سرانجام مجلس ملى ترکیه لایحه آزادى پوشش دانشجویان و استفاده از حجاب در دانشگاهها را تصویب کرد و به این ترتیب اولین گام بلند اسلامگرایان حاکم در ترکیه براى تحقق شعارهاى انتخاباتى و نیل به دمکراسى برداشته شد. براساس این لایحه، استفاده از روسرى، فقط براى دانشجویان پیشبینى شده و در دبیرستانها و دوایر دولتى استفاده دانشآموزان و بانوان کارمند دولت از حجاب کماکان ممنوع خواهد بود. این لایحه با توافق حزب حاکم «عدالت و توسعه (آک)» و حزب «حرکت ملى» تنظیم و تدوین شده و طبق این توافق دو ماده از قانون اساسى کنونى و یک ماده از اساسنامه کنونى سازمان آموزش عالى ترکیه (یوک) تغییر مىیابد و براساس آن دانشجویان محجبه به شرط این که روسرى خود را طورى ببندند که گردى صورت از پیشانى تا زیر چانه پیدا باشد، مىتوانند وارد دانشگاهها شوند.
به گزارش ایرنا این اقدام در شرایطى انجام پذیرفت که طى روزهاى گذشته برخى شهرهاى بزرگ ترکیه، شاهد برپایى تظاهرات وسیعى از سوى موافقان و مخالفان لغو منع حجاب بود، به گونهاى که برخى تحلیلگران سیاسى از بروز تفرقه در عرصه سیاسى و اجتماعى ترکیه سخن به میان آوردند. در این ارتباط سه پرسش قابل طرح است: نخست آنکه، ریشههاى گسترش اسلام خواهى در ترکیه را که در قالب به اصطلاح بستن روسرى امکان بروز یافته است، در چه عواملى مىتوان جستجو کرد؟ دوم، چرا در زمان حاضر دولت آنکارا، اقدام به لغو منع حجاب (صرفاً در دانشگاهها) کرده است؟
سوم آنکه، دلایل مخالفتهاى سکولاریستها علیه لغو منع حجاب چیست؟ مرورى بر آثار برخى تحلیلگران و نویسندگان در مورد تحولات دوران حاضر ترکیه مىتواند تا حدودى پاسخگوى پرسش نخست باشد. «گراهام فولر»، نویسنده کتاب «جریانات اسلامى در ترکیه» مىنویسد: اگر تقارن دو حادثه مهم یعنى تشدید بحرانهاى اقتصادى، سیاسى و اجتماعى ترکیه و تقارن آن با انقلاب اسلامى در ایران نبود، شاید اکنون پیشرفت گرایشهاى اسلام خواهانه در ترکیه کندتر بود.
«جان ال اسپوزیتو» و «جیمز پى پیسکاتورى» دو پژوهشگر غربى نیز در کتاب خود تحت عنوان «انقلاب ایران و بازتاب جهانى آن» بر تأثیر بسزاى انقلاب اسلامى ایران بر جهان اسلام و به عنوان منبع الهام و گزینش مسلمانان سایر کشورها اشاره مىکنند. با وجود این، «فولر» متذکر مىشود: عامل منطقهاى و یا انقلاب اسلامى در ایران و تشدید گرایشهاى اسلامى در سطح منطقه فقط یکى از دلایل رشد تمایلات اسلامى در ترکیه است، وى «شرایط جهانى» را نیز به عنوان عاملى تأثیرگذار، مدنظر قرار مىدهد. در این مورد دلایل متعددى را مىتوان بر شمرد، لیکن مقوله عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا از اهمیت خاصى برخوردار است. به ویژه آنکه ترکیه از جمله کشورهایى است که داراى بیشترین موارد شکایت در نزد دادگاه حقوقبشر اروپاست و بخش عمدهاى از این شکایات از سوى دانشجویان محجبه است که به دلیل حجابشان از ادامه تحصیل در دانشگاهها منع شدهاند.
«على باباجان» وزیر امورخارجه ترکیه مىگوید: «ما براى عضویت در اتحادیه اروپا ناگزیر از لغو منع حجاب در دانشگاهها هستیم و ما باید اصلاحات سیاسى را بپذیریم و دولت ترکیه درصدد گسترش آزادى و ایجاد دمکراسى کامل است.» علاوه بر این دو عامل خارجى، به قول «فولر» مىتوان به سه عامل داخلى (سیاسى، اجتماعى و اقتصادى) نیز در رشد اسلامگرایى در ترکیه اشاره کرد. «شیرین هانتر» محقق غربى در کتاب خود «آینده اسلام وغرب» مىنویسد: حمایت از اسلامگرایى علیه چپگرایى در ترکیه فقط حربهاى در مقطعى از دوران سیاسى ترکیه بود، لیکن اسلامگرایى در واقع نیروى خودجوشى در ترکیه بوده است. در واقع پیروزى قاطع حزب عدالت و توسعه (ا ک پ) در انتخابات پارلمانى سال ۲۰۰۷میلادى با کسب ۴۶ درصد آرا این فرصت را بوجود آورد تا «ا ک پ» مجددا اکثریت کرسىهاى پارلمانى و ریاست پارلمان را بدست آورد و حتى این بار مرد شماره ۲ این حزب «عبدالله گل» به عنوان رییسجمهورى انتخاب شود. به همین جهت «ا ک پ» در دوره دوم حاکمیت خود سعى کرد به تحقق وعدههاى انتخاباتیش از جمله لغو منع حجاب در دانشگاهها جامه عمل بپوشاند، مسألهاى که در راستاى اصلاحات سیاسى در ترکیه قابل تحلیل و ارزیابى است. لیکن با دیدى عمیقتر به مقوله اسلامگرایى در ترکیه که در قالب مسأله حجاب بروز یافته است، مىتوان به اظهارات «برایان لس ترنر» جامعهشناس معروف انگلیسى در کتاب «وبر و اسلام» اشاره کرد. وى در بخشى از این کتاب که به روند دنیوى شدن دین در جامعه ترکیه اختصاص دارد مىنویسد: «نسل جدید روشنفکران ترکیه تا ابد بر تقلیدگرایى اجدادشان از غرب باقى نخواهند ماند و دگرگونى مذهبى و اخلاقى در ترکیه به نحو چشمگیرى از روند دنیوى شدن فاصله خواهد گرفت، زیرا روند دنیوى شدن در غرب اقتصادى و درونى بود ولى در ترکیه روند دنیوى شدن دین در ترکیه سیاسى بود و بیرونى.» از این رو مىتوان گفت اسلامگرایان (نوگرا) در ترکیه معتقد به مدرنیزاسیون (تجدد) از پایین به بالا یا از مبدأ اجتماع هستند. به این ترتیب آنها راه را براى بازگشت دین باز مىگذارند، آنها چنین اقدامى را پسروى ندانسته و معتقدند اعتقادات اسلامى هیچ مانعى در راه مدرن شدن نیست، بلکه همانطور که «مارکس وبر» عقیده داشت برعکس وسیلهاى براى ایجاد انگیزه است. اما در مقابل، سکولارها معتقد به مدرنیزاسیون جامعه از بالا بوده و آن را مساوى با غربگرایى مىدانند و با دین مخالفت مىکنند.
سکولارها و «آتاترکیست»ها که خود را دنبالهرو خطوط و اصول فکرى «آتاترک» مىدانند به اظهارات وى در ۲۴ اوت ۱۹۲۵ (مرداد ۱۳۰۴) استناد مىکنند که گفته بود، فایده ندارد همواره در بند گذشته باشیم و خود را همچون نیاکانمان بیاراییم، ما باید به لباس زمان خویش درآییم و لباس بینالمللى روزگار ما زیبنده ملت ماست. به همین دلیل سکولارها، آزادى پوشش اسلامى را مغایر با اصول نظام حکومتى سکولاریسم تلقى مىکنند. با وجود این «عبدالله گل» رئیسجمهورى ترکیه هنگامى که وزیر امورخارجه این کشور بود، اظهار داشت که «ا ک پ» نشان مىدهد دین داران مىتوانند با تحولات و پیشرفتهاى جهان متمدن هماهنگ باشند و با حفظ منافع و هویت ملى خویش در جریان حرکتى جهان گرا قرار گیرند. از این رو مىتوان این دیدگاه و یا جنبش را در ترکیه قابل تعمق و بررسى دانست و به رغم تهدید سکولارها به اعمال فشار بیشتر مخالفان بر محجبهها به قول «ژیل کپل» نویسنده فرانسوى، جامعه ترکیه سرانجام اسلامگرایى را هضم خواهد کرد.