ترجمه/محسن خزائى
ارزش دلار آمریکا تحت تأثیر عوامل متعدد و گوناگون است. نوشته اى که پیش رو دارید ۵۰ عامل ریز و درشت تأثیر گذار به افزایش یا کاهش ارزش دلار در حوزه هاى مختلف را معرفى مى کند:
موازنه تجارى و سرمایهگذارى
۱- موازنه تجارى: موازنه تجارى به معناى اختلاف بین واردات وصادرات است. آمریکا طى سال هاى اخیر در اکثر اوقات در مبادلات خود با دیگر کشورها داراى کسرى موازنه تجارى بوده است. این موازنه منفى روزانه ۲ میلیارد دلار افزایش مى یابد و رو به رشد است و موجب نگرانى سرمایه گذاران خارجى فعال در آمریکا و تأثیر زیاد بر ارزش دلار شده است.
۲- سقوط قیمت کالاهاى خارجى: با کاهش قیمت کالاهاى خارجى این کالاها نزد مصرف کنندگان آمریکایى جذاب تر مى شوند و باعث خروج میزان زیادى ارز از آمریکا و کسرى موازنه تجارى مى شود. در مقابل، افزایش قیمت کالاهاى خارجى به دلیل تورم طبیعى یا به خاطر افزایش تقاضا موجب مطلوبیت کالاهاى آمریکایى نزد مردم این کشور و کمک به کاهش کسرى تجارى آن مى شود. این امر به اقتصاد وصنعت آمریکا کمک نموده و دلار را تقویت مى کند.
۳- توازن سرمایهگذارى: وقتى آمریکا بیش از میزان صادرات خود کالا وارد مى کند به این معناست که سرمایه گذاران دیگر کشورها مجبورند براى جلوگیرى از سقوط ارزش دلار اقدام به خرید دارایى هاى آمریکا کنند. توضیح ساده این پدیده آن است که اگر آمریکا بیش از میزان صادرات خود واردات انجام دهد، سرمایه گذاران خارجى بایستى منابع مالى که به صورت دلار هستند مثل اوراق قرضه دولت آمریکا را خریدارى کنند تا با آثار سوء کسرى موازنه تجارى این کشور مقابله کنند.
عوامل سیاسى
۴- کسرى بودجه و بدهىهاى دولت آمریکا: بودجه حکومت آمریکا نیز مى تواند بر ارزش دلار تأثیر گذار باشد. اگر سرمایه گذاران خارجى شاهد آن باشند که هزینه هاى دولت آمریکا از پولى که این دولت در اختیار دارد بیشتر است. آنها در مى یابند که این دولت مجبور است اقدام به استقراض از نسل هاى بعدى و بخش خصوصى کشورهاى خارجى نماید. گفتنى است بدهى خارجى آمریکا تا تابستان سال ۲۰۰۷ حدود ۹ تریلیون دلار بوده است و این بدهى روزى ۲ میلیارد دلار افزایش مى یابد.
۵- سابقه آمریکا در عرصه اعتبارات مالى: دولت آمریکا سابقه خوبى در عرصه اعتبارى دارد و این امر موجب پائین رفتن خطرات مربوطه و افزایش قیمت دلار مى گردد.
آمریکا معتبرترین کشور قرض گیرنده جهان است و این امر خود دلیل قوى ماندن نسبى دلار على رغم مشکلات موجود را توضیح مى دهد.
۶- میزان محبوبیت رئیسجمهور آمریکا: محبوبیت رئیسجمهور آمریکا اغلب اوقات بر ارزش دلار مؤثر دانسته مى شود. درست است که کارشناسان بر سر واقعیت این امر و وجود رابطه این دو با هم اختلاف دارند ولى در صحنه عمل، سرمایه گذاران بین المللى مایل به حضور فردى قوى در رأس قوه مجریه آمریکا هستند زیرا آنها ترجیح مى دهند در این کشور فقط یک مرجع تصمیم گیرى وجود داشته باشد و از دخالت کنگره آمریکا که داراى جناح بندى هاى سیاسى و اختلاف نظرهاى متعدد است در امور اقتصادى این کشور هراس دارند.
۷- جنگ: جنگ و حمله هاى غیرمنتظره به منافع آمریکا موجب آسیب رسیدن به اعتماد به نفس مشترى و تجارت و کند شدن رشد اقتصادى مى شود. همچنین جنگ موجب کسرى بودجه آمریکا به خاطر تأمین هزینه هاى جنگى مى شود. بنابراین درگیرى هاى نظامى آمریکا موجب افزایش بدهى این کشور و به خطر افتادن ارزش دلار مى شود.
۸- تحولات ژئوپلتیک: هر جریانى که به عنوان حادثه اى ناگهانى، منازعه یا دخالت خارجى تلقى شود مى تواند تأثیر منفى بر دلار داشته باشد. این جریانات لزوماً نبایست در حد و اندازه واقعى مناسب خود دلار را متأثر کنند. بلکه آنچه که سرمایه گذاران فکر مى کنند به وقوع مى پیوندد داراى ارزش است چرا که وجود یک طرز تلقى خاص از یک واقعه اغلب در بازارهاى سهام به تحولاتى واقعى منجر مى شود.
۹- سیاستهاى پایدار: اگر سرمایه گذاران احساس کنند روند امور تا حد زیادى به حالت خود باقى مى ماند و دستخوش تغییرات ناگهانى ناشى از سیاست هاى دولت آمریکا نمى شوند به دلار اعتماد بیشترى پیدا مى کنند. در نتیجه تقاضا براى دلار بیشتر شده و به دنبال آن ارزش دلار هم افزایش مى یابد.
باید به خاطر داشت بازار ارز در نتیجه تغییر سیاست هاى دولتى آسیب پذیر است. این مسئله به ویژه در مورد سیاست مالى صدق مى کند. بدین صورت که اگر سرمایه گذاران معتقد باشند سیاست آمریکا راه درست را مى رود، پول خود را صرف سرمایه گذارى هایى مى کنند که به صورت دلار انجام مى شود. در مقابل اگر سرمایه گذاران اعتماد خود به اقتصاد آمریکا به عنوان اقتصادى که در معرض تغییرات ناشى از سیاست هاى جدید است را از دست بدهند، آن گاه دیگر دلار را ارزى قابل اعتماد نمى دانند.
۱۰- گسترش حجم دولت: ایجاد اداره هاى جدید دولتى و افزایش وظیفه دولت هزینه هاى بسیارى در پى دارد. براى مثال ایجاد وزارت امنیت داخلى در آمریکا مى تواند موجب کاهش ارزش دلار شود زیرا ایجاد اداره هاى جدید دولتى موجب کم شدن هزینه هاى اختصاص یافته به دیگر اداره ها در بودجه مى شود.
۱۱- انتخابات: اعتماد یا نگرانى نسبت به حکومت جدید مى تواند موجب نزدیک شدن یا دور شدن سرمایه گذاران به دلار شود. همچنین با انتخاب اعضاى جدید کنگره آمریکا، قوانین جدیدى تصویب مى شود که مى تواند اقتصاد آمریکا را متأثر سازد. سرمایه گذاران خارجى ممکن است واکنش هاى مثبت یا منفى به این تغییرات دهند و با این کار بر ارزش دلار اثر گذارند.
۱۲- کاهش مالیات بر مصرفکننده: کاهش مالیات مصرف کنندگان موجب افزایش مصرف مى شود که خود موجب بهبود اوضاع اقتصادى آمریکا و همچنین دیگر کشورهاى صادرکننده کالاهاى مصرفى به آمریکا به ویژه چین مى شود. این امر تا هنگامى که اقتصاد آمریکا دچار کسرى تجارى و بودجه نشده براى اقتصاد این کشور مفید است. از سوى دیگر افزایش مالیات ها موجب کاهش انگیزه مصرف افراد مى شود. این کار موجب کمک به هزینه هاى دولتى و کاهش بدهى هاى آن مى شود و اگر چه باعث کند شدن سرعت رشد اقتصادى مى شود ولى در عین حال کسرى موازنه تجارى و بودجه آمریکا را کاهش مى دهد.
دیگر کشورها
آثار سیاسى بر ارزش دلار تنها منحصر به کشور آمریکا نمى شود و مى تواند در سراسر جهان به وجود آید، در این راستا تجارت، منازعه، مصرف و دیگر مسائل مى توانند دلار را در خارج از مرزهاى آمریکا متأثر سازند.
۱۳- ناآرامى در دیگر کشورها: وقتى کشورهاى دیگر دچار آشوب مى شوند ارزهاى این کشورها از سوى دیگران بى ثبات تلقى مى شود. در این مورد سرمایه گذاران به خاطر ثبات ارزش دلار به این ارز بیشتر رو مى آورند و در نتیجه باعث افزایش قیمت دلار مى شوند.
۱۴- ثبات در دیگر کشورها: از سوى دیگر اگر دیگر کشورهاى جهان بویژه کشورهاى بزرگ و پرجمعیت در تصمیم گیرى خود پایدارى داشته باشند و داراى ثبات سیاسى و اقتصادى باشند، ممکن است دلار در نتیجه اعتماد سرمایه گذاران به ارزهاى کشورهاى دیگر تضعیف شود. در این شرایط سرمایه گذاران با ملاحظه کاهش خطرات احتمالى درصدد تنوع بخشیدن به ذخایر مالى خود بر مى آیند.
۱۵- تغییر در ذخایر ارزى کشورهاى خارجى: دلار آمریکا از این امتیاز که ذخیره ارزى کشورهاى دیگر را تشکیل مى دهد سود فراوانى مى برد. بیشتر بانک هاى مرکزى کشورها عمده ذخیره ارزى خود را به صورت دلار نگهدارى مى کنند ولى دلار هنگام تصمیم کشورهاى دیگر براى تنوع بخشیدن به ذخیره ارزى خود با مشکلاتى روبه رو مى شود. چراکه این کشورها اقدام به فروش دلار و یا توقف خرید آن مى کنند. این امر بویژه هنگامى که یک کشور بزرگ خریدار ارز مثل چین تصمیم مى گیرد اضافه کردن دلار به ذخایر ارزى خود را متوقف سازد براى ارزش دلار بسیار زیان آور است.
۱۶- قدرت یافتن یورو: دلار با رقابت رو به افزایش یورو روبه رو است. هنگامى که سرمایه گذاران تصمیم به تنوع بخشیدن به ذخایر خود مى گیرند و یا در موقع بى ثبات شدن ارزش دلار، یورو جایگزین جذابى براى دلار است.
۱۷- پذیرش خرید نفت به صورت دلار: تا هنگامى که اکثر قراردادهاى نفتى دنیا با معیار دلار آمریکا دایر مى باشند، دیگر کشورها مجبورند از دلار استفاده کنند. این مسئله موجب افزایش تقاضا براى دلار و زیاد شدن ارزش آن مى شود. علاوه بر این عمده صادرکنندگان نفت بخش زیادى از درآمدهاى نفتى خود را به صورت دلار نگهدارى مى کنند.
۱۸- اقتصادهاى خارجى قوى: اگر اقتصاد دیگر کشورها در حال رونق باشند، ممکن است دلار با کاهش ارزش روبه رو شود زیرا به دنبال این امر از جذابیت آمریکا به عنوان کشورى براى فعالیت سرمایه گذاران خارجى کاسته خواهد شد.
طرحهاى حمایت اجتماعى
۱۹- تأمین اجتماعى: از نظر بسیارى آمریکایى ها و افراد خارجى که معتقد به اقتصاد لیبرال هستند تأمین اجتماعى مانند یک کشتى در حال غرق شدن مى باشد که تنها در طول زمان وضع بهترى پیدا خواهد نمود. این وضع باعث مى شود سرمایه گذاران اعتماد خود به نظام مدیریت اقتصادى آمریکا را از دست بدهند. در مقابل هنگامى که آمریکا براى اصلاح طرح تأمین اجتماعى خود تلاش مى کند، مقدارى از این اعتماد احیا مى شود و دلار مى تواند از این امر سود ببرد.
۲۰- هزینههاى درمانى: حمایت مالى دولت آمریکا از برنامه هاى مراقبت پزشکى مانند دیگر عرصه هاى حمایت اجتماعى بسیار هزینه بر تلقى مى شود و از نظر بسیارى از افراد تداوم آن روز به روز دشوارتر مى شود. این امر نیز باعث مى شود سرمایه گذاران در پى سرمایهگذارى در کشورهایى باشند که بودجه هاى باثبات ترى داشته باشند.
نظریه عرضه و تقاضا
۲۱- تقاضا براى دلار: این عامل مى تواند در ارتباط با عوامل دیگر مؤثر بر ارزش دلار باشد ولى خود نیز عاملى مجزا مى تواند باشد. براى مثال اگر سرمایه گذاران فرانسوى فرصت سرمایه گذارى در آمریکا را مناسب بدانند حاضرند مقدار بیشترى فرانک براى خرید دلار به منظور سرمایه گذارى در آمریکا پرداخت کنند و پرداخت مقدار بیشترى فرانک براى خرید دلار به معناى افزایش ارزش دلار است.
۲۲- تقاضا براى ارز در خارج از آمریکا: براى مثال تقاضاى گسترده براى دلار آمریکا در دهه ۱۹۹۰ در سطح بین المللى موجب شد دلار جایگاه منحصر به فردى پیدا کند. زیرا طى دوران رونق اقتصاد جهان در این دهه، نیاز بیشترى به دلار آمریکا بود و این امر موجب افزایش ارزش دلار گردید.
۲۳- افزایش عرضه دلار: هر اسکناس یک دلارى که چاپ مى شود، ارزش کمترى از دلار قبلى دارد. هرچقدر دلار بیشترى وارد گردش شود، این ارز ارزش کمترى پیدا مى کند، زیرا به طور اساسى افزایش عرضه موجب کاهش ارزش کالا مى شود.
نرخ بهره
۲۴- افزایش نرخ بهره: افزایش نرخ بهره به معناى سود بیشتر سرمایه گذاران است. بنابراین به طور کلى افزایش نرخ بهره در آمریکا موجب تقویت دلار مى شود. در مقابل اگر بانک مرکزى این کشور اقدام به کاهش نرخ بهره کند در کوتاه مدت سرمایه گذاران ممکن است سرمایه گذارى در آمریکا را کاهش دهند، زیرا سود سرمایه گذارى در آمریکا براى آنها کافى به نظر نمى رسد.
۲۵- نرخهاى بهره جذاب در دیگر کشورها: جداى از کاهش یا افزایش نرخ بهره در آمریکا، ارزش دلار بستگى به نرخ بهره در دیگر کشورها دارد.
اگر نرخ بهره در این کشور کمتر از دیگر کشورهاى داراى اقتصادهاى مطرح باشد، سرمایه گذاران ممکن است به ارزهاى دیگر که سود بهترى ارائه مى کنند، روى آورند. از سوى دیگر اگر ارزهاى دیگر نرخ هاى بهره جالب توجهى نداشته باشند، این امر باعث جلب میزان بیشتر سرمایه گذارى خارجى توسط آمریکا مى شود.
مصرفکنندگان آمریکایى
۲۶- پساندازهاى مصرفکنندگان: آمریکایى ها پس انداز کنندگان خوبى نیستند. در واقع بیشتر خانواده هاى آمریکایى مقروض هستند. این بدان معنا است که اقتصاد بزرگ آمریکا در طولانى مدت از حمایت کافى داخلى برخوردار نیست.
علاوه بر این عدم پس انداز آمریکایى ها موجب مى شود این کشور مجبور به اتکا به سرمایه ها و پس اندازهاى کشورهاى دیگر باشد که این کار به ارزش دلار ضربه مى زند.
۲۷- قیمت بنزین: با توجه به اهمیت و اولویت بالاى خودروى شخصى در زندگى آمریکایى ها، افزایش قیمت بنزین باعث مى شود مصرف کنندگان این کشور پول کمترى براى خرج کردن در موارد دیگر داشته باشند و مجبور به وام گرفتن براى نگه داشتن سطح زندگى خود در حد استاندارد شوند.
۲۸- خرید کالاهاى خارجى: وقتى آمریکایى ها اقدام به خرید کالاهاى خارجى مثل خودروهاى ژاپنى مى کنند، به نظر مى رسد اقتصاد آمریکا بیشتر از واردات حمایت مى کند تا صادرات. این باعث ایجاد کسرى تجارى و در نهایت تضعیف ارزش دلار مى شود.
۲۹- کاهش سرعت خرج کردن پول: همان طور که خرج کردن بیش از حد مى تواند به دلار آسیب وارد کند، کاهش قابل توجه سرعت خرید مردم آمریکا نیز اثر بدى بر دلار دارد، زیرا هنگام کاهش خرید مردم، بانک مرکزى ممکن است این امر را نشانه عدم توانایى خرید مصرف کنندگان بداند و اقدام به کاهش نرخ بهره براى افزایش رشد اقتصادى کند که این خود باعث آسیب رسیدن به قیمت دلار مى شود.
مسکن
در سال هاى اخیر شاهد رونق و سپس بحران و شکست بخش مسکن آمریکا بوده ایم. این بحران مشکلاتى را براى خانواده ها ، سرمایه گذاران و قرض دهندگان آمریکا یى پدید آورده است. بسیارى از مردم آمریکا دیگر قادر به بازپرداخت وام هاى خود نمى باشند و قیمت مسکن کاهش شدیدى یافته است. این مسئله عواقبى براى دلار در پى داشته است.
۳۰- کندى بازار مسکن: کندى بازار مسکن موجب آثار سویى بر دیگر بخش هاى اقتصاد آمریکا گردیده است. فروشندگان مسکن مجبورند قیمت ها را پائین آورند که این اقدام باعث کاهش هزینه کردن و کندى رشد اقتصادى مى شود.
۳۱- بازار مسکن قوى: وجود بازار مسکن در حال رشد و پویا موجب برقرارى انصاف ومبادله مسکن به قیمت واقعى خود مى شود. این باعث افزایش هزینه ها در این بخش و رشد اقتصادى آمریکا و به دنبال آن افزایش قیمت دلار مى شود.
۳۲ - تورم بیش از حد بازار مسکن: این امر در نتیجه از میان رفتن عدالت و کاهش ثروت شخصى رخ مى دهد ولى محدود به همین جا نمى شود زیرا موجب کاهش ارزش دلار به دلیل تسرى مشکلات بخش مسکن به کل اقتصاد آمریکا مى شود.
صنعت و شاخصهاى اقتصادى
۳۳- رشد اندک تولید: سطح تولید شاخصى براى تعیین سلامت اقتصاد آمریکا دانسته مى شود. کاهش تولید صنعتى این کشور به معناى کاهش کل رشد اقتصادى آن و نگرانى سرمایه گذاران نسبت به ارزش دلار مى شود.
۳۴- رشد تولیدى قوى: در مقابل، رشد قوى تولید آمریکا مى تواند نشانگر رونق اقتصادى آن و جذابیت یافتن دلار شود.
۳۵- خرید کالاى خارجى: این عامل باعث به وجود آمدن کسرى موازنه تجارى و ایراد فشار بر بازار اشتغال مى شود و نتیجه آن کاهش ارزش دلار مى باشد. در عین حال این امر باعث سوددهى بیشتر شرکت هاى آمریکا یى و در آمدن آنها به صورت اهدافى جذاب تر نزد سرمایه گذاران خارجى مى شود.
۳۶- کارآفرینى: کارآفرینى در آمریکا باعث خلق فرصت هاى سرمایه گذارى جالب توجه براى سرمایه گذاران خارجى و حمایت از دلار مى شود.
۳۷- رشد اشتغال: رشد اشتغال مانند رشد تولید شاخص مناسب براى برآورد سلامت اقتصاد آمریکا است. رشد مثبت اشتغال موجب جذب تعداد بیشترى سرمایه گذار و تقویت دلار مى شود. در مقابل نرخ بالاى بیکارى موجب کاهش ارزش دلار مى شود زیرا با افزایش تعداد بیکاران درآمد مالیاتى دولت که براى جبران کسرى مفید است کاهش مى یابد. رشد بیکارى همچنین موجب کاهش قدرت خرید مشترى مى شود.
۳۸- سطح دستمزد: افزایش یا کاهش سطح دستمزدها مى تواند موجب جذب یا هراس سرمایه گذاران شود.
بازارهاى سرمایه آمریکا
۳۹- بازارهاى رو به تنزل: کاهش ارزش کالاها و خدمات موجب از دست رفتن سرمایه ها و عدم اعتماد سرمایه گذاران مى شود و آنها را به تنوع بخشى به ذخایر ارزى خود وامى دارد.
۴۰- بازارهاى رو به ترقى: افزایش ارزش کالا و خدمات موجب اثرى متقابل مى شود و باعث سودآورى و جذب سرمایه گذارانى جدید و تشویق سرمایه گذاران کنونى به سرمایه گذارى بیشتر در آمریکا مى شود.
۴۱- رسوایىهاى مالى: رسوایى هاى مالى مثل مورد شرکت «اندون» مى تواند باعث آسیب رسیدن به سرمایه گذاران و کاهش سرمایه گذارى خارجى در بازارهاى سهام آمریکا شود.
اقتصاد
۴۲ - رشد و ثبات اقتصادى: به طور کلى یک اقتصاد قوى موجب افزایش اعتماد به نفس و مطمئن شدن سرمایه گذاران خارجى در مورد کسب سود خوب از سرمایه گذارى خود مى شود.
۴۳- رکود اقتصادى: اوضاع اقتصادى رو به افول موجب صدمه رسیدن به دلار و بیرون کشیدن سرمایه هاى خارجى توسط صاحبان آن به دلیل ترس از کاهش ارزش سرمایه هاى خود مى شود.
۴۴- عملکرد نامناسب دیگر اقتصادها: عملکرد اقتصادى مسئله اى نسبى است اگر اقتصاد آمریکا قوى تر از اقتصاد هاى دیگر عمل کند سرمایه گذاران ممکن است به دلار به عنوان ارزى قابل اعتماد توجه مجدد کنند.
آب و هوا
۴۵- شرایط کشاورزى نامناسب: شرایط نامساعد براى کشاورزى مى تواند منجر به کاهش تولید محصولات کشاورزى توسط کشاورزان آمریکایى و واردات محصولات کشاورزى از کشورهاى دیگر براى پاسخگویى به نیازهاى آمریکا به محصولات کشاورزى شود. این امر باعث افزایش بیش از پیش کسرى موازنه تجارى و تضعیف دلار مى گردد.
۴۶- تابستانهاى بیش از حد گرم: وجود تابستان هاى بسیار گرم مى تواند باعث افزایش هزینه هاى انرژى مصرف کنندگان و صنایع شود. این حالت موجب افتادن بارى اضافى به دوش اقتصاد آمریکا و کاهش ارزش دلار مى شود. همچنین وجود فصل زمستان بسیار سرد موجب وقوع همین جریان مى شود. زیرا عمده انرژى مصرفى آمریکا از خارج وارد مى شود و ارزش دلار در نتیجه افزایش واردات انرژى و زیاد شدن کسرى موازنه تجارى کاهش مى یابد.
۴۷- وقوع بلایاى طبیعى: بلایاى طبیعى مانند توفان کاترینا موجب فشار بد اقتصاد ایالت هاى محل وقوع این بلایا و همچنین دولت فدرال مى شود. ولى در عین حال وقوع این حوادث موجب فعالیت براى بازسازى خرابى ها و صرف هزینه براى امور رفاهى و سکونت مردم مى شود که این به نوبه خود موجب رونق اقتصادى و افزایش قیمت دلار مى شود.
تورم
۴۸- کاهش تورم کالاهاى خارجى: با کاهش تورم کالاهاى خارجى قیمت این کالاها ثابت مى ماند، مصرف کنندگان آمریکایى در این شرایط قادر به خرید همان میزان کالا یا میزان بیشترى از آن مى شوند ولى این امر کمکى به جبران کسرى موازنه تجارى آمریکا نمى کند و بنابراین اثرى منفى بر ارزش دلار دارد.
۴۹- اخبار تورم: انتشار هر خبرى در رابطه با احتمال افزایش قیمت دلار یا کالاهاى خارجى مى تواند به بازار مبادلات ارز تأثیر داشته باشد و موجب شود این بازار طى اقدامى پیشگیرانه دست به تغییراتى بزند.