* این روزها بحران درخاورمیانه عادی شده است؛ مانند تلاش حزبالله برای سرنگونی دولت لبنان، مناقشه اسرائیل و فلسطینیان، احتمال بروز جنگ داخلی در عراق و ماجرای اتمی ایران، فکر میکنید کدامیک از همه خطرناکتر است؟
** کل وضعیت خطرناک است. هر بحران بر دیگری تاثیر میگذارد. برای نمونه بگذارید با مساله لبنان شروع کنم که از دید من بسیار خطرناک شده چون احتمال جنگ داخلی را افزایش داده است. بدون شک ایران توان تاثیرگذاری بر حزبالله را دارد. اکنون شرایط به گونهای است که حتی میشود گفت ایران و آمریکا در لبنان رو در روی هم ایستادهاند. بدین ترتیب هر کدام از این بحرانها بر دیگری تاثیر میگذارد. در مورد عراق هم همین را میتوانیم بگوییم. کشورهای همسایه در عراق دخالت میکنند و تاثیر میگذارند. ماجرایی که در عراق آغاز شده و به احتمال زیاد در سراسر منطقه گسترش مییابد، مسالهای است که تا کنون وجود نداشته و محصول اوضاع نابسامان عراق است؛ درگیری میان شیعیان و سنیها، هیچ نفرتی میان سنیها و شیعیان وجود نداشته است.
* شما میگویید شکاف میان شیعه و سنی امری تازه است؟
** بله، چون در سالهای گذشته تاکید بر «دولتهای ملیگرا» بود، نظیر دوران صدام حسین. هر چند صدام در موارد مشخصی و در مناطقی معین، شیعیان راقتل عام کرد اما میان سنیها و شیعیان چنین مسائلی وجود نداشت، آنها با هم ازدواج میکردند بدون آنکه آگاه باشند طرف مقابل شیعه است با سنی. در زمان صدام آنها هیچ مشکلی با هم نداشتند.
*به عبارت دیگر شما میگویید آن زمان صدام مسئول کشتار بود و حالا همه به جان هم افتادهاند؟
**بله، مشکل همین جاست. حالا سنیها شیعیان را میکشند و شیعهها هم آنها را. شیعه میگوید: «تو سنی هستی!» و سنی میگوید: «تو شیعهای!» این تعابیر قبل از این وجود نداشت. کوفی عنان دبیرکل سازمان ملل میگوید که مردم در زمان صدام بهتر زندگی میکردند. درست هم میگوید. حالا امنیت وجود ندارد و احساسات فرقهای پا گرفته است.
* شما در سخنانتان گفتید خطر آغاز جنگ داخلی در لبنان هم وجود دارد. در عراق چطور؟ عدهای معتقدند در عراق همین حالا هم جنگ داخلی جریان دارد.
**عراق در آستانه جنگ داخلی است. در لبنان اگر اقدامی قاطع صورت نگیرد جنگ داخلی آغاز میشود. رانندهای را درنظر بگیرید که با سرعت به سمت پرتگاه میراند. برلپه پرتگاه مگر میشود جلوی سقوط را گرفت؟
* آیا اتحادیه عرب نباید در لبنان دخالت کند؟
** به اعتقاد من اتحادیه عرب باید با ایران گفت وگو کند چون ایران قدرت نیرو، و عاملی مهم درخاورمیانه است.
* شماری معتقدند باید با ایران برسر عراق هم مذاکره کرد. . .
** من هم موافقم. وقتی در نیویورک در شورای روابط خارجی آمریکا، بر سر بحران عراق بحث میکردیم، من توصیه کردم ایالات متحده باید با ایران مذاکره کند.
*و سوریه چطور؟ سوریه هم عمیقا در لبنان درگیر است.
سوریه هم در لبنان بازیگر مهمی است. اگر به نقشه نگاه کنید لبنان بخشی از سوریه به نظر میرسد. سوریه در لبنان بسیار تاثیرگذار است اما خودش هم به ایران وابسته است. قبلا میان سوریه، عربستان و مصر اتحاد وجود داشت. این ائتلاف سه گانه در جریان حمله به عراق برای آزاد سازی کویت درسالهای 1990 و 91 به آمریکا کمک کردند اما سوریه حالا به دلایل گوناگونی به ایران متمایل شده است. ایران قبلا در سیاست اعراب بازیگر مهمینبود. در جنگهای داخلی لبنان در دهههای گذشته، ایران حضوری نداشت. ایران اما حالا بسیار مهم است. نمیتوان تهران را نادیده گرفت. باید بازیگری به نام ایران را به رسمیت بشناسیم و در نهایت عربستان، مصریا دیگرکشورها با ایران گفت وگو کنند. این تنها راه است.