محمد بخشنده
ارتش امریکا و پاکستان متحدان دیرینه دوران جنگ سرد بودند. هنوز از پیمان مهمى که میان ژنرال ضیاءالحق و مشاور امنیتى آن روز امریکا زبیگنیو برژینسکى بسته شد و به شکل گیرى شبکه اعراب افغان منجر شد به عنوان یک نقطه عطف در اتحاد دوطرف یاد مى شود. این دوستى ها تا آنجا پیش رفت که حتى اسلام آباد پروسه مهم مدرنیزه کردن ارتش خویش را به دست پنتاگون به انجام رساند و سازمان اطلاعاتى قدرتمندى بنام آى اس آى براى اداره دو بحران کشمیر و افغانستان بوجود آورد که به گفته ناظران چارت تشکیلاتى آن از سازمان اطلاعاتى امریکا اخذ شده است.
اما این اتحاد دیرینه اکنون به نحو جدى آسیب دیده است و عجیب است که همان نیروهایى که زمانى حلقه اتصال ارتش امریکا و ارتش پاکستان بودند یعنى اعراب افغان امروز با نام القاعده و طالبان به عامل تضاد وبى اعتمادى آنها تبدیل شده اند.
روابط میان پنتاگون و نیروهاى امنیتى پاکستان به سردترین نقطه از زمان آغاز عملیات در افغانستان در سال ۲۰۰۱ رسیده است و از دید پنتاگون نقش اصلى را در این ماجرا داد و ستد پاکستان با طالبان در منطقه قبیله نشین بازى مى کند، اوج نارضایتى امریکا زمانى دیده شد که کاخ سفید از مذاکره دولت گیلانى با سران طالبان محلى ابراز نگرانى کرد. از نگاه امریکایى ها سازش اسلام آباد با قبایل مرزى به طالبان امکان مى دهد، آزادانه از مرز عبور کنند و به نیروهاى امریکایى و ناتو در افغانستان حمله کنند.
در سوى دیگر انتشار سندى تازه در پنتاگون، افسران پاکستان را به این باور رساند که دوستان دیروز آنها را تدبیر دیگرى افتاده است. این سند حاکى از این بود که سران ناتو و امریکا دیگر قصد ندارند آى اس آى را طرف مشورت خویش در جنگ افغانستان قرار دهند به این دلیل که معتقدند آگاه کردن پاکستانى ها از عملیات آینده خود در منطقه به معنى در خطر گذاشتن جان سربازان امریکایى است. فرماندهان پنتاگون گزارش داده اند که برخى از کارمندان امنیتى پاکستان این اطلاعات را به طالبان مى رسانند و از این طریق از موفقیت عملیات نیروهاى امریکایى جلوگیرى مى کنند. این سند فقط چند روز به صورت محرمانه ماند. فرماندهان امریکایى در افغانستان به رسانه هاى بین المللى گفتند که به نیروهاى امنیتى پاکستان در آن سوى مرز با افغانستان اعتماد ندارند. چند روز بعد ۹ ژوئن مؤسسه «رند» به درخواست وزارت دفاع امریکا این گزارش را فاش ساخت که افراد زیادى از نیروهاى تجسس و اطلاعاتى پاکستان به طالبان و دیگر گروه هاى تروریستى منطقه کمک مستقیم مى رسانند.
گزارش اخیر «رند» بازتابى از یأس افزاینده واشنگتن از ساختار پیچیده ارتباط اسلام آباد با شبه نظامیان مناطق قبایلى است: همین پیش فرض ها باعث شد که پنتاگون دور تازه اى از حملات هوایى نیروهاى امریکایى به منطقه مرزى پاکستان را شروع کند.
اما این تصمیم امریکا چندان هم بى هزینه نیست زیرا اکنون موجى تازه از ضدیت با غرب و امریکا در داخل پاکستان بویژه در مناطق قبیله اى به راه افتاده است و در واکنش به این تصمیم سران قبایل سرحدات جریان مذاکره با دولت مرکزى اسلام آباد را متوقف کردند. آنها به درستى مى گویند: موشک هاى امریکایى نه تنها به پاسگاه هاى مرزى پاکستان بلکه به اساس روابط این کشور با امریکا و همکارى دو جانبه در جنگ ضد تروریزم ضربه زدند. نخست وزیر پاکستان یوسف رضا گیلانى ناگزیر شد در برابر اعضاى مجلس کشورش این حمله را بزدلانه و بى دلیل بنامد و بگوید: ما از استقلال خود، شرف و ارج خود حمایت مى کنیم و اجازه نمى دهیم قلمرو ما هدف حمله قرار بگیرد. ما این حمله را کاملاً محکوم مى کنیم و از طریق وزارت امور خارجه خود پاسخ مى طلبیم. ولى در واشنگتن سخنگوى وزارت دفاع امریکا از حمله هوایى امریکا حمایت کرد و آن را اقدامى قانونى عنوان کرد و گفت: دلیل این اقدام این بوده است که نیروهاى پاکستانى در این دوره رفتار خصمانه داشته و به سربازان ایالات متحده در داخل افغانستان حمله کرده اند.
و جالب اینجاست که پنتاگون این حمله ها به خطوط مرزى پاکستان را در چارچوب اصل دفاع از خود توجیه مى کند و مدعى است که تعرض به مناطق قبیله اى پاکستان قانونمندانه و براى دفاع از خود است چرا که آنها هدف حمله قواى دشمن قرار گرفته اند. شواهد حاکى از آن است که امریکایى ها در آخرین سال بوش عملیات ویژه اى به منظور دستگیرى بن لادن وسران القاعده آغاز کرده اند که از هواپیماهاى بدون سرنشین ام. کیو-۱پریدیتور و ام. کیو-۹ مجهز به موشک داراى قابلیت هدف گیرى بسیار دقیق استفاده مى شود. آنها مدعى هستند که سران القاعده وطالبان به احتمال خیلى زیاد در مناطق قبیله اى پاکستان از جمله باجور پنهان شده اند و نیروهاى امریکایى با تشدید فشار بر مواضع القاعده در پاکستان قصد دارند آنها را به سوى مرزهاى افغانستان برانند و به این صورت بوش خوشبین است که به عملیات ناکام هفت ساله براى دستگیرى تروریست شماره یک خاتمه دهد. در هر حال تحولات اخیر در مرز میان افغانستان و پاکستان بحران میان پاکستان و امریکا را به مرحله اى عمیق تر و غیرقابل کنترل رسانده است. تا جایى که رئیس ستاد ارتش امریکا اعلام کرده که اگر قرار باشد حمله اى به امریکا صورت بگیرد مطمئناً طراحى و برنامه ریزى اش در مناطق قبیله اى پاکستان صورت خواهد گرفت.
به باور سران پنتاگون سپاه نظامى پاکستانى که متشکل از قبایل پشتون است براى مبارزه با تندرو ها مناسب نیست. این کار پیش از هرچیز به عزم سیاسى دولت و سپس تغییر نگاه سران نظامى پاکستان نیاز دارد. به عبارت دیگر پنتاگون در هفتمین سال جنگ افغانستان بر این گمان است که در افغانستان فریب دوستان خویش را خورده است. اکنون مهمترین سند آنها براى این ادعا دو چیز است اول موج نیروهاى انتحارى اعزامى از مناطق قبیله اى پاکستان که به ادعاى امریکایى ها مرکز لجستیک جنگ و پایگاه هاى آموزشى طالبان در آن واقع است و دوم تصمیم دولت پاکستان براى عقب نشینى نظامیان این کشور از مناطق مرزى در راستاى تلاش دولت جدید براى دستیابى به توافق صلح با افراد مسلح در مناطق قبایلى.
تنها تدبیرى که امریکایى ها اندیشیده اند این بوده که سازمان ناتو باید نیروهاى بیشترى به مناطق مرزى پاکستان و افغانستان اعزام کند. امریکا از متحدان اروپایى خود خواسته نیروهاى بیشترى به افغانستان اعزام کنند ولى این درخواست واشنگتن تاکنون با استقبال سرد اعضاى ناتو روبه رو شده است.
اما این همه مشکلات امریکایى ها نیست.
تصمیم گیرى درباره نحوه مواجهه با پاکستان اکنون به اختلاف جدى در میان سیاستمداران امریکا تبدیل شده است.
ریشه هاى این اختلاف به اظهار نظرات مختلف از سوى نامزدهاى ریاست جمهورى این کشور در خصوص لزوم تجدید نظر درباره روابط با اسلام آباد، برمى گردد.
با آن که دولت بوش این سال ها بر حفظ پیوند با مشرف اصرار ورزیده است و مدعى شده که هدف مشترک مبارزه با تروریسم، پایه و اساس روابط میان واشنگتن و اسلام آباد را تشکیل مى دهد اما همگان معتقدند که با تغییر دولت در امریکا و روى کار آمدن دولت جدید مناسبات دو کشور تغییر جدى خواهد یافت.