مردانی برای همه فصول

ماهاتما گاندی

مهانداس کارامچاند گاندی، سیاستمدار و فیلسوف و نجات‌بخش کشور بزرگ هند از چنگال استعمار و استثمار انگلستان، در پوربند هند به دنیا آمد، پدرش نایب‌الحکومه و راجه یک بخش از کنی‌یاوار بود. دوره دبستان را در این شهر گذرانید و در شرح حال خود نوشته است: «هوش و حافظه‌ام ضعیف بود و نمی‌توانستم به درستی و سهولت درس‌ها را فراگیرم، بعلاوه تنبل هم بودم.»

در 13 سالگی در حال تحصیل بود که با دختری ازدواج کرد و هنوز نوزده سالش نشده بود که چهار فرزند داشت. پس از تحصیلات متوسطه در 1888 به انگلستان رفت و در شهر لندن در رشته حقوق، علوم اجتماعی و سیاسی تحصیل و در 1891 به میهن مراجعت و شروع به وکالت کرد. در 1892 به آفریقای جنوبی رفت و به کار وکالت پرداخت و به انتشار مجله‌ای اقدام و حمایت از هندیان تحت ستم آن سامان نبود. از زمانی که وی مسئولیت رهبری نبرد برای آزادی و کنگره ملی هند در سال 1918 را به عهده گرفت،‌ به عنوان نمادی ملی شناخته شد و میلیون‌ها نفر از مردم او را با لقب ماهاتما یا روح بزرگ یاد می‌کردند. هر چند که او از القاب افتخارآمیز بیزار بود ولی امروز هم همگی او را با نام ماهاتما گاندی می‌شناسند. سوای اینکه بسیاری او را به عنوان یکی از بزرگترین رهبران تاریخ تلقی می کنند، مردم هند از او با عنوان «پدر ملت» یا باپو (به معنای پدر) یاد می‌کنند. زادروز وی در هند به عنوان یک روز تعطیل ملی است و گاندی جایانتی نام دارد. او از راه مبارزه منفی و تحریم کالاهای انگلیسی و ایجاد اعتصاب، غول استعمار را به لرزه درآورد و در همین زمان بود (مارس 1922) که حکومت به توقیف او عزم کرد. هیچ مقاومتی نکرد و به انتخاب وکیل تمایلی نشان نداد و در مقام دفاع برنیامد. هنگامی که دادستان او را متهم کرد و گفت به جهت پیام‌های خود مسئول شورش سال 1921 است، گاندی با عبارتی پاسخ گفته که ناگهان به افتخار و شرافت رسید: «من میل دارم همۀ آن نکوهش‌های دادستان فاضل را که به جهت وقایع بمبئی و مدرس و چوری چاری برگردۀ من بار کرده است بپذیرم. برای من که بارها در این کار ژرف نظر کرده‌ام و شبان پیاپی در این اندیشه به خواب رفته‌ام، غیرممکن است که خود را از این جرائم شیطانی بر کنار بدانم. ... مدعی‌العموم فاضل کاملاً حق دارد که می‌گوید مردی همچو من که مسئولیت می‌شناسد مردی که از تعلیم و تربیت بهرۀ فراوان برده... باید از عواقب همۀ این اعمال باخبر می‌بود. من می‌دانستم که با آتش‌بازی می‌کنم و تن به مهلکه دادم، و اگر آزادم گذارند باز به چنین کار برمی‌خیزم، بامداد امروز چنین احساس کردم که اگر این سخنان را که اکنون در محضر دادگاه گفتم نگویم در انجام وظیفه کوتاهی کرده‌ام» قاضی در کمال تاسف گفت که باید او را به زندان افکند. آن هم مردی را که میلیون‌ها هموطن او را یک وطن‌پرست بزرگ و رهبر عظیم‌الشان می‌دانند، قاضی تصدیق کرد که حتی مخالفان هم گاندی را مردی صاحب آرمان‌های بزرگ و زندگی شرافتمندانه و پاک می‌شناسند قاضی او را به شش سال حبس محکوم کرد گاندی را به زندان مجرد افکندند ولی هیچ شکایتی نکرد. او می‌نویسد: من دیگر زندانیان را نمی‌بینم گرچه به واقع نمی‌دانم معاشرت من چه زیانی به آنها می‌رساند اما خوشحالم طبع من به تنهائی میل دارد، من آرامش و سکوت را دوست دارم اکنون فرصت پرداختن به آن مطالعات را دارم که در جهان خارج از آن‌ها غفلت کردم، با پشتکار تمام به خواندن آثار بیکن – کارلایل – راسکین – امرسون - تورو و تولستوی پرداخت. اصل ساتیاگراهای گاندی روی بسیاری از فعالان آزادیخواه نظیر دکتر مارتین لوترکینگ، دالایی لاما، لخ والسا، استفان بیکو، آنگ سان سوکی و نلسون ماندلا تأثیر گذاشت. البته همه این رهبران نتوانستند کاملاً به اصل سخت و ضد خشونت و ضدمقاومت وی وفادار بمانند. از حدود سال‌های بعد از جنگ جهانی اول تا بعد از جنگ جهانی دوم یعنی حدود 33 سال بی‌وقفه برای نجات مردم خود و استقلال کشورش از یوغ انگلیسی‌ها مبارزه کرد تا بالاخره بعد از تحمل رنج‌های فراوانی در این راه و همراهی افرادی چون «جواهر لعل نهرو» در آگوست 1947 کشور هند را به استقلال و مردمش را به آزادی رسانید. او پس از اعلام استقلال حاضر به قبول مقامی در حکومت هند نشد و رهبری کنگره را به نهرو داد. شیوه مبارزه‌ای ماهاتما گاندی در نوع خود در جهان بی‌نظیر بوده است. و بالاخره در بعد از ظهر روز 30 ژانویه 1948، تنها پنج ماه پس از استقلال هند، هنگامی که مهاتما گاندی از خانه موقتی‌اش در دهلی به طرف یک جلسه دعا می‌رفت، از سوی یک هندوی متعصب به نام رامینات هدف سه گلوله در ناحیه شکم و سینه قرار گرفت و پس از ادای دو کلمه «هه ‌رام» (خداوندا) در دم (در سن 68سالگی) جان سپرد.

مارتین لوتر کینگ

مارتین لوتر کینگ که سال روز تولدش یعنی 15 ژانویه در آمریکا به عنوان یک روز ملی تعطیل می‌باشد، نقش بسیار مهمی در تحولات قانونی و پیشرفت دموکراسی در آمریکا بازی کرد. در آمریکای آن روز که حتی یک سیاهپوست اجازه نشستن بر روی صندلی اتوبوس را نداشت مبارزات پی‌گیر او که مبنای آن مبارزه عاری از خشونت بود منجر به تدوین و تصویب قوانین حقوق بشری و ضدنژادپرستی مهمی گردید. ضدنژادپرستی مهمی گردید. او معتقد بود که خشونت یک امر  غیراخلاقی است و حرکت در مسیر عدم خشونت عین اخلاق است، از نظر او برای تحول در خود، دیگران و جامعه باید یک رنج منطقی را تحمل کرد و راه حل همه مسایل ملی و جهانی را در ایجاد یک فرایند صحیح آموزش باید دید. در همین راستا معتقد بود که اگر فرایند آموزش، قدرت انتقاد و تفکر را از افراد بگیرد و فقط در محیطی بسته ارایه شود، جامعه را دچار مصیبتی بزرگ خواهد کرد. مارتین لوتر کینگ یکی از رهبر پرنفوذ جنبش حقوق مدنی جهان و از چهره‌های درخشان مبارز سیاه‌پوست آمریکا و کشیشی بود که به سبک گاندی وارد مبارزه مدنی شد،‌ چنان فصیح و شمرده سخن می‌گفت که تاریخ آمریکا چنین صدایی را به یاد ندارد، «لوتر کینگ» دیپلم خود را در رشته جامعه‌شناسی از پوهنتون «مورهاوس» اخذ کرد، در سال 1951 میلادی سند فراغت تحصیلی خود را در رشته «الهیات»‌دریافت کرد، در سال 1955 میلادی با درجه دکترای «دین‌شناسی» از دانشگاه «بوستون» فارغ‌التحصیل شد، در پی بازداشت رزا پارکس، زن سیاهپوستی که با بلندن نشدن از روی صندلی یک اتوبوس عمومی برای یک سفیدپوست زندانی شد، کینگ جوان رهبری جنبش تحریم سیاهپوستان را بر عهده گرفت و به عنوان یک فعال مبارز با تبعیض نژادی در سرتاسر ایالات متحده آمریکا شهرت یافت. در سال 1957 به همراه 60 رهبر ساهپوست دیگر سازمانی را بنیان گذاشت که بعدها به کنفرانس رهبران مسیحی جنوب شناخته شد. راه‌پیمایی‌های او برای بسیج سیاه‌پوستان جهت دفاع از حقوق مدنی‌شان، و حق رأی و دستمزد برابر، باعث بسیج و به حرکت در آوردن میلیون‌ها سیاه‌پوست آمریکایی شد، لایحه حقوق شهروندی سال 1964 میلادی و لایحه حق رأی سال 1965 میلادی از دل همین راه‌پیمائی‌ها بیرون آمد، و وارد قانونی اساسی ایالات متحده گردید. او به واسطه مبارزات صلح‌آمیز و بدون خشونت‌ خود در سراسر جهان شهرت یافت. مارتین لوتر کینگ در سال 1963 به عنوان مرد سال از سوی مجله تایم برگزیده شده و در سال 1964به عنوان جوان‌ترین فرد جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. سال 1965 سال آغاز اوج‌گیری جنبش ضدجنگ ویتنام بود و «لوتر کینگ» در برابر سیاست جنگی دولت وقت مقاومت کرد، و سخنرانی 4 اوریل سال 1967 میلادی او در زمینۀ بمباران کاخ سفید در اوج پرواز هواپیماهای غول‌پیکر ب 52 آمریکا برای بمباران ویتنام شمالی بود، «لوتر کینگ» بانگ برداشت که آمریکا می‌خواهد ویتنام را مستعمره خود کند، آمریکا بزرگ‌ترین مروج خشونت در جهان شده است، «لوتر کینگ» کلام را از این مرز نیز گذراند و اعلام داشت: «به زودی یک انقلاب حقیقی در ارزش‌ها برای تقابل شدید فقر و ثروت الزامی است، سرمایه‌داران غرب پول زیادی در آسیا، آفریقا و آمریکای جنوبی سرمایه‌گذاری کرده‌اند تنها برای این که سود فراوان از این طریق به دست آورند؛ بدون آن که کاری به بهبود اجتماعی کشورها داشته باشند» «لوتر کینگ» خواهان تغییراتی ریشه‌ای در نظام سیاسی آمریکا شد، و افزود:‌ «شما نمی‌توانید در مورد مشکل سیاهان صحبت کنید بدون آن که از میلیاردها دلار صحبت نکنید، ... مشکلاتی در سرمایه‌داری وجود دارد.... باید توزیع بهتری از ثروت وجود داشته باشد.» در سال 1968 میلادی «لوتر کینگ» «راهپیمائی بزرگ مردمان فقیر» را برای نشان دادن وضعیت نامناسب عدالت اقتصادی برگزار کرد، آنها خواهان کمک به محرومان ایالات متحده بودند، او می‌رفت تا رهبری یک انقلاب اجتماعی را در آمریکا بر عهده بگیرد و این بزرگترین زنگ خطر برای سرمایه‌داری آمریکا بود که خود را حامی مذهب و کلیساها می‌دانست، بانگ انقلاب از دهان کشیشی بلند شده بود که بسیار پرقدرت‌تر و جذاب‌تر از رهبران وقت آمریکا سخن می‌گفت و کلامش میلیون‌ها آمریکائی را به حرکت در می‌آورد، ساعت 6 و یک دقیقه بعدازظهر 4 اوریل سال 1968 میلادی این دهان را از سر پر کردند و او را به دست یک سفیدپوست نژادپرست در حالی که «لوتر کینگ» خود را برای یک راهپیمائی طولانی آماده می‌کرد ترور کردند و کمی بعد بر اثر این زخم شدید درگذشت، این سخنان تاریخی او که اکنون در متن یک موزیک بسیار هیجان‌انگیز در میلیون‌ها نسخه در سراسر جهان پخش شده خواندنی است، که گفته بود: «من رؤیایی دارم؛ روزی این ملت برخواهد خاست و به معنای حقیقی زندگی خواهد کرد.»‌

پاتریس لومومبا

وی در سال 1925 میلادی متولد شد. لومومبا در رشته حقوق تحصیل کرده بود و بعدها وارد نهضت آزادی آفریقا شد. وی که یکی از رهبران تحصیل‌کرده استقلال کنگو و مردی ادیب و سخنور بود، در سی‌ام ژوئن 1960 میلادی، هنگامی که بلژیک استقلال کنگو را به رسمیت شناخت به نخست‌وزیری آن کشور انتخاب شد و برای ملی کردن معادن و بانکها و کارخانه‌ها و کوتاه کردن دست سرمایه‌داران بلژیکی از اقتصاد کنگو، بسیار کوشید. پس از آنکه لومومبا به عنوان میهمان ویژه کاخ سفید به واشنگتن دعوت شد و به افتخار ورودش فرش قرمز پهن و یکصد گلوله توپ شلیک کردند، در ضیافت شامی طی سخنانی گفت: ‌«ما از برادران آمریکایی خود سپاسگزاریم که ما را از یوغ استعمار و امپریالیسم بلژیک رهانیدند، اما حاضر نیستیم که از استعماری به استعمار دیگری پناه ببریم.»

این گفته پاتریس لومومبا، چون بمب بر سر میزبانان آمریکایی‌اش فرود آمد و کاخ سفید متوجه شد که این سیاه‌پوست آفریقایی نمی‌تواند منافع سفیدپوستان آمریکایی را تأمین نماید. این بود که تا قبل از آنکه به کنگو برگردد، آن چنان سریع و برق‌آسا علیه وی شورش و بلواهای قومی و قبیله‌ای به راه انداختند که با ورود وی به برازاویل، در پایتخت کنگو موجی از خشونت‌ها از سوی عوامل دست نشانده آمریکا به راه افتاد تا آنکه در بخش‌هایی چون کاتانگای شمالی و جنوبی و نیز پایتخت، شورش و ناامنی حکومت یکساله لومومبا را ساقط کرد یعنی در پنج سپتامبر 1960، کازابو رئیس‌جمهوری کنگو با پشتیبانی استعمارگران غرب، او را از مقام نخست‌وزیری برکنار کرد. در بیست و هفتم دی ماه 1339 (17 ژانویه)، «پاتریس لومومبا» رهبر استقلال کنگوی بلژیک «زئیر» و یکی از چهره‌های درخشان آزادی قاره سیاه، در نتیجه‌ی زمینه‌چینی سیاست استعماری، به دست «موسی چومبه» ‌و یارانش که از دست نشاندگان سیاست خارجی و خواستار جدائی ایالت ‌«کاتانگا» از «کنگو» بودند، به وضع فجیعی کشته شد و جسدش در اسید سوزانده شد و در این فاجعه جهانیان را در اندوهی ژرف فرو برد. «سرزمین من کنگو» از آثار تألیفی پاتریس لومومباست.

پس از آن آمریکایی‌ها موبوتوسسکو را برای 30 سال در کنگو یا همان زئیر حاکم کردند، لوران کابیلا را برای ادامه تحصیل به آمریکا بردند که در مقطعی از تحصیلات با مادلین آلبرایت وزیر خارجه آمریکا همکلاس بود و پس از 30 سال فرار و کشته شدن سسکو، کابیلا جانشین وی گردید تا آن که در جنگ‌های داخلی کنگو ترور شد و پسرش از سه سال پیش تاکنون جانشین وی شده است.