احمد رشید
اتحاد خانم بوتو و رئیسجمهور مشرف دوره آزمایشی خود را میگذراند و ممکن است در آینده به خاطر بدگمانی و سوءظن به مخاطره کشانیده شود. در عین حال راستگرایان سیاسی و افراطیون میکوشند این اتحاد را وارونه سازند. به هر صورت آینده انتخابات عمومی که قرار است، در ماه ژانویه راهاندازی شود مبهم به نظر میرسد. نزاعها و درگیریهای سیاسی در پاکستان خطر کلانی است که جامعه جهانی را وادار خواهد ساخت، تا بر ارتش پاکستان فشار آورده و افراطیها را که میخواهند کشور را در حیطه قدرت خود درآورند، ریشهکن کند. البته سال قبل در بین مردم کم و بیش این خوشبینی به وجود آمده بود که شاید ژنرال مشرف راهحلی برای این که نظامیان از صحنه سیاسی کنار روند و زمینه را برای یک دموکراسی واقعی توأم با قدرت و صلاحیت نخستوزیر و پارلمان مساعد سازد. اما حالا ذهنیت عامه مردم چنین است که ژنرال مشرف با کاندیدا کردن خود بار دوم به ریاست جمهوری تحولات سیاسی کلان پاکستان را قربانی خواستههای خویش کرده است. در فرایند تحولات بد سیاسی پاکستان ژنرال مشرف به احزاب سیاسی مخالف، قضات، حقوقدانان و اعضای جامعه مدنی پاکستان در مقابله خواهد بود.
فشار شدید
در ضمن افراطیون پاکستانی طالبان با راهاندازی یک سری عملیات انتحاری در سرتاسر کشور، در مناطق قبایلی هم سرحد افغانستان جایی که شبکه القاعده پناه گرفته است مناطق بیشتری را به تصرف خود در آوردهاند. به نظر منتقدان سیاسی، نظامیان نه در فکر گذشت را استراتژی خود هستند و نه در فکر انتقال (به دموکراسی) در عوض میخواهند نفوذ همیشگی خود را در اداره سیاسی کشور داشته باشند. منابع (سیاسی) بدین باورند که نظامیان فقط در اثر فشار زیاد بینالمللی بخصوص واشنگتن و لندن تن به مذاکره و گفتوگو با خانم بوتو داده و زمینه شرکت وی را در انتخابات آماده ساختهاند. شرکت بیشمار مردم برای بدرقه خانم بوتو در کراچی با وجود مخالفت بعضی از اعضای حزب مردم پاکستان به خاطر موافقت سیاسی وی با نظامیان، برای اداره سیاسی و نظامی پاکستان تکاندهنده و غیرقابل باور بود. بدین سبب حزب مردم پاکستان تنها حزب سیاسی و مردمی پاکستان در تحولات سیاسی کشور باقی خواهد ماند. حمایت از حزب مسلم لیگ و شاخه انشعابی به رهبری نواز شریف نخستوزیر پیشین، در سطح ایالات پنجاب نداشته باشند و یا هم از وی متنفر باشند؛ اما آنان هیچ انتخاب دیگری ندارند، مگر این که با وی کار کنند. خانم بوتو با متهمکردن بعضی از حلقههای سازمان جاسوسی پاکستان (آیاسآی) ژنرال مشرف را در حالت تدافعی قرار داده است.
اختیارات
نظامیان شاید دست به انتقامگیری زده، حالت فوقالعاده اعلام نموده و انتخابات را به تعویق بیندازند. ممکن است، یکبار دیگر ژنرال مشرف در مقابله با تمامی احزاب سیاسی فعالان دادگستری (قضایی) قرار گیرد، اما بسیار بعید به نظر میرسد نظامیان بتوانند انتخابات را به تعویق بیندازند و آمریکا به هیچ صورت به همچون عملی از جانب نظامیان موافقت نشان نخواهد داد.
انتخاب دوم نظامیان این خواهد بود که همانند رفراندوم 2002 که مشرف را به ریاست جمهوری رسانیدند، با انتخاب فرد مطلوب خودشان نتیجه انتخابات را هدایت کنند. در این صورت حزب مردم پاکستان اکثریت را به دست نخواهد آورد و به قدرت نخواهد رسید. در حال حاضر از اوضاع سیاستی چنین پیداست، مبارزات انتخاباتی احزاب سیاسی به خاطر تهدید به خشونت از طرف افراطیون ممکن نیست به روال عادی صورت پذیرد. کاندیدای احزاب سیاسی احتمالا، ملاقاتها و مبارزات انتخاباتی مختصر و کوتاه خواهند داشت و مردم شاید در محافل مبارزات انتخاباتی از وحشت بمبهای انتحاری شرکت نکنند. تحت چنین رویدادی شرکت مردم در انتخابات که با دلهره و بیمیلی همراه است، کمتر از حد معمول خواهد بود. (بدین سبب) اشتراک و سهمگیری کمتر مردم به آسانی به نفع کاندیدای دلخواه نظامیان تعبیر خواهد شد.
کشتزار سیاسی ماین
با این همه محبوبیت ژنرال مشرف در پاکستان به خاطر بیمیلیاش در مبارزه بر ضدافراطیون و ضعف نظامیان در مهار کردن طالبان در مناطق قبایلی کاهش یافته است. در مقابل خانم بوتو به جای نرمش با آنان میخواهد با قاطعیت تام در مقابل تروریستها ایستادگی کند. صدای اعتراض و مخالفت خانم بوتو بر ضدشبکه القاعده و طالبان در واشنگتن و دیگر پایتختهای کشورهای غربی به گرمی استقبال شده است. اما نه از نظامیان که بعد از حادثه 11 سپتامبر 2001 بازی دوگانه به راه انداختهاند، یعنی از یک طرف افراطیون را پناه دادهاند و از طرف دیگر علیه بعضی از آنان عملیات نظامی میکنند. علاوه بر این احزاب سیاسی، مطبوعات عمده نیز یا این که از افراطیون هراس دارند تا عمل (وحشیانه) آنان را محکوم کنند و یا با آنان همدردی دارند و نمیخواهند هواخواه آمریکا خوانده شوند. اوضاع سیاسی پاکستان به کستزار ماین میماند و خانم بوتو باید از آن عبور کند. نظامیان ضرورت میبینند که با یک برنامه محدودی حکومت آینده پاکستان را با خواستههای آمریکا پیوند دهند. اما به شرط آن که قدرت نظامیان را محدود نساخته و آنان را مجبور نکند با افراطیون بجنگند.
خانم بوتو ضروری میبیند که ارتش فعال باقی بماند، به شرط آن که مطمئن شود تا اتهام فساد اداری بر وی بسته شده بود. وی تنها به بسیج مردم همانند کراچی دلبسته است تا علیه نظامیان فشار لازم را آورده به انتخابات آزاد و منصفانه راضی شوند. در درازمدت همه قطعههای بازی سیاسی به دست نظامیان خواهد بود. این برعهده خانم بوتو و دیگر احزاب آزادیخواه است تا با پشت کار مؤثر و سازنده بتوانند نظامیان را وادار سازند تا تن به انتخابات آزاد و منصفانه بدهند. در خلال این مدت همه آدمهای انتحاری کوشش خواهند کرد تا پاکستان امنیت و ثبات نداشته باشد.