مرجان توحیدی
به وحدت میرسیم یا به وحدت نمیرسیم؟! این مهمترین سوال اصولگرایان در سال منتهی به انتخابات مجلس است. انتخاباتی که میتواند انشقاق اصولگرایان را تشدید کند و هم میتواند در رویاییترین حالت ممکن وحدت را به این اردوگاه متفرق بازگرداند. هر چند نه این سوال، سوال تازهای است و نه پاسخ به آن حاوی مطالب جدیدی است . مثل همان تاکتیکی که هر بار برای رسیدن به وحدت انتخاب میکنند و البته هر بار هم به شکست میانجامد. این تاکتیک به قدری رنگ باخته و نخنما شده است که نه به حصول وحدت منتج میشود، نه بازی تازهای برای رقیب محسوب میشود و نه دارای جذابیت و کارایی لازم است. تجربه چند انتخابات گذشته شاهد خوبی بر این مدعاست. اصولگرایان هر قدر هم که با چراغ خاموش حرکت کرده و نقدهایشان را درونی کنند؛ دامنه اختلافها یا به قول خودشان اختلاف سلیقهها به قدری گسترده شده است که اگر هر جای آن را بگیرند، اختلاف از جای دیگر سر در بر میآورد.
به طوری که مهدی چمران در رابطه با انشقاق اصولگرایان میگوید: «نمونه انشقاق انتخابات شورا بود که ما از خدا پس گردنی خوردیم ولی عدهای هنوز بیدار نشدهاند و در خواب و خیال هستند و نمونه دیگر آن انتخابات میان دورهای مجلس بوده که اگر به این شکل ادامه پیدا کند، ما اکثریت مجلس را از دست خواهیم داد».
در حقیقت اصولگرایانی که واقع بینانه به مسئله وحدت درونی نگاه میکنند و از شعارهای رسانهای پرهیز میکنند، خود بهتر میدانند که جریان اصولگرا امروزه بیشتر به موجی تبدیل شده است که هر روز یک عده سوار بر آن میشوند و خود را بانی و نمونه کامل اصولگرایی میدانند.
نیازی نیست که خیلی به دور سفر کنیم، نگاهی به انتخابات نهم ریاستجمهوری این مسئله را تایید میکند. اگر در جریان آن رقابتها، بنیادگرایان نماد اصولگرایی شدند، در جریان رقابتهای شورا توسط هم نامهای خود یعنی بخشی از اصولگرایان به عقب رانده شدند و این بار این تکنوکراتها بودند که در این جریان متفرق اکثریت را از آن خود کردند. حال در میان این بحبوحه و هیاهو، اصولگرایان در حالی که از رقبای درونی خود غافل شدهاند، مدام به تاکتیک رنگ و رو رفتهای روی میآورند و به زعم خود هم میخواهند از این مسیر به وحدت در آرزوهایشان دست یابند و هم به رقیب خود اعلام کنند که هیچ شکاف و انشقاقی در میان آنها وجود ندارد. این تاکتیک یا بازی رسانهای که دیگر هویت خود را هم به نوعی از دست داده است اگر در ابتدا به انتخاب هیاتی از ریشسفیدان یا معتمدان این جریان برای رایزنی محدود میشد، امروزه سخن از منشور اصولگرایی هم شنیده میشود. هر چند منشور هم سخن تازهای نیست.
جمعیت ایثارگران به همراه برخی از افراد موافق و هم جهت با خود در جریان رقابتهای شورای شهر منشوری را با نام «منشور نوین اصولگرایی» و باز در جهت وحدت اصولگرایی تدوین کرد. منشوری که عملا مورد بیاعتنایی بسیاری از اصولگرایان واقع شد، چرا که تدوینکنندگان آن هم در زمره اصولگرایانی بودند که در جریان انتخابات مجلس هفتم ظهور کرده بودند و بالطبع حضور هیچ یک از طیفهای سنتی را در منشور نمیپذیرفتند. بنابراین این اقدام به خودی خود نه تنها منجر به وحدت نشد بلکه در مقطعی هم انتقادهای بسیاری را برانگیخت، انتقادهایی که در محور اصلی آن اعتراض به دخیل نکردن اصولگرایان در تدوین این منشور بود. جالب است با گذشت نزدیک به یک سال از این ماجرا، بحث منشور در شرایطی مطرح میشود که اولا در آستانه یک انتخابات دیگر قرار گرفتهایم و دوما این بار ایده آن را باهنر، نایب رئیس مجلس، به یدک میکشد.
اگر چه در این مدت هم چون موارد دیگر بسیاری از اصولگرایان حتی همان اصولگرایانی که به لحاظ سیاسی با باهنر هم طیف هستند، نسبت به این مسئله اظهار بیاطلاعی و تلویحا اعتراض میکنند. بنابراین با نزدیک شدن به انتخابات مجلس هشتم، دو تاکتیک برای رسیدن به وحدت در اردوگاه اصولگرایان به چشم میخورد، منشور اصولگرایی، تشکیل کمیتههای چند نفره برای رایزنی با گروههای مختلف اصولگرایی. در این میان یک عده تاکتیک منشور را دنبال میکنند و گروه دیگر حرف از رایزنی میزنند، اما مجلس نشینان و همقطاران باهنر بهترین راه و تنها راه را برای تحقق وحدت در منشور را منشور اصولگرایی میبینند. در حقیقت نباید از این نکته غافل شد که چون باهنر ایده منشور را مطرح کرده است، طبیعی است که اصولگرایان مجلسی البته آنهایی که هنوز همپیمانان باهنر و فراکسیون اکثریت باقی ماندهاند از این طرح تبعیت کرده و آن را برای انسجام داخلی اصولگرایان ضروری بدانند. به عنوان مثال، محسن کوهکن، از اعضای هیات رئیسه مجلس، در حالی که حمایت خود را از تدوین منشور اصولگرایی اعلام میکند در گفتوگو با ایسنا میگوید که در منشور جدید اصولگرایان بر حفظ و تداوم روحیه خدمت کردن، ایستادن روی مبانی اصولگرایان، دفاع از حق و حقوق مردم و انسجام مجموعه نیروهای اصولگرا تاکید بیشتری شده است.
وی با اشاره به اینکه اکثر نمایندگان به دنبال تدوین منشور جدید اصولگرایان بودهاند، تصریح میکند: عمده محورهایی که روی آن بحث است و پس از آن جمعبندی مکتوب میشود، تاکید بر حفظ و تداوم روحیه خدمت کردن، ایستادن روی مبانی اصولگرایانه، دفاع از حق و حقوق مردم و تاکید بر انسجام نیروهای اصولگراست که البته این موارد در منشور قبل هم بوده، اما بخشهایی از آن پررنگتر است. گفته نماینده مردم لنجان در مجلس، نمایندگان در حال حاضر روی مطالب فوق صحبت کرده ولی هنوز قطعی و مکتوب نیست. کوهکن اگر چه خود هنوز درباره قطعی بودن این راهکار برای انجام اصولگرایان تردید دارد به طوری که میگوید: انسجام باید از یکجا شروع شود و ابتدای آن راهکارهای تئوری است که روی کاغذ آورده میشود.
وی در ادامه صحبتهای متفاوتاش در خصوص منشور میگوید: به طور کلی بحث محور و... در منشور مطرح نیست بلکه آنچه که مسلم است، فعالیت و کار جمعی روی این منشور است.
کوهکن میگوید: این قرار، خواسته نانوشته همه جریانات و افراد و اشخاص بود که مجموعه رایزنیها و ارتباطات به یکجا ختم شود. اینکه چیزی را کسی نوشته باشد و از افراد دیگر بخواهد آن را امضا و دنبال کند، نیست.
وی ادامه میدهد: وقتی بگویم منشوری نوشته شده که این معنا که فرد یا افرادی آن را نوشتهاند و دیگران را دعوت میکنند که آن منشور را بپذیرند که چنین چیزی بین اصولگرایان وجود ندارد؛ اما از مجموعه مذاکراتی که اشخاص حقیقی و جریان اصولگرا دارند، برمیآید که ارادهای بین اصولگرایان وجود دارد که به سمت منشور اصولگرایی روند.
دیگر عضو فراکسیون اصولگرایان هم در اینباره میگوید: از آنجا که سلایق بر تفرق طیفهای همفکر اثرگذار است از این رو لازم است حرکتهایی انجام شود که ضریب اتحاد جمعی افزایش و فضا گرمتر شود؛ تدوین منشور جدید اصولگرایی نیز در این راستاست.
عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس با بیان اینکه رسم بر این است که با گذشت زمان و نمایان شدن عملکردها، تغییراتی در روابط و رفتارها به وجود آید، درباره ضرورت تدوین منشور جدید اصولگرایی با توجه به فضای سیاسی کشور میافزاید: ممکن است در اصول تغییری به وجود نیاید ولی حرکتهایی باید انجام شود تا اشکلات نگرشی و رفتاری افراد را اصلاح تا از جنبههای اختلافی کاسته شود؛ بخصوص اینکه به زمان انتخابات نزدیک تر میشویم این فعالیتها مستلزم هماهنگی بیشتر طیفهای همفکر و جلوگیری از ایجاد شکاف در آن است، تدوین منشور جدید اصولگرایی نیز در این راستاست. نماینده مردم هشترود در مجلس تعریف چارچوب را از جمله مولفههایی دانسته که ضامن بقا، دوام و استمرار حرکت جریان اصولگرایی است، سپس تصریح میکند: اگر چه جریانات یا احزاب سیاسی در چارچوب قواعد جمهوری اسلامی قرار دارند ولی موارد اختلافی مربوط به جزئیات و سلایق آنهاست. چارچوبها باید مشخص شود ولی در مسائل جزئی، سختگیری نباید شود تا جریان اصولگرایی با جذب پتانسیل و استعدادهای بالقوه و بالفعل، فراگیر و تاثیرگذارتر از شرایط فعلی شود.
حشمتالله فلاحتپیشه، در گفتوگویی متفاوت معتقد است که اصولگرایان مشکل منشور ندارند بلکه آنچه مطرح است، یافتن نوعی راهکار برای پوشاندن شکاف میان اصولگرایان است.
وی با اشاره به تدوین منشور اصولگرایی اینگونه اظهار میکند: در علم سیاست آنهایی که اکثریت و حاکم هستند به عمکرد بیش از منشور نیاز دارند.
نماینده مردم اسلامآباد غرب در مجلس با بیان اینکه اصولا منشور مخصوص سال انتخابات نیست، میگوید: طبیعتا اصولگرایان باید از منشوری برخوردار بوده باشند که در سه انتخابات گذشته پیروز شدند؛ لذا به نظر من صحبت کردن از منشور مقداری با حداقل تعاریف بنیادی از علم سیاست همخوان نیست.
عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس همچنین متذکر میشود: با منشور، زیربنای رفتار عمل سیاسی شکل میگیرد، پس اگر اصولگرایان منشور نمیداشتند چگونه سه بار پیروز انتخابات شدند و چگونه توانستند تجربه شوراداری، مجلس و در حال حاضر تجربه دولتداری را داشته باشند؛ لذا اساس کار در عملکرد است.
فلاحت پیشه در ادامه با بیان اینکه با تعاریف صحیح از منشور میفهمیم علت اصلی که دوباره به فکر طراحی منشور افتادهایم دور شدن از اصولی است که قبلا تدوین کردهایم، تصریح میکند: اصولگرایی به عنوان تنه درخت است، زیرا به هر حال در انقلاب اسلامی درختی شکل گرفته که اصولش همان تنه انقلاب بود و شاخههای متعددی از این تنه شکل گرفت، ولی هیچ کدام از آنها نمیتوانند ادعیه اصل بودن را داشته باشند.
وی در ادامه یکی از مشکلات اصولگرایان را وجود تعاریف گوناگون و مختلف از اصولگرایی دانسته و میافزاید: تنه اصولگرایی و آنچه الان در بین اصولگرایان مطرح میشود، نوعی طراحی یک راهکار است برای اینکه بتواند شکاف ایجاد شده بعد از شکلگیری دولت نهم را مقداری بپوشاند و آنها را در قالب جدیدی دور هم جمع کند. این عضو فراکسیون اکثریت ریشه بسیاری از مشکلات اصولگرایان را به زمان شکلگیری دولت نهم مربوط دانسته و خاطر نشان میکند: این ریشهها یکی مربوط به نحو اداره مملکت در قالب طرحها، قوانین و انتظارات بود و یکی هم در قالب عزل و نصبها بود؛ زیرا طبیعی است که رئیسجمهور جدید باید کابینه جدیدی مشخص میکرد و این موضوع به مجلس نیز منتقل شد؛ نهایتا در تعامل و بعضا تقابل با مجلس کابینه شکل گرفت.
عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس ادامه میدهد: با توجه به اینکه نظام ما یک نظام نیمه پارلمانی و نیمه ریاستی است، ضمن اینکه رئیسجمهور با رای مستقیم مردم انتخاب میشود، ولی در تعامل با مجلس این بار حداقل سعی کرد یک کابینهای را تشکیل دهد و حاصل تعامل این بود که عدهای از طریق معرفی اصولگرایان در مجلس به کابینه هم دولت اصلا نظر اصولگرایان را نگرفت، لذا ریشههای اختلاف از آنجا شکل گرفت.
به هر حال آنچه از این اظهارات برمیآید این است که اصولگرایان مجلس بر تدوین منشور بیش از تاکتیکهای دیگر تاکید دارند؛ هر چند معتقدند ریشه این تفرق و تشتت نبود منشور نیست. به عبارت دیگر مشکل جای دیگری است و در صورتی که همچنان با گروههای تمامیتخواه در عرصه اصولگرایی مواجه باشیم، نه منشور پاسخگوی وحدت است و نه رایزنی حاصلی بر خواهد داشت و همانگونه که فلاحت پیشه هم بروز اصلی مشکلات اصولگرایان را نحوه برخورد و تعامل دولت با دیگر گروههای اصولگرا میداند.
شاید به همین دلیل است که چمران هم در سخنانی که بوی ناامیدی میدهد و اشاره مستقیم به هیچ گروهی نمیکند، میگوید که اگر عدهای از خواب بیدار اگر چه فلاحتپیشه نظر دیگری دارد و با توجه به انتخابات شوراهای سوم میگوید: مهمترین تجربهای که در روی کاغذ از انتخابات شوراها میتوان گرفت این است که در انتخابات آینده اصولگرایان به قالب لیست مشترک روی خواهند آورد؛ اما نباید همه چیز را در این لیستی که در آینده بسته خواهد شد، دید زیرا از حالا میتوان تحلیل کرد که چه رابطهای بین دولت و اصولگرایان و همچنین اصولگرایان مستقل در مجلس شکل گرفته است.
وی معتقد است: به میزانی که در طول ایام باقیمانده تا انتخابات مجلس هشتم تعامل میان اصولگرایان و مجلس و دولت بیشتر شود به همان میزان میتوان امیدوار بود که اصولگرایان و حامیان دولت در یک لیست مشترک به هم همراه میشوند؛ ولی هر چه از حالا اختلافات بیشتر شود، میتوان فهمید که در کل، مجلس و دولت دو مشی جدا را دنبال میکنند. به همین دلیل است که رسولینژاد، دیگر عضو فراکسیون اکثریت مجلس، با اشاره به تلویحی به گروههای نوظهور اصولگرا در آستانه هر انتخابات و با انتقاد از برخی چهرههای به اصطلاح اصولگرا که از اعتبار این جریان برای آنها هزینه شد و توانستند خود را مطرح کنند، میگوید: به نظر میرسد این افراد از آزمون خوب و سربلند بیرون نیامدند و مواضعی بر خلاف مواضع اصولگرایان گرفتند؛ به عبارتی بهتر در حالی که تشکلهای اصولگرایان باعث موفقیت این اشخاص شدند اما اینها این تشکلها را زیر سوال بردند و فکر کردند که آن چیزی که خودشان میفهمند حتما اصولگرایی است.
وی اضافه میکند: ما در اصولگرایی معتقد به خرد جمعی و تشکل و تشکیلات هستیم و باور داریم که عامل موفقیت اصولگرایان تاکنون وحدت آنها و توجه به تشکلهای اصولگرایی بوده است و اگر افرادی این تشکلها را قبول ندارند همان بهتر که از مجموعه کنار گذاشته شوند و کسانی بیایند که اهداف اصولگرایان را باور داشته باشند.
نماینده مردم دماوند و فیروزکوه در خانه ملت با اعلام اینکه برای ارائه شعارهای انتخاباتی و اینکه با چه شعاری وارد عرصه انتخابات آینده شویم یک مجموعه در حال بررسی و ارزیابی هستند، اظهار میکند: با توجه به واقعیتهای موجود در جامعه، پرهیز از شعارهای دور از تحقق را تعقیب خواهیم کرد؛ زیرا باید شعارهایی که داده میشود توقع بیجا ایجاد نکند و باید به گونهای عمل کنیم تا اعتمادی که مردم در انتخابات گذشته به جریان اصولگرایی نشان داد را پاس بداریم و تقویت کنیم. وی در خصوص نحوه چیدمان و انتخاب افرادی برای رشکت در انتخابات آینده یادآور میشود: اشخاصی که معتقد به حرکت جمعی باشند و از حرکت انزوای پرهیز کنند، به طور حتم مجلس بیشتر مورد نظر خواهند بود.
تاکید بر تدوین منشور و پرهیز از حضور حامیان دولت در لیست احتمالی فراکسیون اصولگرایان مجلس دو محور اصلی این عده از مجلس نشینان برای حصول وحدت است. با این حال به نظر میرسد که این مسئله تنها در میان برخی از اعضای فراکسیون اکثریت دنبال میشود و قطعا فراکسیون جدیدالتاسیس «مستقل» یا همان اصولگرایان منتقد برنامههای دولت در آن دخالتی ندارند. این اظهارات حتی این گمانه را تا حدی پررنگ میکند که برخی از اعضای فراکسیون اکثریت مجلس پیرو بحث تدوین منشور بخواهند مستقلا در انتخابات حضور یابند، چرا که برای نمونه وقتی بحث تعیین کمیته و هیات در میان تشکلهای اصولگرای بیرون از مجلس مطرح میشود، احمر رسولینژاد عضو کمیسیون فرهنگی مجلس، با انتقاد از اظهارات برخی اشخاص که به عنوان عضو ارشد و برجسته این جریان نام برده میشوند، اینگونه اظهار میکند: مجموعه اصولگرایان اظهارات شخصی افراد را قبول ندارند و باید این اظهارات به حساب خود آنها گذاشته شود. البته ما معتقد به نقد از درون هستیم که بارها بیان شده است؛ اما منتظریم این نقد دلسوزانه، سالم و سازنده باشد نه برای بهانهجویی و در تخریب یکدیگر باشد.
به هر حال تشکلهای اصولگرای بیرون از مجلس البته تشکلهای سنتی طیف اصولگرا، همچنان راهکار تعیین کمیتههای چند نفره و اشخاص ذینفوذ در این جریان را در دستور کار قرار دادهاند، به طوری که کمال سجادی، سخنگوی جبهه پیروان خط امام و رهبری، ضمن تایید مذاکره هیات پنج نفره جبهه پیروان با صادق محصولی، احمد توکلی و حسین فدایی میگوید: برای رسیدن به وحدت کامل بین اصولگرایان مذاکره با این آقایان ضرورت دارد.
در عین حال، این نکته هم به نظر میرسد، که راست سنتی با عنایتی که باهنر به آن دارد، تلاش میکند که به نزدیک شدن به مهرههای تعیین کننده مجلس خود را برای انتخابات مجلس وزین کند و البته از طرفی با رایزنی با دیگر گروههای اصولگرا حمایت تکنوکراتهای این جریان را هم به خود جلب کند؛ اگر چه بعید به نظر میرسد که این آرزو روزی تحقق یابد چرا که انتخابات شوراها ثابت کرد هر کس در این جریان، ساز خود را میزند. با این حال به گفته کمال سجادی هیات منتخب پنج نفره براساس برنامهای که تنظیم کرده و شورای مرکزی جبهه پیروان هم این اختیار را به آن داده، تبادل نظر و مذاکرات خود را با هم گروههای اصولگرا و شخصیتهای بانفوذ روسای این تشکلها آغاز کرده است.
این فعال سیاسی اصولگرا معتقد است: آقایان صادق محصولی، احمد توکلی و حسین فدایی هم جزو افرادی هستند که مذاکره با آنها برای رسیدن به وحدت بین اصولگرایان ضرورت دارد، اما در مورد موضوعات مطرح شده در مذاکرات صورت گرفته بین هیات پنج نفره با احزاب و تشکلهای اصولگرا خبر داده و اظهار میکند: ما دامنه فعالیتهای خود را وسیعتر کردهایم و با بسیاری از شخصیتها و گروههای اصولگرا و حتی گروههایی منتسب به اصولگرایی، مذاکره خواهیم کرد تا همه این احزاب، تشکلها و شخصیتها زیر چتر وحدت قرار گیرند.
به هر حال، آنچه مشخص است این است که منشور و انتخاب کمیته با هیات بازیهای کهنه جریان اصولگرا در آستانه انتخابات است. بازیهایی که هر کدام در مقاطع مختلف امتحان خود را پس دادهاند و نشان دادهاند که هیچکدام سیاستهای محکمی برای ایجاد انسجام و هماهنگی در میان این جبهه چند دسته نیست. باید منتظر شد و دید که وحدت از کدام راه برای این جریان متفرق حاصل میشود یا به بیان دیگر این بار کدام گروه در میان اصولگرایان سردمداری این موج را به عهده خواهد گرفت.