هرمز برادران
طرح ها و برنامه هاى اخیر هند براى ایجاد یک سپر دفاع ضدموشکى نگرانى تازه اى را درباره آغاز رقابت تسلیحاتى در آسیا و تأثیر ات آن بر توازن راهبردى منطقه برانگیخته است.
گزارش هاى مربوط به این برنامه و نیز تمایل آمریکا براى کمک به هند در ایجاد ظرفیت دفاع ضدموشکى سبب تشویش در چین و پاکستان شده است. روسیه نیز که یکى از شرکاى دفاعى مهم هند است با نگرانى فزاینده اى تحولات اخیر را دنبال مى کند. با این حال تردیدهاى زیادى درباره کارایى سیستم هاى دفاع ضدموشکى هند وجود دارد.
پس از آزمایش هاى موفق موشک هاى رهگیر در سال هاى۲۰۰۶ و ۲۰۰۷، هند مدعى است که ظرفیت و توان موشک هاى ضدبالستیک (ABM) خود را توسعه داده و تا سال ۲۰۱۱ عملیاتى خواهد شد.
وى.کى.ساراسوات رئیس سازمان تحقیقات و توسعه دفاعى هند (DRDO) به مطبوعات این کشور گفته است سازمان وى در حال توسعه یک سیستم مستحکم دفاع ضدموشکى است که قابلیت رهگیرى سریع موشک هاى بالستیک از فاصله ۵ هزار کیلومترى و بیشتر را داراست.
در جریان تمرینات دفاع هوایى Prithvi PADE در سال ۲۰۰۶ یک آزمایش ضدموشکى در ارتفاع بالا صورت گرفت که در آن یک موشک رهگیر اصلاح شده Prithvi موسوم به AXO با موفقیت یک موشک بالستیک Prithvi را رهگیرى کرد. این آژانس همچنین یک موشک دفاع پیشرفته هوایى (AAD) را که براى رهگیرى در ارتفاعات پائین تر کاربرد دارد، با موفقیت آزمایش کرد.
به گفته منابع، آزمایش هاى دیگرى براى ماه آوریل برنامه ریزى شده است که در آن دو رهگیر، یک موشک را هدف قرار مى دهند. گزارش ها حاکى است که هند در حال توسعه سیستم هاى پرسرعت ۱-AD و ۲-AD در چارچوب موشک هاى ضدبالستیک است. آجىوىلله کارشناس مؤسسه مطالعات و تحلیل هاى دفاعى در دهلى نو، به رغم نگرانى هاى موجود درباره احتمال آغاز مسابقه تسلیحاتى در منطقه، به پتانسیل برنامه ضدموشکى هند امیدوار است.
وى گفت: «با حضور قدرت هاى هسته اى در همسایگى هند، این کشور نیاز دارد که تمرکز خود را از قابلیت هاى متعارف دفاعى به سوى یک سیستم دفاع موشکى به عنوان بخشى از سیاست ملى بازدارندگى تغییر دهد.»
وى افزود: «یک سیستم دفاع موشکى عملیاتى نگرانى هاى امنیتى هند را بویژه درباره هجوم خارجى، خواه توسط یک کشور دشمن باشد یا یک بازیگر غیردولتى، تا حد زیادى کم مى کند. پاکستان و چین داراى موشک هاى قابلیت حمل کلاهک هاى هسته اى هستند که مى توانند بسیارى از شهرک هاى هند را در فواصل پروازى بسیار کوتاه هدف قرار دهند. هند مدت ها پیش از آزمایش هسته اى خود در سال ۱۹۹۸ فعالیت پنهانى درباره ایجاد سیستم دفاع موشکى را آغاز کرده بود. تأکید فزاینده چین و پاکستان بر توسعه توان موشکى خود، هند را ترغیب به کار بر روى سیستم دفاع ضدموشکى کرد. پس از آزمایش AAD در ماه دسامبر، مقامات ارشد دفاعى هند اعلام کردند که به باور آنها سیستم جدید این کشور قابلیت رهگیرى موشک هاى نوع ۹-M و ۱۱-M را که در زرادخانه هاى کشورهاى همسایه وجود دارد، داراست.
پاکستان نیز با گوشه چشمى به توسعه موشک هاى ضدبالستیک در هند، به تعدیل و تقویت زرادخانه موشک هاى داراى قابلیت حمل کلاهک هاى هستهاى خود ادامه مى دهد و موشک هاى غورى، غزنوى و بابور از سرى موشک هاى بالستیک و کروز را توسعه مى دهد. اما هنوز معلوم نیست که پاکستان قابلیت کنونى سیستم ضدموشکى خود را حفظ مى کند یا بر روى توسعه آن کار مى کند.
قابلیتهاى واقعى هند
ناظران معتقدند که هند با تبدیل قابلیت هاى موشکى فعلى اش به یک سیستم رهگیرى کارآمد در پى ورود به باشگاه کشورهایى است که داراى سیستم هاى ضدموشکى عملیاتى و فعال هستند. هند به سیستم ارو (Arrow) اسرائیل نیز علاقه نشان داده است اما آمریکا فروش سیستم کنترل ترنج زرد و رادار کاج سبز از اسرائیل به هند را مسدود کرد. با این حال، بعدها اسرائیل دو رادار کاج سبز را براى تقویت رادار دوکاره رهگیرى دوربرد هند (LRTR) به دهلى نو ارائه کرد.
با این همه تردیدهاى زیادى درباره کارایى سیستم دفاع موشکى هند با تکیه بر دانش بومى وجود دارد. این چون و چراها نشأت گرفته از سوابق DRDO است که در پروژه موشک هاى ضدهوایى «تریشول» و «آکانش» با مشکلات و نقصان هاى فنى مواجه شد. با وجودى که اسرائیل و فرانسه کمک هاى فنى به هند ارائه داده اند اما کارشناسان هنوز بدبین هستند. ناتان هیوز تحلیل گر مؤسسه استراتفور معتقد است که سیستم دفاع ضدموشکى ضدبالستیک چیزى نیست که DRDO از عهده عملى ساختن آن برآید.
وى گفت: «من چیزى ندیده ام که حاکى از آن باشد که DRDO قابلیت دسترسى به این سطح از پیچیدگى تکنولوژیکى را داشته باشد همچنین این آژانس برنامه دقیقى براى ایجاد قابلیت هاى کافى و کارآمد BMD نداشته است.»
هیوز ادامه داد: «حتى آمریکا نیز که در ۳ دهه گذشته بیش از یک صد میلیارد دلار روى فناورى هاى موشکى صرف کرده است و به طور پیوسته روى این قابلیت کار کرده، هنوز نتوانسته است یک سپر دفاعى نفوذناپذیر ایجاد کند.»
دبا موهانتى کارشناس بنیاد ناظر تحقیقات در دهلى نو دیدگاه نسبتاً مشابهى دارد اما وى درباره توانایى DRDO براى توسعه رهگیرىهاى کارآمد ضدموشکى اندکى خوشبین است. وى اظهار داشت: «توسعه و استقرار یک سیستم ضدموشکى چند لایه که کارایى و قدرت زیادى داشته باشد، در یک مدت بسیار کم دشوار است. اگر هند درهاى خود را به روى بازیگران خارجى و خصوصى براى جلب کمک هاى تکنولوژیکى از آنها بگشاید شاید بتواند با موفقیت سیستم ضدموشکى اش را توسعه دهد.»
نگرانیهاى منطقهاى
تحلیلگران دفاعى بیم آن دارند که قابلیت هاى بالاى ضدموشکى هند سبب بى ثباتى در منطقه جنوب آسیا شده و رقابت تسلیحاتى و توسعه سیستم هاى تسلیحاتى در سایر کشورهاى منطقه را در پى داشته باشد.
هیوز افزود: «اگر هند یک سیستم دفاعى ضدبالستیک داشته باشد به طور قطع موجب سراسیمگى پاکستان خواهد شد، حال فرقى نمى کند که این سیستم چقدر مؤثر و کارآمد باشد.»
با این وجود وى نگرانى هاى چین در رابطه با همکارى هاى هند و آمریکا درباره این سپر موشکى را کم اهمیت مى داند. وى بر این باور است که چین به جاى نگرانى درباره این قابلیت هند باید نگران توانایى هاى ژاپن در دفاع موشک هاى ضدبالستیک باشد زیرا قابلیت هاى فزاینده ژاپن مستقیماً توان بازدارندگى پکن در برابر واشنگتن را تحت تأثیر قرار داده و کاهش مى دهد.
موهانتى اضافه کرد: «از آنجا که شکاف تکنولوژیکى میان پکن و دهلى نو کمتر مى شود چین با دقت قابلیت دفاع موشکى هند را تحت نظر گرفته است اما ماجراى جالب تر آن است که ببینیم پاکستانى ها چگونه قابلیت هاى دفاعى خود را بالا مى برند. بدون تردید هم چین و هم پاکستان به احتمال زیاد تلاش خواهند کرد که قابلیت هاى هجوم موشکى خود را افزایش دهند تا از این طریق توان بازدارندگى راهبردى را حفظ کنند.»
شرکاى احتمالى
رابرت گیتس وزیر دفاع آمریکا در جریان سفر اخیرش به هند گفت: «ما بحث درباره نیازمندى هاى هند در عرصه دفاع موشکى و زمینه هاى همکارى را تازه شروع کرده ایم.» وى تأکید کرد که هرگونه نتیجه اى درباره توسعه سیستم ضدموشکى هند علیه کشور خاصى نخواهد بود.»
اما نباید فراموش کرد که برنامه هاى دفاعى بومى هند سابقه خوبى ندارد و پروژه هاى بلندپروازانه بسیارى هستند که یا متوقف مانده اند یا به تعویق افتاده اند. ساوا سوات پدر برنامه موشک هاى رهگیر هند ضمن ابراز اعتماد به توسعه موشکى اخیر در هند عنوان کرده که کمک هاى آمریکا نیز ضرورى است.
شرکت لاکهید مارتین Lockheed Martin که پیشگام تولید سیستم هاى ضدموشکى تاد و پاتریوت است در نظر دارد براى توسعه سپر موشکى هند با DRDO همکارى کند. در اوایل ماه فوریه، ریچارد کرکلند از مسئولان بلندپایه لاکهید مارتین اعلام کرد که مذاکرات مهمى درباره همکارى هاى آینده با دولت هند و نمایندگان صنایع دفاعى صورت گرفته است.
شریک احتمالى دیگر هند در توسعه سپر ضدموشکى اسرائیل است. در سال هاى اخیر پروژه هاى دفاعى مشترکى میان هند و اسرائیل در زمینه سیستم هاى دفاع ضدموشکى و رادارهاى پیشرفته وجود داشته است. هرگونه قرارداد احتمالى با آمریکا و اسرائیل مخالفت هاى سیاسى گسترده اى را در هند، بویژه از سوى احزاب چپ گرا برخواهد انگیخت. اما باید منتظر ماند تا دید که با توجه به فناورى هاى وعده داده شده و چالش هاى موجود، هند به سیستم دفاع ضدموشکى دست مى یابد یا نه.