خشونتهای فزاینده در پاکستان چشمانداز سیاسی این کشور را با ابهامهای فراوانی روبهرو کرده است. به نظر بسیاری از تحلیلگران مسایل پاکستان افزایش حملات انتحاری در این کشور به ویژه بعد از حمله انتحاری علیه "بینظیر بوتو" که به کشته شدن وی منجر شد، به این ابهامها افزوده ضمن آنکه جو بیاعتمادی نسبت به حاکمیت را گسترش داده است. آخرین مورد از حملات انتحاری در پاکستان صبح دیروز (دوشنبه) در راولپندی رخ داد که باعث کشته و زخمی شدن بیش از ۴۰ نفر از نظامیان پاکستانی شد. تاخیر در انتخابات پارلمانی پاکستان و اعلام برگزاری آن در ۱۸ فوریه 2008 (۲۹ بهمن) از یکسو و افزایش حملات انتحاری از ابتدای ژانویه سال جدید میلادی در این کشور از سویی دیگر، بدگمانیهای زیادی را در بین فعالان سیاسی و رسانهای درباره برگزاری انتخابات و آینده سیاسی این کشور ایجاد کرده است این بدگمانیها حول دو سناریوی کلی مطرح میشود: انتخابات با مدیریت دولت موقت ـ بخوانید حزب مسلم لیگ شاخه قائد اعظم ـ برگزار میشود.
به نظر طرفداران این سناریو، نتیجه این نوع انتخابات احتمال دارد با خشونتهای پراکنده همراه باشد، اما مدیریت میشود. از نظر این گروه، فروکش کردن ناآرامیهای سراسری در پاکستان بعد از ترور بوتو بعد از چهار روز، آزمایش خوبی برای دریافت بازخوردهای آتی چنین تنشهای سیاسی و اجتماعی بوده است. از نظر برخی فعالان سیاسی مخالف دولت مشرف، تاخیر در انتخابات با چاشنی ترور بوتو و چند حمله انتحاری حساب شده آنهم علیه نظامیان میتواند فرصت مناسبی در اختیار رییسجمهوری پاکستان قرار دهد تا به لحاظ امنیتی، ورودیهای حساس سیاسی را برای ورود مخالفان مسدود کند.
به عبارتی دیگر تاخیر در انتخابات، میتواند به شناخت بیشتر ضعفها و مشکلات گروههای مخالف دولت از یکسو و ساماندهی مجدد حزب مسلم لیگ قائد اعظم از سوی دیگر منجر شود. "شیخ رشید احمد"، چوهدری "شجاعت حسین" و "پرویز الهی" از اعضای ارشد مسلم لیگ شاخه قائداعظم طی یک ماه گذشته به کرات از وضعیت موجود انتخابات ابراز نارضایتی کرده و به هر طریقی تلاش میکنند به غیر از آرای سنتی خود در ایالت پنجاب، آرای دیگر مناطق را به هر طریقی سمت خود جلب کنند. بر اساس این سناریو، حزب مسلم لیگ تمام تلاش خود را برای تحتالشعاع قرار دادن انتخابات صرف خواهد کرد تا بتواند با خیالی آسوده به بازی برد ـ برد در ماراتن سیاسی فوریه قدم بگذارد. این گروه دیدگاهی بدبینانه را نیز ارایه میکنند مبنی بر اینکه افزایش حملات انتحاری با هماهنگی این حزب با دو هدف صورت میگیرد:
اول: ایجاد رعب و وحشت در بین احزاب و گروههای سیاسی مخالف.
اظهار نگرانی برخی وزرای دولت موقت درباره در خطر بودن جان فعالان سیاسی و رهبران احزاب از سوی عاملین حملات انتحاری و تروریستها و سوءقصدهای نافرجام به آفتاب احمدخان شیرپائو وزیر کشور سابق پاکستان و نزدیک به حزب مردم. انفجار نزدیک منزل "فضلالرحمان" رهبر جمعیت علمای اسلام (شاخه فضل) هم در همین راستا ارزیابی میشود.
دوم: متاثر کردن مشرف از فضای ایجاد شده
مسلم لیگ شاخه قائد اعظم از ائتلاف با نواز شریف تاکنون بازمانده از این رو ناامیدانه چشم به پرویز مشرف دارد تا با حمایتهای غیرمستقیم زمینه حضور مجدد در قدرت را برای آنها فراهم کند، هر چند مشرف بارها اعلام کرده که از هیچ حزبی حمایت نخواهد کرد. بنابراین، این حزب با علم به اینکه گرایشهای سیاسی مشرف تا حدودی تغییر کرده برای همراه کردن وی با این حزب و توجه او به ساختارها و عناصر حزب مسلم لیگ قائد اعظم، به نوعی دامنه این انفجارها را گسترش میدهد. نگاه خوشبینانهای نیز وجود دارد که معتقد است این حملات ارتباطی با حزب مسلم لیگ قائد اعظم ندارد اما بطور کاملاً تصادفی با اهداف کوتاهمدت این حزب مطابقت دارد و میتواند حزب مسلم لیگ قائد اعظم را باردیگر در راس حاکمیت قرار دهد.
نتایج احتمالی این سناریو:
- پیروزی نسبی حزب مسلم لیگ شاخه قائد اعظم در انتخابات پارلمانی - ورود محدود احزاب مردم و مسلم لیگ شاخهنواز
- احیای بحث تشکیل دولت ملی ( به خواست مسلم لیگ قائد اعظم ) برای کاهش مخالفتهای بعد از انتخابات
- کنارهگیری مشرف از قدرت (به خواست حزب مسلم لیگ شاخهنواز) - مخالفت و اعتراضهای گسترده و خشونتبار از سوی احزاب مخالف دولت - سرکوب رهبران احزاب و نیروهای فعال سیاسی. انتخابات پارلمانی در تاریخ مقرر برگزار نمیشود براساس این سناریو، با توجه به شرایط فعلی، مشرف و حزب مسلم لیگ قائد اعظم حاضر نیستند پای به انتخاباتی بگذارند که ممکن است احزاب پیروز در انتخابات ـ به ویژه حزب مسلم لیگ شاخهنواز ـ ریشه حاکمیت فعلی را نابود کند. براساس این دیدگاه ، انتخابات پارلمانی باز هم به تاخیر خواهد افتاد اما با یک تفاوت. تاخیر در انتخابات هشتم ژانویه ۱۸ (۲۰۰۸ دی (86 با توجیه نبود امنیت کافی بعد از ترور بینظیر بوتو در ۲۷ دسامبر (ششم دی (۸۶ یعنی حدود ۱۰ روز قبل از برگزاری انتخابات ازسوی دولت موقت صورت گرفت که مورد پذیرش نسبی احزاب داخلی و جامعه جهانی قرار گرفت. اما اگر بنا باشد تاخیری در انتخابات ۱۸ فوریه (۲ بهمن) صورت بگیرد، اتفاقی بزرگتر از ترور بوتو باید در پاکستان رخ دهد تا نه تنها واکنشی از سوی احزاب و گروههای داخلی و همچنین جامعه جهانی به همراه نداشته باشد، بلکه از این تاخیر نیز حمایت کنند. از نظر این گروهها، برگزاری انتخابات ۱۸ فوریه بعید است، چرا که به دلیل اتخاذ مواضع سخت گروهها و احزاب مخالف دولت علیه مشرف، برگزاری انتخابات به معنای حذف تدریجی وی از قدرت خواهد بود.
بنابراین انتخابات پاکستان ممکن است با یک "اتفاق بزرگ" به تاخیر بیافتد و زمینه برای تشکیل دولت ملی ـ هدف پنهان حزب مسلم لیگ قائد اعظم ـ فراهم شود. در غیر این صورت نباید تصور شود که انتخابات با توجه به فشارهای سیاسی داخلی و خارجی به همین سادگی با تاخیر دوباره روبهرو شود. استمرار حضور مشرف در قدرت و اداره بازی از بالا از سوی او به اتفاقات روزهای باقیمانده تا انتخابات (فوریه) بستگی دارد. بطور قطع برگزاری انتخابات یا هرگونه تغییر در آن، روزهای سختی را پیش روی مشرف و حامیان او قرار خواهد داد. "اتفاق بزرگ" در پاکستان نه تنها به تاخیر در انتخابات منجر خواهد شد، بلکه ممکن است لایهها و گسلهای فروخفته جامعه سیاسی این کشور را حرکت دهد که در این صورت باید در انتظار تحولات عمیقتری در پاکستان باشیم.