پروین معظمی گودرزی / سردبیر فصلنامه روسی آمودریا
وزارت امور خارجه روسیه با انتشار بیانیهای، گزارش سالانه حقوقبشر وزارت امورخارجه آمریکا که بخشی از آن به روسیه اختصاص یافته است را دارای ماهیت سیاسی و به دور از واقعیت خواند.
در این بیانیه آمده است: «در گزارش وزارت امورخارجه آمریکا، وضع حقوقبشر در کشورهای دنبالهرو آمریکا مثبت ارزیابی شده و از وضع حقوقبشر در کشورهایی که با واشنگتن همراهی نمیکنند، انتقاد شده است».
روسیه معتقد است، در این گزارش، تلاش برخی کشورها برای حاکمیت قانون، آزادیعقیده و بیان و برگزاری انتخابات، موفقیتآمیز خواندهشده که هدف از آن، استفاده ابزاری در سیاست خارجی آمریکاست.
بیانیه میافزاید: گزارش وزارت امورخارجه در خصوص مسائل داخلی این کشور سکوت اختیار کرده است.
در بیانیه وزارت امورخارجه روسیه، آمده است: موارد فراوانی از گزارش حقوقبشر آمریکا، وقایع روسیه را به صورت نادرست تفسیرکرده که هدف آن متقاعدکردن ملت آمریکا برای نیاز فوری روسیه به دموکراسی است.
وزارت امورخارجه روسیه تأکیدکرده از گزارش مذکور استنباط میشود که اقدامات آمریکا با پیشبرد واقعی دموکراسی در جهان فاصله زیادی دارد و منظور این کشور از ادعای حمایت از دموکراسی، دفاع از منافع ملی آمریکاست.
وزارت امورخارجه آمریکا روز پنجم آوریل در گزارش سالانه خود در مورد وضع حقوقبشر و دموکراسی در جهان، ضمن اشاره به مسائل مربوط به آزادیهای سیاسی در روسیه از اضمحلال تدریجی جامعهمدنی این کشور ابراز نگرانیکرده و وعده داد به سازمانهای غیردولتی روسیه کمک کند.
در این گزارش، همچنین به مداخله آمریکا در مبارزات انتخاباتی دوما و ریاست جمهوری روسیه اشاره شده است.
مقامات روسیه در روزهای اخیر واکنشهایی به این اقدام مداخلهجویانه آمریکا نشان دادهاند. گروههای مخالف دولت روسیه به دنبال انتشار گزارش وزارت امورخارجه آمریکا که در آن مسکو به نقض دموکراسی و آزادیهای مدنی متهم شده، فعالیتهای اعتراضآمیز خود علیه کرملین را افزایش دادهاند.
مخالفان سیاستهای اجتماعی و اقتصادی ولادیمیر پوتین با انجام راهپیمایی در مسکو و سنپیرزبورگ طی دو روز از نبود دموکراسی و آزادی در روسیه انتقاد کرده و خواستار ایجاد فضای باز سیاسی برای گروههای مخالف شدهاند. این تظاهرات از سوی «گارد جوانان روسیه واحد»، «روسیهای دیگر»، «اتحاد نیروهای راستگرا» و جنبش مخالفان مهاجرت غیرقانونی سازماندهی شده است.
مخالفان که با دعوت جنبش «روسیه دیگر» وارد عرصه شدند، با برخورد شدید پلیس روبهرو شده و تعداد زیادی از آنها بازداشت شدند.
«راهپیمایی موافقت» پرجمعیتترین تظاهرات است که از سوی جناح جوانان «روسیهواحد» ترتیب داده شده است. بنابهگزارش خبرگزاری نووستی، کمیته تشکیلات این راهپیمایی که تظاهرات آنان تحتعنوان «زمان، زمانانتخاب»، 15هزار نفر را گردآورده بودند.
حزب اتحاد نیروهای راستگرا و همچنین طرفداران جنبش مخالف مهاجرت غیرقانونی تظاهرات خود را تحتعنوان «اتحاد نیروهای راستگرا» انجام دادند و خواستار انتخاباتی صادقانه در 50 منطقه روسیه شدهاند.
مخالفان به کسانی که مرتد، روباه و گرگصفت باشند، اهانت میکنند. آنها به کسانی که دارای روحیه راحتطلبی هستند و حسابهای بانکیشان دارای صفرهای زیادی است شک و سوءظن دارند.
در جریان این تظاهرات، رهبران مخالفان از جمله: میخائیل کاسیانف، نخستوزیر سابق و رهبر اتحاد دموکراتیک روسیه، ادواردلیمونف رهبر حزب ناسیونال بلشویک شرکت داشتند و گری کاسپاروف رئیس جبهه متحدمدنی نیز بازداشت شده که پس از چند ساعت آزاد شد.
تحلیلگران سیاسی معتقدند تظاهرات مخالفان حکومت روسیه با هدف تأثیرگذاری بر فضای سیاسی کشور به ویژه با توجه به گزارش اخیر وزارت امورخارجه آمریکا که از 260 صفحه، حدود یکصد صفحه آن به وضع دموکراسی در روسیه اختصاص یافته، انجام گرفته است.
مصاحبه کاسپاروف با روزنامهنگاران غربی به زبان انگلیسی که به دنبال آزادی وی انجام گرفت، تأییدکننده این دیدگاه تحلیلگران است. کاسپاروف در مصاحبه خود، حکومت پوتین را به نقض دموکراسی و آزادی ابرازعقیده متهم کرد.
کارشناسان سیاسی روس معتقدند، دولت آمریکا تلاش میکند با کمک عوامل غربگرا در روسیه در امور سیاسی داخلی این کشور تأثیر بگذارد.
به نظر آنها، واشنگتن با وجود دولت مقتدر در روسیه که سیاست مستقلی را در عرصه بینالمللی دنبال کند، مخالف است و با نزدیکی زمان انتخابات دوما (در ماه دسامبر آینده) تلاشهای خود را برای کمک به مخالفان افزایش داده تا از این راه، افراد طرفدار خود را در روسیه بر سرقدرت آورد.
تظاهرات مسکو و سنپترزبورگ و نیز مصاحبه اخیر بوریس برزوفسکی سرمایهدار فراری روس با روزنامه انگلیسی «گاردین» که در آن، وی بر لزوم کمک به سرنگونی حکومت روسیه تأکید کرد، حاکی از آن است که آمریکا درصدد برپایی انقلابهای رنگی در روسیه مانند انقلاب نارنجی در اوکراین و انقلاب گلسرخ در گرجستان است.
در انقلابهای مذکور، عوامل داخلی طرفدار آمریکا در این کشورها نقش تعیین کنندهای در سرنگونی حکومتهای لئونید کوچما و ادوارد شواردنادزه در اوکراین و گرجستان ایفا کردند.
به گزارش شبکه دوم تلویزیون دولتی روسیه، سازمانهای به اصطلاح طرفدار حقوقبشر آمریکایی از جمله فریدام هاوس، نقش هماهنگکننده و پشتیبانی مالی مخالفان دولت را در این نوع انقلابها ایفا میکنند.
روزنامه نزاویسیمایا گازتا در صفحه اول خود در گزارشی با عنوان کنایهآمیز «دموکراسی در آغوش پلیس» نوشت: دولت، بار دیگر مراقبت نامحدود از تظاهرکنندگان را نشان داد. روزنامه ماسکوفسکی کامسامولتس در گزارشی با عنوان تمام قدرت در اختیار پلیسویژه نوشت: چرا حکومت اجازه برگزاری تظاهرات را نداد، در آن صورت، تظاهرات مخالفان انعکاس جهانی نمییافت.
در این روزنامه آمده است: مسکو میتوانست امتیاز سیاسی نیز کسب کند و همه متقاعد میشدند که روسیه، کشوری دموکراتیک است که در آن نه تنها مخالفت با دیدگاه رئیسجمهوری آمریکا، بلکه با رهبران روسیه نیز خطری ندارد.
گرایش به دموکراسی و آزادی در اواخر دوره شوروی و اوایل دوره پس از فروپاشی بسیار جدی و عمیق بود؛ اما با مشکلاتی که در داخل روسیه ایجاد شد و نیز بحرانهای اقتصادی، مشکلات اجتماعی و شورشهای قومی از یکسو و تنزل موقعیت بینالمللی روسیه به خاطر سیاستهای ناتو، سازمان امنیت و همکاری اروپا و اتحادیه اروپا از سوی دیگر، افکار عمومی به تدریج به سمت جریانات کمونیستی و گروههای افراطی سوق پیدا کردند. البته در این رهگذر، باید تحقیر روسیه در مسائل بوسنی و کوزوو را نیز بر آن افزود. اما به تدریج از تعامل جریانات افراطی ملیگرا و غربگرا نوعی عملگرایی به ظهور رسید که عمدتا در شخص پوتین متجلی بوده است.
دولت محافظهکار با توجیهات تاکتیکی و ضد آمریکایی، ارزش دادن به مباحث سیاسی و دوری از پرحرفی را مورد تأیید قرار میدهد. ولی از نظر استراتژیک آسیب میبیند. ایدئولوژی نیروی مخالف بایستی به طور وضوح به بحث گذاشته شود. وگرنه آن میشود که اکنون رخ داده است.
موارد مورد توافق اتباع با دولت تنها در سطح معیشتی است. آنها نیز موافق با ازدحام، راهبندان، رشوهخواری و محدودیت آزادی نیستند. مردمی که مشکلات دهه1990 را چشیدهاند، از وضعیت موجود که به خاطر درآمدهای نفتی و فروش تکنولوژی نظامی رفاه بیشتری را به همراه آورده، راضی هستند. این امر در کنار افزایش حضور روسیه در مناطق پیرامونی و تلاش برای ارتباط با کشورهای آسیا، خاورمیانه و آمریکای لاتین و پررنگ شدن پرستیژ ضد آمریکایی روسیه آنگونه که در نشست اخیر کنفرانس امنیتی مونیخ خود را نشان داد، بیش از پیش به تقویت موقعیت پوتین در میان تودهها انجامیده است.
دغدغه جریانات مخالف پوتین صرفا در بخشی از مجامع و محافل روشنفکری، نهادهای مدنی و مقامات پیشین سیاسی جذابیت دارد. با این توصیفات، مردم خود را از دخالت سیاسی جدا نمیدانند. به عنوان نمونه، در چهارچوب موضوع آمریکا همین مردم ازدحام کردند و مخالفت خود را نشان دادند.
از ماههای گذشته، تلاشهایی برای ابقای پوتین در دوره سوم ریاست جمهوری شروع شده بود؛ اما مخالفتهای فعلی میتواند این وضعیت را مشکل کند. اینک روسیه به شدت نیاز به بهبود چهره سیاسی خود در جامعه جهانی ـ خصوصا غرب و رسانههای آن ـ برای حضور در سازمان تجارت جهانی و داشتن روابط تجاری با اروپا، افزایش موقعیت در نهادهای بینالملل به ویژه در شورای امنیت و گروه 8 کشور صنعتی جهان دارد. از سوی دیگر، تداوم این مخالفتها میتواند در بخشی از افکار عمومی روسیه مؤثر باشد و موقعیت جانشینان پوتین را در انتخابات ریاست جمهوری 2008 با مشکل مواجه کند. البته با عنایت به رضایت جامعه روسیه از پوتین، بعید به نظر میرسد که مخالفان بتوانند موفقیت عمدهای به دست آورند.
در این رابطه، بد نیست دو تحلیل و نظرسنجی در ماه آوریل که به ترتیب توسط «مرکز سنجش آرای عمومی روسیه» و «گازتا.رو» انجام شده است و بیارتباط با موضوع اخیر مردم روسیه نیست را مدنظر قرار دهیم.
در رابطه با نظرسنجی در خصوص افزایش دوره ریاست جمهوری روسیه، دو سوم (65 درصد) از شهروندان روسیه نسبت به پیشنهاد «سرگی میرونوف» رئیس شورای فدراسیون روسیه در مورد افزایش مهلت دوره ریاست جمهوری روسیه نظر مثبتی دارند.
در اواخر ماه مارس میرونوف پیشنهاد کرد که مدت اختیارات رئیسجمهور روسیه را تا 5 یا 7 سال افزایش دهند و اصلاحی در قانون انجام شود که یک نفر بتواند 3 بار برای ریاست جمهوری، خود را نامزد کند.
میرونوف گفت: «من پیشنهاد میکنم که امکان تغییر در قانوناساسی بررسی شود».
در نتیجه نظرسنجی مذکور، فقط 24 درصد از شرکتکنندگان مخالفت خود را با چنین پیشنهادی اعلام کردند.
این نظرسنجی نشان داد که 69 درصد موافق تغییر در قانون اساسی هستند که اجازه میدهد رئیسجمهور فعلی برای دوره سوم هم، خود را نامزد کند. این در حالی است که طی سال اخیر، تعداد مخالفان از 28 درصد به 23 درصد کاهش یافته است.
این نظرسنجی در آوریل سال جاری بنا به سفارش بنیاد «سیاست سنتپترزبورگ» انجام شد و در آن 1600 نفر از 153 منطقه مسکونی و 46 استان، ناحیه و جمهوری روسیه شرکت کردند.
درصد خطای آماری کمتر از 34 درصد است
در نظرسنجی دوم که توسط «گازتا.رو»در روزهای اخیر انجام شده، چنین آمده است: اگر انتخابات به دور دوم کشیده شود و در آن «سرگی ایوانف» و «دمیتری مدویدیف» معاونان اول نخستوزیر روسیه رقیب هم باشند، ایوانف رئیسجمهور خواهد شد. برای اولین بار از زمان پدیدار شدن این گزینه که این دو سیاستمدار میتوانند جانشین «ولادیمیر پوتین» باشند، مردم روسیه «مقتدر» را به «لیبرال» ترجیح دادند.
پس از گذشت دو ماه از زمان برکناری ایوانف از وزارت دفاع و ارتقای وی به مقام معاوناول نخستوزیر، برای اولینبار است که در نظارتهای جامعهشناسی، او از همکار و رقیب خود پیشی گرفته است. در عین حال، جایگاه مدویدیف نیز به طور مداوم نزول میکند.
جامعهشناسان مرکز تحلیلی «یوری لوادا» میگویند که هر ماه طرفداران وی 2ـ1 درصد کمتر میشوند.
ایوانف در جدول رتبهبندی میزان اعتماد مردم به سیاستمداران روس نیز از مدویدیف پیشی گرفته است. به طور معمول، بیشتر مردم روسیه کار رئیسجمهور را تایید میکنند، در ماه آوریل طی نظرسنجیها 79 درصد این را اعلام نمودند (19 درصد اعتماد ندارند). ایوانف در ماه مارس نیز از این نظر از مدویدیف بیشتر بود و رتبه آنان به ترتیب، به 59 درصد و 57 درصد رسید. در ماه آوریل این شاخص به ترتیب برابر 59 درصد و 55 درصد بوده است.
افزایش محبوبیت ایوانف، بیدلیل نیست. در تلویزیون که محبوبترینرسانه در روسیه است، معاون اول جدید را بیشتر از معاون اول قدیمی نشان میدهند. اصولا در مطبوعات بیشتر به وزیر سابق دفاع توجه میشود.
بسیاری از نشریات روسی نیز ازمصاحبه وی با روزنامه The Financial Times نقلقول میکنند.
تاکنون پوتین اعلام نکرده است که چه کسی را در مقام ریاست جمهوری شایستهتر میداند و همانطور که وی در کنفرانس مطبوعاتی خود در اوایل فوریه اعلام نمود، درباره ترجیحات خود تا پیش از تبلیغات ریاست جمهوری چیزی نخواهد گفت. در عین حال، باید گفت که بسیاری از تحلیلگران معتقدند در نهایت نه ایوانف و نه مدویدیف جانشین نخواهد بود و پیشبرد آنها تنها رویکردی عادی برای نیروهای امنیتی، یعنی فقط «عملیاتی پوششی» است.
روز شنبه 12 آوریل در خبروفسک همایش خاور دور حزب طرفدار ریاست جمهوری «روسیه واحد» آغاز شد.
«بوریس گریزلف» رئیس مجلس دوما و رهبر این حزب، در پیام ویدئویی خود برای شرکتکنندگان در همایش خاطرنشان داشت که با گشایش همایش خاور دور، فعالیتهای پیش از انتخاباتی «روسیهواحد» آغاز شد.
گریزلف اظهار داشت: «بزرگترین نیروی سیاسی کشور باید استراتژیک و تاکتیک کار سیاسی خود و برنامهها و دورنماها را تعیین کند. انتخابات 11 مارس (منطقهای، آزمونی برای حزب بودند که ما آن را پشت سر گذاشتیم».
وی اعلام نمود که«روسیهواحد»در فعالیتهای خود پیش از انتخابات دور پنجم مجلس دوما باید تأکید کند که حزبی مؤثر و مسئول بوده و برای رفاه و سعادت کشور و تکتک شهروندان کار میکند.
گریزلف گفت که استراتژی درازمدتی برای توسعه اقتصادی، اجتماعی و معنوی کشور وجود دارد و افزود: «ما باید پروژههای منطقهای را با احتساب ویژگی مناطق مختلف اجرا کنیم. ما خواستار ایجاد جامعهای با امکانات برابر برای همه، تحکیم هویت کشور و ارتقای نقش روسیه در جهان هستیم».
در همایش خبروفسک 127 نفر از جمله نمایندگان مجلس دوما و نمایندگان این حزب از مناطق خاور دور روسیه شرکت داشتند.