امیدوارم آقای احمدی‌نژاد این گفت‌وگو را بخواند

*پس از دو جنگ ویرانگر جهانی که در دنیا درگرفت، تلاش های بسیاری برای دستیابی به صلح در سراسر جهان انجام شد اما همچنان تهدید های ناشی از جنگ باعث رنج میلیون ها انسان است. کمیته بین المللی صلیب سرخ در این زمینه چه مسئولیت‌هایی دارد؟
**کمیته بین المللی صلیب سرخ حدود 130 سال پیش تاسیس شد و هدف اصلی از تاسیس آن هم حمایت از کشورهای درگیر جنگ و یاری رسانی به مردمی بود که کشورشان در جنگ شرکت داشت. به طور کلی قربانیان درگیری های مسلحانه، اولین گروه مورد حمایت ما هستند که می کوشیم به آنها کمک کنیم.
*یعنی شما تنها در زمینه درگیری های مسلحانه مسئولیت دارید یا به طور کلی قربانیان خشونت را حمایت می کنید؟
**مسئولیت اصلی ما کمک به قربانیان جنگ و درگیری های مسلحانه است اما در زمینه ترویج معاهدات بین المللی بین کشورهای مختلف هم فعالیت می کنیم و از دولت های درگیر می خواهیم تا به حقوق همدیگر احترام بگذارند. علاوه بر این در زمینه نوع رفتار با اسرای جنگی و استفاده از انواع سلاح ها هم توصیه ها و فعالیت هایی داریم تا آلام انسانی بیش از این افزایش پیدا نکند. معاهدات زیادی در این زمینه وجود دارد و ما تلاش می کنیم دولت ها را وادار به پذیرش این معاهدات کنیم. به بیان دیگر هر جا که نیاز به حضور یک سازمان مستقل و بی طرف و مورد احترام همه طرف های درگیر باشد، صلیب سرخ به قربانیان خشونت کمک و نقش خود را ایفا می کند.
*پس به هر حال تنها پس از درگیری و جنگ است که شما وارد میدان می شوید. اما اهدافی که برای کمیته بین المللی صلیب سرخ تعریف شده است این پرسش را به وجود می آورد که ممکن است جنگ در کشوری در جریان نباشد اما خشونت وجود داشته باشد. آیا در چنین مواردی هم کمیته برنامه هایی دارد؟ مثلاخشونت درباره کودکان ممکن است خارج از جنگ در کشوری در جریان باشد.
**کمیته بین المللی صلیب سرخ سازمانی است که برای کاهش دشمنی، مخاصمات و تضادها و آسیب هایی که در جنگ وجود دارد عمل می کند. اقدامات ما همه با در نظر گرفتن اینکه جنگ یک وضعیت اجتماعی خاص است که کاملابا وضعیت عادی تفاوت دارد معنا پیدا می کند. معمولا صلیب سرخ در وضعیت جنگی و غیرعادی وارد میدان می شود. در موارد دیگری مثل سنجش وضعیت بهداشت جوامع یا وضعیت رفتار با کودکان یا حقوق گروه های دیگر جامعه در شرایط عادی آژانس های دیگر سازمان ملل مثل یونیسف یا سازمان بهداشت جهانی مسوولیت دارند و برای تقویت ظرفیت های ملی و محلی در این زمینه ها که بسیار هم مهم هستند فعالیت می کنند.
*می‌دانید که بر اثر انفجار مین 15 الی 20 هزار نفر در سال در جهان کشته می شوند. این در حالی است که از این تعداد تنها سالی هزار نفر در ایران جان خود را از دست می دهند. سال ها از جنگ ایران و عراق گذشته و مین ها هنوز در ایران تهدیدی جدی برای غیرنظامیان ساکن مناطق مرزی ما هستند. شما در این زمینه که ارتباط مستقیم با جنگ دارد چه اقداماتی در ایران کرده اید؟
**بله، مساله مین هنوز یک چالش مهم در ایران است. تمرکز اولیه ما بر افزایش آگاهی مردم و به خصوص کودکان بوده است که بدانند چگونه باید خطر مین را تشخیص داد و چه رفتاری می توان در مواجهه با مین داشت تا آسیب ها کاهش پیدا کند. در حال حاضر هم مرکز مین زدایی کشور و سازمان بهزیستی در این زمینه فعال هستند. باید بگویم که صلیب سرخ به شدت نگران تاثیر آسیب هایی است که غیرنظامیان از انفجار مین ممکن است ببینند و به خصوص پس از معاهده اوتاوا که در سال 1998 به تصویب رسید و استفاده از مین های ضدنفر را ممنوع کرد، این موضوع برای همه جهان جدی تر شده است. ما در صلیب سرخ در تلاش هستیم که دولت ها را برای پیوستن به این معاهده تشویق کنیم و کمیته امیدوار است که جمهوری اسلامی ایران و دیگر قدرت های مهم دنیا هر چه زودتر به این معاهده بپیوندند و آن را امضا کنند.
*البته امیدواری شما بسیار خوب است اما متاسفانه کافی نیست. پرسش این است که آرزوهایی که شما برای جامعه بشری دارید اگر الزام آور نباشد تا چه حد می تواند کارایی داشته باشد؟
**درست است اما این یک روند سیاسی داخلی است که باید انجام شود. خیلی از دولت ها هنوز آگاهی کافی درباره عوارض این مین ها که در خاکشان وجود دارد ندارند. کمیته ما با بنیاد جانبازان و مستضعفان همکاری هایی داشته و تحقیقاتی هم درباره آسیب های مین برای غیرنظامیان داشتیم اما این تصمیمی است که در نهایت باید از سوی دولت گرفته شود. دولت باید تصمیم بگیرد که میان موضوع امنیت ملی و امنیت و رفاه شهروندانش تعادل ایجاد کند.
*در صحبت‌هایتان بیشتر از نهادهای دولتی بهعنوان همکار یاد کردید، در حالی که ما NGOهایی داریم که در این زمینه به عنوان نهادهای مردمی و مدنی فعالیت می کنند و معمولا هم NGOها یک قدم جلوتر از دولت ها حرکت می کنند آیا همکاری ای با این نهادها ندارید؟
**برای ما خیلی مهم نیست که نهادها دولتی باشند یا غیردولتی بلکه تاثیرگذاری این نهادها برایمان مهم است و می تواند دلیل همکاری ما با آنها باشد. کمااینکه اخیرا همکاری مشترکی را با یک سازمان غیردولتی شروع کردیم که در سنندج فعالیت می کند و پروژه آموزش کودکان روستایی و آگاه سازی آنها نسبت به خطرات مین را در دست دارد و بسیار هم با موفقیت همراه بوده است. بنابراین اینجا مساله این نیست که با دولت یا غیردولت همکاری کنیم بلکه مساله این است که به افرادی که از این شرایط آسیب دیده اند و رنج می برند دسترسی پیدا کنیم و بتوانیم یاری رسانی کنیم.
*حقوق بشردوستانه هم بخشی از فعالیت‌های کمیته است؟
**تحقق حقوق بشردوستانه بخشی از وظیفه کمیته است که توسط نهضت بین المللی صلیب سرخ و هلال احمر در قالب کنوانسیون ها به آن محول شده و هدف آن کاهش تاثیرات منفی جنگ است بر غیرنظامیان و به خصوص آنها که در جنگ شرکت ندارند و بنابراین بله یکی از وظایف ما هم مربوط به حقوق بشردوستانه است.
*پس به این ترتیب وظایفی هم در زمینه پناهندگان جنگی دارید. برای نمونه نظرتان درباره وضعیت جامعه افغان ساکن ایران که به دلیل سال های طولانی جنگ و درگیری به کشور ما پناه آورده اند چیست؟ می دانید که این گروه از بسیاری از حقوق انسانی خود محروم هستند؟
**افغان‌هایی که در ایران زندگی می کنند و مقام پناهندگی از دولت ایران گرفته اند طبق کنوانسیون بین المللی پناهندگان تحت حمایت قرار می گیرند.
*بله اما خیلی از آنها پناهندگی نگرفته اند و حتی آنهایی هم که گرفته اند از بسیاری از حقوق اولیه انسانی خود محروم هستند و اگر کمیته بین المللی صلیب سرخ وظیفه حمایت از حقوق غیرنظامیان درگیر در جنگ را دارد و تاثیرات جنگ را بر زندگی انسان ها بررسی می کند اتفاقا باید توجه داشته باشد که با افغان های ساکن ایران به عنوان پناهنده برخورد نمی شود.
**حرف شما را تایید می کنم. مشکل افغان ها مشکل بسیار بزرگ و مهمی است. با وجود این کمیته بین المللی صلیب سرخ در شرایط جنگی است که وارد می شود. در افغانستان نهادی به نام دولت وجود دارد که البته نمی تواند چندان موثر باشد و از قدرت کافی برخوردار نیست و همین سبب شده تا وضعیت در افغانستان بسیار شکننده باشد. اما در ایران دولت موثری سر کار است و جنگ هم جریان ندارد. شاید نهادهای دیگری از جمله UNHCR هستند که باید درباره تعیین وضعیت افغان ها کار کنند. تایید می کنم که مشکلات زیادی درباره وضعیت افغان ها در ایران وجود دارد.
*تفاوت حقوق بشردوستانه و حقوق بشر در چیست؟
**حقوق بشر درباره حقوق مدنی و سیاسی افراد و تعهدات دولت ها در قبال این حقوق صحبت می کند اما حقوق بشردوستانه تکالیف طرف های درگیر را مد نظر قرار می دهد و در حقیقت از آن هسته سخت حقوق بشر در درگیری های مسلحانه حمایت می کند و یک سری از قواعد بنیادین حقوق بشر را که هیچگاه حتی در مواقع جنگ نباید نقض شود دنبال می کند؛ مثل حق حیات، ممنوعیت حمله به افراد یا اجبار به تغییر تابعیت یا اعدام های خودسرانه و... در نتیجه از دیدگاه حقوق بشردوستانه مثلاممنوعیت اجبارغیرنظامیان به کوچ باید به طرف های درگیر تذکر داده شود اما وقتی به موضوع حقوق پناهندگان جنگی وارد می شویم، موضوع از صلاحیت حقوق بشردوستانه خارج می شود.
*ما در کشوری زندگی می کنیم که 8 سال جنگ را پشت سر گذاشته است. آیا اگر بار دیگر ایران در معرض خطر جنگ قرار بگیرد، کمیته بین المللی صلیب سرخ اقدامات پیشگیرانه ای در این زمینه دارد و ممکن است وارد گفت وگو با طرفینی که همدیگر را تهدید به گزینه نظامی می کنند بشود؟
**در این وضعیت خاصی که صحبتش هست نه. صلیب سرخ نمی تواند کاری بکند اما اگر جنگی بخواهد صورت بگیرد صلیب سرخ آن را بسیار غیرمنطقی می داند و اعلام می کند که پیامدهای بشردوستانه چنین جنگی بسیار زیاد خواهد بود. کاری که کمیته به عنوان یک اقدام پیشگیرانه می تواند انجام بدهد این است که به دولت های درگیر درباره وظایفشان در جنگ احتمالی تذکر بدهد. مثلانوع هدایت جنگ یا ابزاری که در جنگ استفاده می شود از نکاتی است که کمیته درباره آن ابراز نگرانی خواهد کرد. از طرفی عملیات نظامی ای که ممکن است انجام شود باید با موازین حقوق بشردوستانه منطبق باشد و به حقوق متقابل دولت ها احترام بگذارد. اما درباره اینکه خود جنگ اتفاق بیفتد یا نه متاسفانه ما نمی توانیم اقدامی بکنیم.
ما امتیازهای نظامی و پیامدهای بشردوستانه را در دو کفه ترازو خواهیم گذاشت و از دولت ها خواهیم خواست که اینها را با هم بسنجند و آسیب هایی که به محیط زیست وارد خواهد شد و همه رنج هایی که جنگ به دنبال دارد را تذکر خواهیم داد.
*شما تجربه زندگی در افغانستان را هم داشته اید. در چه دوره ای در این کشور بودید و وضعیت کشور همسایه ما را چگونه ارزیابی می کنید؟
**من 8 سال پیش در افغانستان بودم، زمانی که طالبان هنوز بر سر قدرت بود و دوره بسیار خاصی به شمار می آمد. درست پس از فروپاشی طالبان هم در افغانستان دوباره حضور داشتم دولت کرزای تازه تاسیس شده بود و این بار مردم نسبت به وضعیت خود خیلی امیدوار شده بودند. البته کارهای خیلی زیادی انجام شده اما هنوز کارهای زیادی هست که باید انجام شود. هنوز ناامنی در افغانستان وجود دارد. ما سال گذشته شاهد افزایش درگیری ها بودیم و بمب گذاری های زیادی در شهرهای مختلف افغانستان انجام شد و می دانید که این وقایع به بهبود وضعیت، هیچ کمکی نخواهد کرد. در میان مردم نارضایتی هایی از شرایط بازسازی وجود دارد و از طرفی نیروهای سیاسی هم ادغام نشده اند و هر گروهی نظریات خودش را دارد، اما صلیب سرخ سعی می کند کار خودش را انجام دهد و به معلولان جنگی و یا وضعیت بهداشتی رسیدگی کند.
*شرایط مشابهی هم در دیگر کشور همسایه ما، عراق وجود دارد. وضعیت عراق را چگونه می بینید؟
**بعد از سال 2003 کار در عراق بسیار مشکل شد و ما با شرایط بسیار سختی روبه رو شدیم. به خصوص وقتی که در دفتر سازمان ملل و چند ماه پس از آن در دفتر صلیب سرخ بمب گذاری شد ما با شرایط بسیار بدی مواجه بودیم با وجود این دفاتر ما در بصره، نجف و بغداد و شمال عراق به فعالیت های خود ادامه دادند و محور فعالیت ها هم بیشتر رسیدگی به شبکه های آبرسانی و حمایت از بیمارستان ها بود. یکی از کارهای بزرگی که صلیب سرخ در عراق انجام داده است حمایت از خانواده هایی است که بستگان آنها در زندان های آمریکایی ها یا نیروهای ائتلافی هستند. این جمعیت حدود 25000 نفر را شامل می شود و صلیب سرخ به آنها کمک می کند تا خانواده شان را ببینند و از آنها حمایت می کند.
*تا به حال چه موافقتنامه‌هایی با دولت ایران امضا کرده‌اید و چه اقدامات مهمی در ایران انجام داده‌اید؟
**در زمان جنگ ایران و عراق که فعالیت عمده صلیب سرخ ملاقات با اسرا بود. بعد از جنگ هم بازگشت صدها هزار نفر اسیر جنگی به کشورهایشان شروع شد که ما در این زمینه فعالیت داشتیم و همچنین موافقتنامه هایی با دولت ایران داریم مثلادرباره روشن کردن وضعیت مفقودان و افرادی که هنوز هیچ اطلاعی از وضعیت آنها در اختیار نداریم و باید تکلیف این انسان ها در هر دو کشور ایران و عراق روشن شود. در عین حال مذاکرات با دولت ایران برای امضای قرارداد مقر با کمیته بین المللی صلیب سرخ ادامه دارد که در واقع یک موافقتنامه سازمانی است که متاسفانه هنوز منعقد نشده و من امیدوارم رئیس جمهور ایران، آقای احمدی نژاد این گفت وگو را بخواند و این روند را تسریع کند.
*ایشان که زیاد از روزنامه ما خوششان نمی‌آید اما همکاران رسانه‌ای‌شان حتما می‌خوانند!
**(می‌خندد) خب اگر به ایشان گزارش بدهند، باز هم خوب است. به هر حال ایران می تواند تاثیرات بسیار مهمی در منطقه و کشورهای همسایه داشته باشد. ایران در امدادرسانی به عراق بسیار موثر بوده است و ما یک سری کمک ها را از طریق ایران به عراق ارسال کرده ایم.
*سوالی هم درباره <خط داغ> دارم. با چه اهدافی این خط را راه اندازی کرده اید؟ آیا صرفا روزنامه نگارانی که درگیر تهیه اخبار جنگی هستند می توانند از آن استفاده کنند؟
**هدف از تاسیس خط داغ این بود که به روزنامه نگاران بگوییم که آنها بر اساس حقوق بین المللی بشردوستانه حمایت می شوند و خودشان هم نسبت به حقوق بین المللی بشردوستانه آگاهی پیدا کنند و بتوانند با گزارش هایی که ارائه می دهند آگاهی های طرف های درگیر را نسبت به این حقوق افزایش بدهند. از طرفی روزنامه نگاران می توانند در شرایطی که با مشکلات مواجه می شوند تماس بگیرند و از ما کمک بگیرند.
*چه کمک‌هایی؟
**اگر روزنامه نگاران مفقود شوند ما موضوع را پیگیری می کنیم تا آنها را پیدا کنیم. اگر بازداشت شوند نمایندگان صلیب سرخ برای ملاقات روزنامه نگاران خواهند رفت. البته ما دلیل بازداشت روزنامه نگار را از طرف بازداشت کننده نمی پرسیم. ما تلاش می کنیم تا پیام های صلیب سرخ را مبادله کنیم و بین روزنامه نگاران و خانواده شان ارتباط برقرار سازیم و در نهایت به آزادی آنها کمک کنیم.
*آیا تنها خبرنگاری که در جریان گزارش جنگ دستگیر شده می تواند از خدمات خط داغ استفاده کند یا روزنامه نگاری هم که درباره مسائل مربوط به جنگ گزارشی داشت بدون آنکه کشورش در حال حاضر در جنگ باشد و به این دلیل بازداشت شد، می تواند از شما کمک بگیرد؟
**بله البته. اگر خدمات و سرویس های موجود دیگر نتوانند تاثیر لازم را بگذارند ما وارد عمل خواهیم شد. اگر انجمن بین المللی روزنامه نگاران و خبرنگاران بدون مرز و انجمن های صنفی روزنامه نگاران موثر واقع نشوند، صلیب سرخ به عنوان یک سازمان بی طرف و مستقل، وارد ماجرا می شود.
*آخرین پرسش من درباره مرز کمک کردن به یک کشور و دخالت در امور آن است؟ و این که آیا می‌شود دولت‌ها را به پذیرش کمک‌های بشردوستانه مجبور کرد؟
**خب این پرسش بسیار خوب اما در عین حال مثل بعضی پرسش های دیگرتان مشکل است. ما حتی در کشورهایی که عملااجازه می دهند صلیب سرخ فعالیت داشته باشد باز هم با مشکلات زیادی روبه رو هستیم مثلادر نپال سال ها طول کشید تا دولت این کشور بپذیرد در کشورش جنگی جریان داشته و در نتیجه صلیب سرخ باید در آنجا حضور داشته باشد و فعالیت هایی را انجام دهد. شاید این برخورد از طرف برخی دولت ها به خاطر غرور آنها باشد چرا که همیشه از دولت ها انتظار می رود که خیلی قوی باشند و همه چیز را تحت کنترل داشته باشند. اینجاست که شاید وارد بحثی فلسفی بشویم و من می خواهم بگویم که اتفاقا این ضعف های ماست که از ما آدم های قوی تری می سازد و در ضعف ها است که بیشترین نقاط قوت خود را پیدا می کنیم بنابراین با پذیرفتن اینکه جنگ به عنوان یک واقعیت - که چه ما بخواهیم و چه نخواهیم وجود دارد- چیزی برای پنهان کردن باقی نمی ماند. تاریخ بشر نشان داده که انسان ها می توانند بلاهای زیادی بر سر هم بیاورند و این ظاهرا جزیی از انسان بودن است. به نظر من تنها با پذیرفتن این نقطه ضعف است که می‌توانیم انسانی تر رفتار کنیم و آسیب ها را کاهش دهیم.