سعید سبحانی
"ویکتور یوشنکو" را میتوان یکی از بداقبالترین روسای جمهور تاریخ اروپا دانست! پس از وقوع انقلاب نارنجی در "کییف" یوشنکو با موج نارضایتی مردم کشورش روبهرو شد. حمایت اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا به سبب فشارهای روسیه کاهش یافت و با قطع گاز روسیه به اوکراین در ابتدای سال 2006 بحران اقتصادی سرتاسر این کشور را فراگرفت. در چنین شرایطی شهروندان اوکراینی "یوشنکو" و دیگر عاملان وقوع انقلاب نارنجی را عوامل اصلی بروز این بحران میدانستند. از زمان وقوع انقلاب مخملین "کییف" تا به امروز اوکراین و یوشنکو رنگ آرامش را به خودشان ندیدهاند. درگیری رئیسجمهور و اعضای پارلمان اوکراین همچنان ادامه دارد. دستور انحلال پارلمان که توسط یوشنکو داده شده است ناآرامیهای زیادی را در فضای عمومی اوکراین ایجاد نموده است. حامیان یوشنکو هماکنون خود را "محدود" و "ناتوان" میبینند و از آینده خود بیمناکند. کاخ سفید و اتحادیه نیز در این شرایطی سخت مهره وابسته به خود را تنها گذاشته و اوضاع سیاسی کییف را از دور نظاره میکنند. آنها به خوبی آگاهند که انقلاب نارنجی به در اوکراین به نقطه شکست خود رسیده است.
اخیرا پارلمان اوکراین که از سوی رئیسجمهور منحل اعلام شده، تشکیل جلسه داد و با حضور 269 نماینده از سه حزب کمونیست، سوسیالیست و مناطق، لایحه قانونی را در خصوص تغییر قانون اساسی و لغو مصونیت رئیسجمهور، نمایندگان پارلمانی و قضات این کشور به تصویب رساند. پارلمان اوکراین که خود از سوی رئیسجمهور این کشور منحل اعلام شده، به ابتکار عمل برخی نمایندگان و یکبار دیگر در مخالفت با خواست ویکتور یوشنکو، تشکیل جلسه داد. در این نشست 269 تن از مجموع 450 نماینده از سه حزب مطرح کشور، یعنی حزب کمونیست، حزب سوسیالیست و حزب مناطق، شرکت کرده بودند.
الکساندر ماروز، رئیس پارلمان اوکراین در پایان این نشست متذکر شد که پارلمان پنجم، تا آغاز به کار نخستین نشست پارلمان ششم و پس از برگزاری و روشن شدن نتایج انتخابات 30 سپتامبر، کاملا قانونی بوده و میتواند در صورت نیاز هر زمان که لازم بداند، تشکیل جلسه دهد.
در این نشست 259 نماینده پارلمان اوکراین به لایحه قانونی در خصوص انجام تغییراتی در قانون اساسی کشور رای دادند که بر اساس آن مصونیت رئیسجمهور، نمایندگان پارلمان و نیز قضات کشور از 20 فوریه سال 2008 لغو خواهد شد. قانونگذاران اوکراینی قصد دارند تا این لایحه قانونی را برای انجام کار کارشناسانه به دادگاه قانون اساسی این کشور ارائه دهند.
در حالیکه ویکتور یانوکوویچ، نخستوزیر اوکراین این اقدام نمایندگان پارلمان این کشور را کاملا قانونی دانسته و برگزاری چنین نشستی را تهدیدی برای امنیت سیاسی کشور تلقی نمیکند، ویکتور یوشنکو، رئیسجمهور در واکنش به این نشست، با محکوم کردن آن تلاشی دیگر برای بیثبات کردن اوضاع در اوکراین و اقدامی مخرب برشمرد که با هدف اهمیت قائل نبودن برای قانون اساسی کشور صورت گرفته است.
دامنه اختلافات "یوشنکو" و "یانوکویچ" گسترده است. این اختلافات بارها خود را در صحنه سیاسی اوکراین نشان داده است. رئیسجمهور اوکراین سعی دارد روسیه را نسبت به دخالت در اوضاع داخلی "کییف" متهم نماید. البته گرجستان نیز بهعنوان دیگر متحد واشنگتن در حیاط خلوت روسیه بارها دست به چنین اقدامی زده است. یوشنکو در تازهترین اظهاراتش مسمومیت خود را به روسها ربط داده است.
رئیسجمهوری اوکراین عملا مسکو را متهم کرده که در تحقیقات مربوط به مسموم کردن وی مانعتراشی کرده و از ارائه نمونه سم تولیدی در روسیه برای کارشناسان خودداری میکند. ویکتور یوشنکو مسکو را متهم کرد که در تحقیقات مربوط به سوء قصد به جان وی در سال 2004 میلادی که منجر به مسمومیت شدید وی و تغییر حالت پوست بدن وی شد، مانعتراشی کرده است. یوشنکو اخیرا در کنفرانس مطبوعاتی در "دنپرو پتروفسکی" رسما روسیه را بهدست داشتن در آن ماجرا متهم و اعلام کرد که مسکو در انجام تحقیقات در اینباره خلل وارد میکند. وی با اعلام اینکه چنین سمی تنها در آزمایشگاههای سه کشور آمریکا، انگلیس و روسیه تولید میشود، متذکر شد که در میان این سه کشور تنها روسیه از ارائه نمونههای سم مذکور به کییف برای کارهای کارشناسی روی آن اجتناب کرده است. رئیسجمهوری اوکراین همچنین اعلام کرد که از روسیه خواسته شده تا سه تن از افراد مظنون بهدست داشتن در قضیه مسموم کردن وی را به این کشور تحویل دهد، ولی تاکنون جوابی در اینباره از سوی مسکو دریافت نشده است. به گفته وی، این مساله حتی در دیدار با ولادیمیر پوتین نیز مطرح شد.
مسئولان وزارت امور خارجه روسیه اعلام کردهاند که قصد تفسیر و توضیحی درباره اظهارات رئیسجمهوری اوکراین را ندارند. در این رابطه ویکتور چرنومردین، سفیر روسیه در کییف نیز اظهار داشت که تاکنون مسکو درخواستی برای ارائه کمک در امر تحقیقات درباره قضیه مسمومیت ویکتور یوشنکو در سال 2004 دریافت نکرده است. چرنو مردین متذکر شده که وی دائما در کییف حضور داشته و بارها با رئیسجمهور یوشنکو ملاقات کرده است، اما این نخستینبار است که چنین اتهامی را میشنود. طرح دوباره قضیه مسمومیت ویکتور یوشنکو، در بحبوحه مبارزات انتخاباتی پیش از موعد پارلمان اوکراین مطرح شده است.
به نظر میرسد "یوشنکو" با مطرح ساختن مجدد مسئله مسمومیت خود در سال 2004، سعی دارد فضای سیاسی اوکراین را دوباره به دوران وقوع انقلاب نارنجی بازگرداند. اما وی در این راستا موفق نخواهد بود. بازگشت "کییف" به فضای انقلاب نارنجی با توجه به ضعف مدیریتی یوشنکو فشارهای روسیه و رفتار غرب امکانپذیر نخواهد بود. رئیسجمهور اوکراین تصور میکرد که با حمایت آمریکا و کشورهایی مانند آلمان، انگلستان و فرانسه خواهد توانست به حیات سیاسی درازمدت و موثر خود در "کییف" ادامه دهد، اما هماکنون همه معادلات به ضرر وی ترسیم شده است. او یکی از اصلیترین قربانیان انقلابهای رنگی آمریکا در آسیای مرکزی محسوب میشود. در چنین شرایطی "میخاییل ساکاشویلی" رئیسجمهور گرجستان نیز بهشدت اساس ناامنی میکند. سقوط احتمالی یوشنکو در اوکراین تاثیر بهسزایی در معادلات سیاسی "تفلیس" خواهد گذاشت. ساکاشویلی به خوبی میداند که مسکو اجازه قدرتنمایی منطقهای به گرجستان را نخواهد داد. از اینرو "کییف" و "تفلیس" حیات سیاسی و اقتصادی مستقلی نخواهد داشت و مجبور خواهند بود پازلهای سیاست داخلی و خارجی خود را بر مبنای رفتارهای ایالات متحده آمریکا و روسیه استوار سازند.
از سوی دیگر با شکست احتمالی جمهوریخواهان در انتخابات ریاست جمهوری سال 2008 میلادی اوضاع آسیای مرکزی به ضرر متحدان مخملین آمریکا برهم خواهد ریخت. در این راستا میتوان سه دلیل اساسی را ذکر کرد:
1- نخست اینکه انقلابهای مخملین به صورت ماهوی ناپایدار و شکننده هستند و گذشت زمان سبب تحکیم آنها نمیشود. این در حالیست که انقلابهای اصیل و واقعی پایدار بوده و با گذشت زمان تقویت خواهند شد. بخش عمدهای از معضلات ایجاد شده در اوکراین و گرجستان به سبب عدم استحکام پایههای آنهاست. پایههای انقلابهای تفلیس و کیف سست بوده و نمیتوان نسبت به پایداری آنها در آینده امیدی بست.
2- روسیه به هیچ عنوان پذیرای مانور منطقهای تفلیس و کییف در اطراف خود نیست. نگاه تهدید محور کاخ کرملین نسبت به گرجستان و اوکراین همچنان ادامه دارد و این مسئله در مناسبات منطقهای مسکو و کشورهای اطرافش تاثیرگذار خواهد بود. در صورت بوجود آمدن هرگونه مناقشهای در حیاط خلوت روسیه، دو کشور اوکراین و گرجستان بیشترین ضربه را خواهند خورد.
3- شکست احتمالی جمهوریخواهان از دموکراتها در انتخابات ریاست جمهوری سال 2008 آمریکا، مترادف با بازتعریف مناسبات واشنگتن و مسکو خواهد بود. این مسئله تاثیر معکوسی بر اوضاع داخلی گرجستان و اوکراین خواهد گذاشت. بر این اساس میزان حمایت کاخ سفید از مخالفان منطقهای روسیه تاحدی کاهش خواهد یافت.
در نهایت اینکه وقوع انقلابهای رنگین در اوکراین و گرجستان سبب نارضایتی عمومی در این کشورها شده است. البته این نارضایتی در اوکراین نمود و عینیت بیشتری دارد. آنچه مسلم است اینکه ادامه حیات سیاسی افرادی مانند یوشنکو به مخاطره افتاده و ایالات متحده آمریکا نیز توانایی تضمین حضور درازمدت آنها را ندارد.