قاسم بابایی
خانم مارگارت تاچر، نخستوزیر سابق انگلستان بهعنوان سیاستمداری برجسته و معروف در اوج دوران جنگ سرد نقش زیادی را در سطح بینالمللی و جهانی ایفا کرد؛ بهطوریکه هرگاه تغییر و تحولات سیاسی داخلی در این جزیره کوچک رخ میدهد، گویی صدای پای این کهنه سیاستمدار عالم سیاست میآید. بویژه که اکنون حزب کارگر تونی بلر با شکست در انتخابات شهرداریها و ترمیم کابینه با حذف مهرههایی چون جک استراو وزیر خارجه و نیز چارلز کلارک وزیر کشور در شرایط بحرانی قرار گرفته که قطعاً برای انتخابات حزبی سراسری آینده، میتواند تعیینکننده باشد.
تاچر، تاچریسم و بانوی آهنین از عمده واژههایی بودند که در وصف نخستوزیر سابق انگلستان از سوی رسانهها و افکار عمومی جهان درخصوص وی به کار میرفت.
سیاستهای دوران تاچر بهگونهای بود که اکنون تحولات داخلی این کشور نیز تداعیکننده ظهور مجدد محافظهکاران- که تبلور عینی سیاستهای تاچریسم- است،را بار دیگر در نظرها مجسم میکند.
تاچر و بلر در مواضع سیاسیشان نهتنها تفاوتهای چندانی با یکدیگر ندارند، بلکه مشابهتهای مواضع آنها بیشتر از تفاوتهایشان میباشد. تاچر در اوج دوران جنگ سرد، همچنان دنبالهروی سیاستهای ایالات متحده بود و تونی بلر، رهبر حزب کارگر نیز از همان خطمشی سنتی حاکم بر حکومت بریتانیا تبعیت میکرد. در این میان شخصیت، جایگاه و نوع عملکرد و برخورد تاچر با مسایل جهانی، از او چهرهای برجسته و بعضاً استثنایی بهعنوان تنها زن سیاستمدار دوران خود پس از مرحوم ایندیرا گاندی نخستوزیر هند و یا باندرانایکه نخستوزیر سریلانکا ارائه کرده بود.
با شکست بلر در انتخابات شهرداریها و نیز پیروزی رقیب وی از حزب محافظهکار آینده نشان از بازگشت آنها به صحنه قدرت انگلستان با وقفه 13 ساله دارد.
رسوایی اخلاقی جان پرسکات، معاون نخستوزیر بریتانیا به اتهام داشتن روابط نامشروع با یکی از کارکنان دفترش، موجی از تبلیغات منفی را علیه بلر و حزب کارگر به راه انداخت.
در این میان تریسی تمپل، زنی که باعث رسوایی اخلاقی پرسکات شده بود، در گفتگو با خبرنگاران درباره رابطهاش با پرسکات گفته بود که از سوی پرسکات در دفتر کارش مورد سوءاستفاده قرار گرفته، درحالیکه کارمندان در بیرون به کار خود مشغول بودهاند.
پرسکات اگرچه این ادعاها را تکذیب کرد، اما اعتراف کرد که رفتاری احمقانه داشته است، اما از روزنامهها و رسانهها خواست به زندگی خصوصی او وارد نشوند تا بتواند روابط خود را با همسرش که در حال جدا شدن از اوست، بازسازی و ترمیم کند.
تونی بلر تنها با ذکر اینکه این مسایل خصوصی است، سکوت کرد. اما اکنون مجبور شده جان پرسکات، معاون خود- که در واقع قائممقام او در حزب است- را از کار برکنار کند.
براساس نظرسنجیهای رسانههای انگلستان 68 درصد از مردم این کشور از عملکرد دولت بلر ناراضیاند، نظرسنجی مرکز «موری» نیز از افزایش این نارضایتی خبر داده است.
با اعلام شکست حزب کارگر، یکی دیگر از چهرههای معروف کابینه که مورد تسویهحساب قرار گردید، جک استراو بود. جک استراو که سالها سکان سیاستهای خارجی انگلستان را در اختیار داشت، جای خود را به خانم مارگارت بکت داد که پیش از این وزیر مشاور در محیطزیست، غذا و امور مناطق روستایی بوده است.
ازجمله دلایل مهمی که جک استراو را به اخراج از کابینه واداشت نقش انگلستان در عراق، چگونگی موضعگیری در برابر اروپا و نیز دنبالهرویهای کورکورانه از سیاستهای واشنگتن بود.
رسواییهای نظامی نیروهای انگلستان در شکنجه و قتلعام مردم عراق، خشم و اعتراضات مردم بصره پس از پخش فیلمهای مستند ضرب و شتم وحشیانه عراقیهای دستگیر شده و نیز مشارکت در رسوایی زندان ابوغریب را میتوان از سیاستهای نادرست استراو و نیز شخص بلر دانست که باعث رویگردانی مردم در انتخابات شهرداریها از حزب کارگر شد.
در همین حال وزیر دفاع انگلستان اعتراف کرد به دلیل شرایط سخت جنگی در عراق بیش از 1500 سرباز انگلیسی دچار بیماریهای روانی حاد شدهاند. علاوهبر آن کشتههای انگلیسی نیز از دیگر مسایلی است که بلر را به شکست و نیز استراو را با اخراج از کابینه مواجه نمود.
پرونده رسوایی وزیر کشور انگلستان چارلز کلارک را نیز باید از دیگر دلایل شکست حزب کارگر تونی بلر دانست، زیرا وی از اخراج مجرمان خارجی از کشور انگلیس خودداری کرده است.
چارلز کلارک در دفاع از خود درباره عدم اخراج مجرمان خارجی گفته بود که من متأسفم از اینکه برخی از زندانیان بعد از اتمام دوره محکومیت از کشور اخراج نشدهاند. اما وی توجیه کرد که تا سال 1999 هرگز سیستمی برای آگاهی بخشیدن از آزادی زندانیان وجود نداشته است. حال آنکه بیش از یک هزار زندانی مجرم خارجی پس از آزادی از زندان همچنان در انگلستان به زندگی عادی خود و ادامه جرایمشان مشغول هستند. چند شهروند سومالیایی مظنون به دست داشتن در قتل مأموران پلیس، پس از آزادی از زندان به دلیل شرایط خطرناک سومالی به این کشور جنگزده بازگردانده نشدند، لذا با انتشار گزارشهای مربوط به اجازه ادامه اقامت به محکومان خارجی، پلیس بریتانیا تلاش گستردهای را برای ردگیری سایر زندانیان خارجی آغاز کرد.
درمجموع، محافظهکاران با 40 درصد و حزب لیبرال دموکرات با 27 درصد و حزب کارگر تونی بلر تنها با 20 درصد، کرسیهای شهرداریها را به دست آوردهاند این درحالی است که مشارکت مردم نیز 36 درصد تخمین زده شد. در همین حال مردم انگلستان که بهطور فزایندهای به تونی بلر به عنوان فردی متکبر، غیرقابل اعتماد و خطارکار به خاطر حمایت از جنگ عراق، مینگرند، خواهان برکناری وی تا اواخر سال جاری شدهاند. البته تونی بلر، وعده داده که پیش از برگزاری انتخابات سراسری آینده کشورش که قرار است در سال 2010 برگزار شود، از مقام خود کنارهگیری کند و به احتمال زیاد گوردون براون وزیر دارایی فعلی پدر نیک براون سفیر سابق انگلستان در تهران را به جانشینی خود خواهد گمارد، تا شاید بتواند حزب کارگر را از ورشکستگی کامل سیاسی نجات دهد.
این درحالی است که سیاستمداران و رسانههای انگلستان و افکار عمومی در پی کاهش شدید محبوبیت بلر و افت مقبولیت حزب کارگر بهدلیل رسواییهای اخیر، هشدار دادهاند که بلر باید زودتر از موعد مقرر از سمت خود استعفا دهد.