درافشانی
در شرایطی که جنبش فتح و جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) یکدیگر را به آغاز درگیریها متهم میکنند و شخصیتهای فلسطینی مصرانه خواستار پایان دادن هرچه سریعتر به این درگیریها شدهاند، تحولات فلسطین روندی نگرانکننده یافته است. با پیروزی جنبش حماس در انتخابات پارلمانی فلسطین که غافلگیرکننده ارزیابی شد، این احتمال میرفت که با تشکیل دولت جدید به رهبری حماس، صحنه داخلی فلسطین با تنشهایی مواجه گردد.
این احتمال بیشتر از آن جهت بود که اسرائیلیها دامن زدن به اختلافات حماس و فتح را به عنوان یک ابزار تاکتیکی از طریق کانالهای مختلف در دستور کار خود به منظور رسیدن به اهداف مقطعی و میانمدت قرار داده بودند. با این حال درگیری اخیر هواداران فتح و حماس در نابلس و نوار غزه، نشان داد که آستانه تحمل گروههای فلسطینی در سطح تقریباً پایینی قرار دارد. این در شرایطی است که انتظار میرفت طرفهای فلسطینی در شرایط حاد و خطرناک کنونی، خویشتنداری بیشتری از خود نشان دهند.
در این میان آنچه بیش از همه اهمیت داشته و به نظر میرسد رهبران حماس نباید از آن غفلت کنند، درک و تحلیل واقعی از شرایط کنونی و اتخاذ راهکارهایی منطبق بر واقعیات به منظور گذر از این مرحله است. پیروزی جنبش حماس در انتخابات پارلمانی فلسطین، در واقع یک تغییر سلیقه سیاسی میان فلسطینیها بود. این پیروزی با توجه به قالبهای سیاسی در کشورهای عربی یک پدیده در روند تحولات سیاسی فلسطین و منطقه بود. پیروزی حماس از طریق یک ساز و کار دموکراتیک در جریان برگزاری انتخابات پارلمانی فلسطین میسر گردید.
اما از این واقعیت غفلت شد که این پیروزی مرهون عملکرد سؤال برانگیز دولتهای قبلی در تشکیلات خودگردان فلسطین نیز بود. از این رو در شرایطی که بسیاری از محافل سیاسی، پیروزی حماس را یک واقعیت انکارناپذیر ارزیابی میکردند، بسیاری تلاش داشتند تا از آن به عنوان یک رخداد غیرمنتظره نام برده و آن را ناباورانه توصیف نمایند. به همین جهت از آنجا که به قدرت رسیدن جنبش حماس نمیتوانست اتفاق دلخواه برای اغلب دولتهای عربی باشد، لذا تنها برای حفظ ظاهر و رو در رو قرار نگرفتن با فشار افکار عمومی در کشورهای خود، به تأیید آن هر چند از سر اکراه پرداختند.
این در شرایطی است که در ماههای گذشته این احتمال که دولت جدید فلسطین به رهبری حماس با چالشهای جدی داخلی و خارجی مواجه خواهد شد، بیشتر رنگ واقعیت به خود گرفته است. جدیترین چالش، همان درگیرشدن حماس با اصلیترین گروه فلسطینی یعنی جنبش فتح بود که به نظر میرسد این اتفاق اکنون رخ نموده است. در این میان اخباری که درباره ردپای بیگانگان در دامن زدن به تنش بین فتح و حماس منتشر میشود را نیز نباید از نظر دور داشت.
همانطور که پس از دعوت گروههای درگیر به آرامش از سوی سران دو جنبش، چهار تن از افراد هوادار این دو توسط افراد ناشناسی کشته شدند. درگیر شدن حماس با فتح یعنی سرآغاز بحرانی که خروج از آن با توجه به دیدگاههای منفی نسبت به حماس نزد برخی دولتهای منطقه وجود دارد، به سادگی میسر نخواهد بود. ارائه برخی تحلیلها در محافلی دال بر آنکه دولت تحت رهبری جنبش حماس به جهت مواضعش دولتی مستأجل خواهد بود، در این راستا قابل ارزیابی است.
از این رو به نظر میرسد تلاش رهبران حماس برای افزایش سقف و آستانه تحمل و بردباری خود در قبال تحولات و مسائل پیچیده داخلی فلسطین یک ضرورت غیرقابل انکار است. ضرورتی که توجه به آن میتواند مسیر آینده و چشمانداز تحولات بعدی را پیش روی دولت جدید فلسطین روشن و امیدوارکننده نشان دهد.