نقشه خاورمیانه با حمله به عراق است. او بخشهایی از این تئوری را در گزارش سال 1996 خود به کنگره آمریکا توضیح داد.
«پرل» به تاسیس دو مرکز فکری مهم در آمریکا کمک کرد؛ «مرکز سیاستگذاریهای امنیتی» و «انستیتوی یهودی امنیت ملی». او همچنین از گردانندگان انستیتوی آمریکایی اینترپرایز و مشاور ارشد «بنیاد دفاع از دموکراسی» که یک مرکز فکری ضد تروریستی است میباشد. مدیریت روزنامه «جروزالم پست» از دیگر مشغلههای پرل است.
آلن وایزمن، تهیهکننده سابق شوی تلویزیونی مشهور «60 دقیقه» در کتاب «شاهزاده تاریکی...» به بررسی ابعاد مختلف شخصیتی ریچارد پرل و چگونگی پیمودن پلههای ترقی از سوی او در دولت کارتر، ریگان و بوش میپردازد.
پرل 66 ساله که از خانوادهای یهودی در نیویورک متولد شده است و یکی از اعضای فعال لابی اسرائیل در آمریکا محسوب میشود، از جمله سیاستمداران جنگطلب و تندرویی است که حتی پیش از ابداع واژه نئوکان، سیاستهای تندروانه خود را در دولتهای کارتر و ریگان دنبال میکرد و از نخستین روزهای پس از حملات تروریستی یازده سپتامبر در مقام رئیس شورای سیاستگذاری دفاعی پنتاگون بر طبل حمله به عراق و سرنگونی صدام کوبید.
پرل از جمله سیاستمدارانی است که همواره خط جنگطلبی و تندروی را در دولتهای مختلف آمریکا دنبال کرده است و در اواخر دهه 70 نیز از جمله مخالفان سرسخت مذاکرات خلع سلاح اتمی میان آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی بود.
در سالهای 1970 هانری جکسون سناتور دموکرات ایالت واشینگتن (که در سال 1983 درگذشت) توافقنامههای خلع سلاح هستهای را به باد انتقاد گرفت و در این راستا نسلی از جوانان علاقهمند به مسائل استراتژیک را تربیت کرد که در میان آنها میتوان از ریچارد پرل و ویلیام کریستول نام برد؛ استراتژیستهایی که در سالهای بعدی هسته اصلی ایدئولوژی نئوکانها را بنا کردند.
ریچارد پرل در دوران اوج تنشهای جنگ سرد گفت: «باید نشان داد که تشنجزدائی دیگر کارآیی ندارد و اهداف پیروزمندانه را از نو مطرح ساخت».
سقوط افتضاحآمیز نیکسون و صعود جرالد فورد، رئیسجمهوری ضعیف و بیمایه، راه را بر نئوکانها هموار کرده و این جناح توانست طی چند سال سیاستهای خود را در بطن حاکمیت آمریکا به کرسی بنشاند.
پرل همچنین مانند بسیاری از نئوکانهای آمریکایی از هواداران تغییر رژیم در عراق بوده است و در سال 1998 از جمله امضاکنندگان نامهای بود که به بیل کلینتون، رئیسجمهور وقت آمریکا، برای اقدام نظامی در جهت سرنگونی صدام نوشته شد.
او همچنین تنها چند روز پس از یازده سپتامبر به روشنی از ارتباط میان القاعده و صدامحسین سخن گفت و طی مصاحبهای با سی ان ان گفت که ارتباط میان صدام و بنلادن، حتی اگر هیچ مدرکی هم دال بر این مسئله پیدا نشود، بدیهی است.
پرل همچنین از طراحان اصلی حکومت عراق در دوران پس از صدام و از مدافعان احمد چلبی، بانکدار عراقی ساکن آمریکا، برای عهدهداری مقام نخستوزیری عراق پس از سقوط صدام بود.
در پی حمله آمریکا به عراق، پرل نقش برجستهتری در صحنه سیاسی آمریکا پیدا کرد و در پی آن در مرکز کانون انتقادات مخالفان جنگ قرار گرفت. همین مسئله باعث شد تا در نهایت پرل تحت فشارهای منتقدان از ریاست شورای سیاستگذاری دفاعی وزارت دفاع آمریکا استعفا دهد.
همچنین بخش زیادی از کتاب وایزمن به اتهامات و جنجالهایی اختصاص دارد که حول قراردادهای تجاری سنگینی وجود دارد که طی دوران فعالیت پرل به عنوان مشاور پنتاگون میان وزارت دفاع آمریکا و شرکتهایی که پرل عضو هیات مدیره یا سرمایهگذارشان بوده است منعقد شده است.
این موضوع که در گزارشهای کندوکاوی روزنامهنگار مشهور مجله نیویورکر، سیمور هرش هم مورد بررسی قرار گرفته است، یکی از مسائلی است که به استعفای پرل از مقامهای رسمی خود در وزارت دفاع منجر شد، هر چند هیچ گاه این اتهامها علیه او ثابت نشد.