مرتضی مبلغ
گفتمان اصلاحی امروز باید بر دو محور اساسی بازسازی و ساماندهی شود؛ مبارزه با روند تحجر و قشریگرایی و مظاهر مختلف آن و تبیین، بازسازی و احیای آرمانهای انقلاب و اندیشههای امام(ره) و اسلامی که امام منادی آن بود.
گفتمانها براساس نیازها و ضرورتهای تاریخی جامعه ساخته میشوند.در هر مقطع زمانی گفتمانها با جلوه خاص و متناسب با اقتضائات و شرایط آن مقطع ظهور میکند و در واقع گفتمانها یا به طور طبیعی فارغ از اراده سازمان یافته و یا با اراده و برنامهریزی جریانهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در فضای جامعه جریان و حاکمیت مییابند. گفتمان غالب مظهر خواسته عمومی و سرشار از انرژی برای تحقق خواستههاست برای گفتمانسازی سه شرط اصلی لازم است.
این سه شرط عبارتاند از این که؛ گفتمان باید مبتنی بر خواسته عمومی باشد، نسبت آن با لایههای جامعه به گونهای باشد که به تسخیر افکار عمومی و جذب وسیع و عمیق آن منجر شود و انرژی لازم برای تحقق خواسته عمومی را آزاد کند و شرط سوم اینکه در برابر گفتمانهای مخالف و رقیب توان مقاومت داشته باشد و بر آنها فائق آید.
شرایط امروز جامعه ایران نگرانی وسیعی را به ویژه در بین نخبگان برانگیخته است. گرچه این نگرانی درعرصه اقتصاد، جلوه آشکارتر و بارزتری دارد، اما ریشه مشکلات عمیقتر و جدیتر ازآن چیزی است که در عرصه اقتصاد رخ نموده است؛ در واقع روند ناهنجار و نگران کننده اقتصاد کشور نیز مستقیما ریشه در مشکلات دیگر دارد. میتوان ریشه مشکلات را در موارد متعددی جستوجو کرد؛ حاکمیت افکار و عقاید غیر واقعی و مبتنی بر توهم و خومداری در بخشهایی از مدیریتها، ضعفها یا فقدان نهادهای مدنی قدرتمند، ضعف یا فقدان رسانههای منتقد و در مقابل وجود رسانههای فراگیر و قدرتمند یک سویه، عدم پاسخگویی نسبت به برخی اقدامها و تصمیمها، روند تخریب و تضعیف اقلیت و برخی اقدامهای مخدوش کننده قانونگرایی از این جمله هستند.
در یک کلام میتوان گفت چالشهای عمده و اساسی مربوط به مجموعه افکار، عقاید، اقدامها و گفتمانهایی است که بین آموزهها و آرمانهای تاریخی جامعه ایران، به ویژه آرمانهای انقلاب و امام(ره) فاصله انداخته و میاندازد و درصدد کم رنگ کردن و حذف آن از جامعه است. جامعه نوین ایران پس از انقلاب که با نفی سلطه و مادیگرایی، و رویکرد توسعه و تعالی بر مدار دین و معنویت در دنیای مدرن شکل گرفت، چهرهای از عقلانیت و دینمداری و هویت را برگزید و به نمایش گذاشت که با این اهداف و آرمانها سازگار بود، اما دستهایی در تکاپوی ایجاد بدعت و تحریف در دین و معنویت، و ارایه چهره غیرعقلانی و متحجرانه از آناند که آتش در خرمن عقاید اصیل و پویایی دین میاندازد. جامعه امروز ایران گاهی با افکار و اعمالی مواجه است که به جای تحقق آرمانها و آموزههای امام و انقلاب، در پی تحریف و استحاله آنهاست.
دامن زدن به چالش سنت و مدرنیته و فاصله گرفتن با عقلانیت و شرایط و اقتضائات جدید، در دستور کار برخی جریانهای سیاسی و فرهنگی قرار گرفته است. به نظر میرسد امروز مهمترین وظیفه دلسوزان جامعه، به ویژه اصلاحطلبان مبارزه با این جریان و روند خطرناک و افشای ابعاد و جلوههای آن است. با اندکی تامل آشکار میشود که با فعالتر شدن این جریان، هیچ یک از آموزههای اسلامی و آرمانهای اسلامی در جامعه ایران امکان بروز و ظهور نخواهد یافت، به عکس، خرمن آرمانها و آرزوها نیز در آتش تعصبات جاهلی خواهد سوخت و خاکستر سرد ناکامی و یاس بر جای خواهد ماند. گفتمان اصلاحی امروز باید بر دو محور اساسی بازسازی و ساماندهی شود" این دو محور " مبارزه با روند تحجر و قشریگرایی و مظاهر مختلف آن و تبیین، بازسازی و احیای آرمانهای انقلاب و اندیشههای امام(ره) و اسلامی که امام منادی آن بود .
این گفتمان باید نسبت خود را با اقشار مختلف جامعه ایران به ویژه طیفهایی که قربانیان مستقیم هجوم جریان تحجر و قشری گراییاند به گونهای برقرار کند تا بتواند به لایههای درونی آنان که عمیقا خواهان اعتلا و معنویت است، نفوذ کند و گنجینههای عقلانیت آنان را متجلی سازد. آنگاه نهضت آگاهی و آزادی از بند تعصبها و خودمداریها بر پا شده و جامعه شایسته و فرهیخته ایرانی باز بر مدار صلاح و سواد قرار خواهد گرفت.
به نظر میرسد روشنفکران، اندیشمندان، نخبگان و فرهیختگان سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی جامعه برای دستیابی به دموکراسی و افق معنویت و جامعه مدنی، چارهای جز مهندسی همه جانبه برای برپایی این گفتمان و ترویج و تحکیم آن ندارند.