از نهضت حسینی تا انقلاب خمینی

 انقلاب اسلامی
انقلاب اسلامی نه تنها معادلات خاورمیانه ای و منطقه ای را برهم زد و موجب بیداری جهان اسلام شد بلکه معادلات کل جهان را با چالشی جدی رو به رو ساخت و مکاتب سیاسی و فرهنگی دنیا را در بن بست تحلیلی قرار داد.
انقلاب شکوهمند اسلامی ایران از ویژگی های منحصر به فردی برخوردار است که آن را از سایر انقلاب های جهان متمایز می سازد.
معمار کبیرانقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره ) در وصیت نامه ی سیاسی ـ الهی خود به صراحت به این نکته اشاره کرده اند : « شک نباید کرد که انقلاب اسلامی ایران از همه ی انقلاب ها جداست هم در پیدایش هم در کیفیت مبارزه و هم در انگیزه ی انقلاب و قیام . »
با پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی ایران پیام های الهی و معنوی امام خمینی (ره ) در سرتاسر گیتی طنین انداز گردید. ایشان با تکیه بر آموزه های ژرف اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله و سلم و تاسی از نهضت عاشورای حسینی (ع ) مناسبات اجتماعی سیاسی و فرهنگی جهان معاصر را عمیقا متحول ساخته و نظام های الحادی و مادی را به چالش کشیده و عصر جدیدی را آغاز نمودند.
مقام معظم رهبری در باره ی ویژگی های این عصر می فرمایند : « آن روزی که دین و معنویت ضد ارزش به حساب می آمد و مورد استهزا قرار می گرفت .گذشته است .امروز بی دینی و از اعتقاد معنوی تهی بودن یک ضد ارزش است و این از ویژگی های عصر جدیدی است که امام خمینی آن مرد بزرگ پرچم آن را در جهان برافراشت .
و دگر باره تاکید می کنند این دوران دوران اسلامی و دوران غلبه ی ارزش های الهی و معنوی است .این دوران دوران امام خمینی (ره ) می باشد . (1)
حضرت امام خمینی (ره ) در وصیت نامه ی سیاسی ـ الهی خویش از اهمیت و اعجاز انقلاب چنین یاد می کنند :
« اهمیت انقلاب شکوهمند اسلامی که دستاورد میلیون ها انسان ارزشمند و هزاران شهید جاوید آن و آسیب دیدگان عزیز این شهیدان زنده است و مورد امید میلیون ها مسلمان و مستضعف جهان است به قدری است که ارزیابی آن از عهده ی قلم و بیان والاتر و بالاتر است . »
استاد شهید مرتضی مطهری : انقلاب عاشورائی امام خمینی را این گونه بیان می کند : « ندای امام خمینی (ره )از قلب فرهنگ و اعماق تاریخ و از ژرفای روح این ملت برمی خاست مردمی که در طول 14 قرن حماسه ی محمد(ص ) زهرا(س ) حسین (ع ) زینب (ع ) سلمان ابوذر و صدها هزار زن و مرد دیگر را شنیده بودند و این حماسه ها با روحشان عجین شده بود. بار دیگر همان ندا را از حلقوم این مرد شنیدند و علی و حسین را در چهره ی او دیدند مردمی که سال ها این آرزو که در زمره ی یاران امام حسین (ع )باشند را در سر می پروراندند به ناگاه خود را در صحنه ای این چنین مشاهده کردند گویا حسین (ع ) را به عینه می دیدند . کربلا حنین بدر احد تبوک و خیبر ... را می دیدند . » (2 )
دکتر فتحی شقاقی مکتب آموز امام خمینی (ره ) در مقدمه ی کتاب « جهاد اسلامی » که آن را به امام خمینی و حسن البنا تقدیم کرده است می نویسد:
« منطق نخستین حرکت اسلام باردیگر ظاهر شده است . رسانه های غربی و شاگردانش متحیر و سرگردان انگشت به دهان مانده اند! با قلم هایشان که به مرکب شیطان آغشته است در باره ی آیت الله می نوشتند که توده های میلیونی تشنه ی آزادی و بازگشت به خدا گرداگرد او جمع شده اند و در حالی که آنان هر روز برای جیمز جونز عامل کشتار جوانان آمریکا در فکر یافتن بهانه ای بودند کامپیوترهای آمریکا زسر ناتوانی درمانده شدند که میان شهادت امام حسین (ع ) در بیش از 1300 سال پیش با سرنگونی نظامی که مدرن ترین و باثبات ترین نظام های غرب آسیا شمرده می شد چه ارتباطی وجود دارد.
میشل فوکو اندیشمند شهیرغرب آن هنگام که در بحبوحه ی مبارزات مردم ایران در محرم سال 1357 وارد تهران شد : در ارزیابی مشاهدات خود از حضور و پشتیبانی مردم از انقلاب امام (ره ) گفت : « این انقلاب اولین انقلاب پست مدرنیستی در جهان معاصر است که پایه های اقتدار خود را بر حضور همه جانبه ملت بنا نهاده است و امروز دیگر نمی توان مدعی بود که قدرت سیاسی صرفا از لوله تفنگ بیرون می آید.»
تفاوت نهضت امام خمینی(ره ) با سایر نهضت‌ها
تفاوت نهضت امام خمینی (ره ) بانهضت های گذشته این است که نهضت امام هم ضد استبدادی بود و هم ضداستعماری برعکس نهضت های سده گذشته که یا ضد استعماری بودند یا ضد استبدادی و حرکتی که هردو جنبه را داشته باشد کمتر دیده می شود. اما امام از روزی که نهضت را آغاز کردند در جهت مبارزه با استبداد و استعمار حرکت نمودند.
ویژگی نهضت امام و رهبری امام و مردم تبلوری از نهضت حسینی بود. امام مردم را عاشورایی تربیت کردند و مکتب عاشورا را در میان مردم احیا کردند. فداکاری از خودگذشتگی و سازش ناپذیری در برابر دشمن و بیعت نکردن با طاغوت را امام به گونه ای به مردم آموختند که مردم یکپارچه عاشورایی شدند و راه عاشورائیان را پی گرفتند و از این طریق می توان گفت که در نهضت امام نهضت عاشورا احیا شد و دنبال شد و با همان هدف حسینی مردم به صحنه آمدند و مبارزه کردند.
در دو فصل امام (ره ) نهضت را به فرهنگ عاشورا گره زدند :
یکی در فصل اول نهضت یعنی روزهای محرم سال 1342 که تریبون بیان مسائل نهضت حسینیه ها ومجالس روضه خوانی و هیات سینه زنی و روضه روضه خوان ها و ذکر مصیبت گویندگان مذهبی شد و دیگری فصل آخر نهضت یعنی محرم سال 1357 بود که امام (ره ) صریحا اعلام فرمودند :
« ماه محرم گرامی و بزرگ داشته شود و مردم مجالس برپا کنند. » ایشان عنوان این ماه را ماه پیروزی خون بر شمشیر قرار دادند و مجددا همان طوفان عظیم عمومی ومردمی به وجود آمد; یعنی ماجرای نهضت که روح وجهت حسینی داشت با ماجرای ذکر مصیبت حسینی و یاد امام حسین (ع ) گره خورد.
امام خمینی (ره ) با ظرافت آن تصور غلط روشنفکری مآبانه قبل از پیروزی انقلاب را که در برهه ای از زمان رایج بود از بین بردند. ایشان جهت گیری سیاسی مترقی انقلابی را با جهت گیری عاطفی در قضیه عاشورا پیوند و گره زدند و روضه خوانی و ذکر مصیبت را احیا کردند و فهماندند که این یک کار تجملاتی و قدیمی و منسوخ در جامعه ما نیست ; بلکه یاد امام حسین (ع ) و ذکر مصیبت و بیان فضایل آن بزرگوار چه به صورت روضه خوانی و چه به شکل مراسم عزاداری گوناگون ـ باید به شکل رایج و معمول گریه آوری و عاطفه برانگیز و تکان دهنده دل ها در بین مردم باشد و از آن چه که هست قوی تر هم بشود. امام بارها بر این امر تاکید می کردند و عملا هم خودشان وارد می شدند.
مقام معظم رهبری در این باره می فرمایند :
« اگر در جامعه ما عشق به امام حسین (ع ) و یاد او و ذکر مصایب و حوادث عاشورا معمول و رایج نبود معلوم نبود که نهضت با این فاصله زمانی و با این کیفیتی که پیروز شد به پیروزی می رسید این عامل فوق العاده موثری در پیروزی نهضت بود و امام راحل در راه همان هدفی که حسین بن علی (ع ) قیام کرده بودند از این عامل حداکثر استفاده را کردند.
کارکرد مجالس عزای حسینی از دیدگاه امام خمینی
از دیدگاه امام خمینی (ره ) دو کارکرد اساسی برای مجالس عزای حسینی می توان تعریف کرد. بخش اول کار کرد معنوی و بخش دوم کارکرد اجتماعی وسیاسی و تاثیرات عمیق آن در این حوزه است . از این منظر کلیه تاثیرات شخصی و اخلاقی در محدوده کارکرد معنوی تعریف می شود و آثاری که به نوعی به نظام اجتماعی در همه ابعاد آن مربوط می شود در محدوده کار کرد دوم قرار می گیرد. البته از آن روی که جنبه اول یعنی کارکرد معنوی همواره در طول سالیان دراز مورد تاکید وآشنای شیعیان بود. امام (ره ) به دلیل مقتضیات ویژه آن روز عموما بر جنبه دوم یعنی کارکرد اجتماعی و سیاسی پرداختند.
امام (ره ) در همین رابطه فرمودند :
« این اجتماع عاشورا و این برگزاری عزای شهید عالم این آنقدر برکات دارد. همان وقتی هم که این مسائل سیاسی در آن مطرح نمی شد آنقدر برکات داشت برای ملت ها که احصا نبود3.
و نیز فرمودند :
« گمان نکنید که اگر این مجالس عزا نبود و اگر این دستجات سینه زنی نبود 15 خرداد پیش می آمد . هیچ قدرتی نمی توانست 15 خرداد را آن طور کند مگر قدرت خون سیدالشهدا علیه السلام 4. »
مجالس روضه و عزاداری سیدالشهدا(ع ) انقلاب آفرین و مبدا قیام تاریخی پانزده خرداد شد که مبدا انقلاب بزرگ اسلامی است . در عاشورای سال 1342 که دو روز بعد از آن امام خمینی (ره ) دستگیر و زندانی شد و حوادث پانزدهم خرداد پیش آمد نوحه مجالس عزای حسینی این بود :
گفت عزیز فاطمه
                    نیست زمرگ واهمه
تا به تنم توان بود
                   زیر ستم نمی روم
ننگ حیات و ذلتش
                  عزت مرگ و لذتش
من زیزید بی پدر
                 ظلم و ستم نمی کشم
شعر رایج عزای انقلابی نیز این بود :
بزرگ فلسفه قتل شاه دین این است
                 که مرگ سرخ به از زندگی ننگین است
نه ظلم کن به کسی نی به زیر ظلم برو
                 که این مرام حسین است و منطق دین است
مقام معظم رهبری در خصوص بهره برداری امام خمینی (ره ) از ماجرای عاشورا فرمودند : « در 15 خرداد که در سال 42 شمسی (83 قمری ) با دوازدهم محرم مصادف بود امام بزرگوار ما(رض ) در عرصه عاشورایی و با بهره برداری به بهترین شکل ممکن از ماجرای عاشورا و محرم توانستند پیام حق و داد برآمده از دل خود را به گوش مردم برسانند و مردم را متحول کنند.
اولین شهدای ما هم در ماجرای پانزدهم خرداد در تهران ورامین و بعضی جاهای دیگر همین سینه زن های حسینی بودند که آمدند و در معرض تهاجم دشمن عاشورا قرار گرفتند . در سال 57 هم مشاهده کردید ماجرای آن روز و ماهی را که در آن خون بر شمشیر پیروز می شود. این نام را امام بزرگوار از همه قضایای محرم خلاصه گیری استحصال و مطرح کردند.
همین طور هم شد. یعنی مردم ایران به پیروی از حسین بن علی علیه السلام درس عاشورا را گرفتند و در نتیجه خون بر شمشیر پیروز شد. »
ویژگی‌های نهضت امام خمینی و نهضت حسینی
نهضت امام خمینی (ره ) همان ویژگی هائی را داشت که نهضت حسینی در برابر طاغوتیان زمان در برداشت . همان گونه که درباره نهضت حسینی می بینید که سیدالشهدا(ع ) در نهضت و مبارزه هیچ گاه به این اندیشه نبودند که از نیرو و قوای لازم برخوردار نیستند و تسلیحات و تجهیزات کافی را برای مبارزه ندارند. حتی با تن واحد و با دست خالی در برابر طاغوتیان ایستادند و انجام وظیفه کردند و ادای تکلیف نمودند.
در ویژگی های نهضت امام خمینی (ره ) هم می بینیم وقتی که نهضت آغاز می شود امام نهضت شان را در شرایطی شروع می کنند که نه تجهیزات لازم برای مقابله با یک رژیم تا بن دندان مسلح در اختیار داشتند و نه نیروی کافی برای مقابله با آن رژیم . لذا بسیاری حرکت ایشان را حرکتی غیرمعقول و بی فایده قلمداد می کردند. امام امام راحل می فرمودند : هدف ادای تکلیف است و ما باید به وظایف مان و تکالیف مان عمل کنیم . این مهم نیست که تا چه حدی به پیروزی نایل می شویم یا نمی شویم 5.
ویژگی دیگری که نهضت امام با نهضت حسینی همخوانی دارد; این است که می بینیم در نهضت حسینی امام حسین (ع ) با روشنگری و با افشاگری و با آگاهی دادن به توده ها نهضت را گسترش می دادند و سعی می کردند به توده های محروم جامعه آگاهی ببخشند و آنها را با وظایف شان آشنا سازند و رشد سیاسی و فکری به آنها بدهند و آنها را به صحنه بیاورند. همین انگیزه را در نهضت امام خمینی (ره ) هم می بینیم .
امام (ره ) در آغاز نهضت به ملت توجه داشتند. سعی نمودند ملت ایران را آگاهی ببخشند. رشد فکری بدهند و به وظایف شان آشنا سازند.
این هم کاملا مشابه حرکت انبیا بود.
سومین ویژگی که در نهضت امام (ره ) و نهضت سیدالشهدا(ع ) به چشم می خورد این است که در نهضت امام حسین علیه السلام بند و بست معامله کردنش رایزنی برای تفاهم سازش با دشمنان و چشم پوشی کردن از مبانی هرگز نیست . بلکه قاطعیت جدیت و پافشاری بر روی اصول ومبانی هدف اباعبدالله (ع ) را تحقق می بخشد.
امام (ره ) در مبارزاتشان هرگز اهل بند و بست معامله و کرنش نبودند. در هدف شان پابرجا و استوار ایستادگی کردند و مقاومت نشان دادند. ثبات قدم داشتند. مقاومت امام (ره ) نقش موثری در پیروزی نهضت و فراگیر شدن نهضت و بوجود آمدن انقلاب داشت .
هدف دیگری که باز در نهضت حسینی شاهد آن هستیم و حضرت امام هم با همان شیوه مبارزات شان را دنبال کردند این است که در نهضت حسینی طبق تکالیف دینی و وظایف اسلامی و اخلاقی در گام نخست سعی کردند که طاغوت زمان را هشدار بدهند آگاهی بدهند و از طریق تبلیغ با آنها اتمام حجت کنند و آنها را کاملا به انحرافات شان و لغزش هاشان آشنا سازند. می بینیم که در نهضت امام هم همین شیوه به کار گرفته می شود. امام هم در نخست تلاش می کند که شاه را نصیحت کند. حق مطلب را به او ابلاغ کند و او را به راه خطایی که در پیش گرفته و راه انحرافی که در پیش دارد آگاه سازد.
این ویژگی هائی است که در نهضت حضرت امام خمینی (ره ) کاملا مشخص و بارز است که می توان گفت برگرفته و الهام گرفته از نهضت عاشوراست . نهضت امام خمینی (ره ) دنباله نهضت امام حسین (ع ) بود و الگوی امام و نهضت امام حرکت اباعبدالله (ع ) بود. ما که امروز این نظام اسلامی را لمس می کنیم و برکات آن را از نزدیک می بینیم بیشتر از اسلاف خود قدر نهضت حسینی و معنای آن را درک می کنیم .
آن بزرگوار برای چنین چیزی حرکت کرد. برای همین قیام کرد که رژیم های فاسد ومخرب انسان و دین ویران گر صلاح در جامعه نباشند و نظام اسلامی و الهی و انسانی و مبنی بر صلاح در جامعه استقرار پیدا کند.
این مقاله را با فرمایشات گهربار بنیان گذار نظام مقدس جمهوری اسلامی امام راحل و مقام معظم رهبری به پایان می برم :
« ما در نیمه راهیم . اگر پیام امام حسین (ع ) را زنده نگه می داریم اگر نام امام حسین (ع ) را بزرگ می شماریم اگر این نهضت را حادثه عظیم انسانی در طول تاریخ می دانیم و بر آن ارج می نهیم ; برای این است که یادآوری این حادثه به ما کمک خواهد کرد که حرکت کنیم و جلو برویم و انگشت اشاره امام حسین (ع ) را تعقیب کنیم و به لطف خدا به آن هدف ها برسیم وملت ایران ان شاالله خواهد رسید. نام امام حسین (ع ) را خدا بزرگ کرده است و حادثه کربلا در تاریخ آن را نگه داشته است . » 6
و فرمایش امام راحل (ره ) :
محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است.