«تصمیم این هفته دولت ترکیه برای لغو ممنوعیت حجاب در دانشگاهها باعث مطرح شدن یک سوال دردسرساز شده است: آیا دموکراسی سکولار ترکیه در حال از بین رفتن است؟»
به گزارش ایسنا روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی به تصمیم اخیر دولت ترکیه مبنی بر آزاد گذاشتن زنان در استفاده از حجاب در دانشگاههای این کشور پرداخته است. در این گزارش آمده است: «اما در ترکیه چهرهها اغلب غلطانداز هستند. اکثریت ترکها این طرح پیشنهادی را برای دین و دموکراسی مفید میدانند. در این جا معتقدترین شهروندان ترکیه فعالترین دموکراتهای این کشور بودهاند. در حالی که شهروندان قدیم و محافظهکار این کشور که طرفدار پر و پا قرص سکولاریسم هستند همچون ارتشیان و قضاوت وکلا ـ تاکنون تنها با کودتا و حکم قضایی کار کردهاند. این پارادوکس در قلب ترکیه مدرن، دموکراسی سرزنده مسلمانان در یک کشور 70 میلیونی که میان اروپا و خاورمیانه که میان اروپا و خاورمیانه واقع شده است، وجود دارد.» این گزارش میافزاید: «تاکنون دولتهای منتخب ترکیه در اداره کامل این کشور موفق نبودهاند. حلقه کوچک بسیار قوی متشکل از ژنرالها و قضاتی که وارثان قدرت مصطفی کمال آتاترک، ژنرال سابق که از باقیماندههای امپراتوری عثمانی توانست در سال 1923 ترکیه نوین را به وجود بیاورد، دولتهای منتخب ترکیه را تاکنون تحت نظارت خود داشته و حتی مانع آنها نیز شده است. سیستمی که آتاترک ایجاد کرده سکولار بود اما یک سیستم سکولار چند تکه زیرا طبقه نخبگان شهری ترکیه موسوم به ترکهای سفید هنگامی که فکر کردند رهبران سیاسی انتخاب شده توسط طبقه فقیر و معتقدتر جامعه ترکیه از راه خود منحرف شدهاند، شروع به دخالت در کار آنها کردند. دنگیر میرمهمت فیرات، عضو حزب حاکم ترکیه گفت: از شهروندان به عنوان یک کودک کوچک و ناتوان تعبیر میشود که مدام میتواند به چیزی خسارت وارد کند اما دولت در اطراف یک کودک نرده میکشد.» در ادامه این گزارش آمده است: «اما هم اکنون برای نخستین بار در تاریخ ترکیه حزب عدالت و توسعه رجب طیب اردوغان، نخستوزیر ترکیه به نمایندگی از آن طبقه فقیر و قشر فرودست جامعه، آن نظم گذشته را به چالش کشیده است. ترکیه همانند مهاجر بیآرام و قراری است که مدت بیشتر سده گذشته را در غرب سپری کرده و در تلاش برای فرار از شش دهه قبل خود به عنوان پایتخت شرق مسلمان بوده است و چالش با شهروندان قدیمی و محافظهکار ترکیه بر سر چیزی همچون روسری در بسیاری از جهات به این معنی است که ترکیه در حال بازیابی خودش است. در حالی که بسیاری از افراد جامعه تحصیل کرده ترکیه از ذکر نام این کشور به عنوان بخشی از خاورمیانه مسلمان و نه بخشی از اروپا منزجر میشوند، اکثریت ترکها تقریبا هنوز به مراسم دینی خود عمل میکنند.
تحقیق نهاد مطالعات اجتماعی و اقتصادی ترکیه که یک موسسه تحقیق و پژوهش معتبر واقع در استانبول است در سال 2006 نشان داده که 59 درصد از ترکها خود را خیلی مذهبی و یا بسیار مذهبی میدانند. در این تحقیق که با 1500 تن در سراسر ترکیه مصاحبه شده است همچنین مشخص شده که تقریبا دو سوم زنانی که در این تحقیق با آنها مصاحبه شده عنوان کردهاند هنگام ترک خانه موی خود را به نحوی میپوشانند.
بنابراین احتمال میرود که از این طرح پیشنهادی اردوغان برای لغو ممنوعیت حجاب به میزان زیادی حمایت صورت گیرد.» نیویورک تایمز اضافه کرده است: «اردوغان در پارلمان ترکیه گفت: باید متوجه شد که ما فقط برای متوقف ساختن رفتار غیرمنصفانه با دخترانمان در ورود به دانشگاهها اقدام کردهایم و نه چیز دیگری. لیبرالهای ترکیه همانند ارگون ازبودون، استاد حقوق در آنکارا که توسط دولت برای بازبینی قانون اساسی این کشور انتخاب شده است، با اقدام اردوغان موافق است. ازبودون که در خارج نیز تدریس کرده است، در این خصوص توضیح است: این مسأله حقوق بشر است نه سکولاریسم. من در آمریکا دانشجویان یهودی داشتم که عرق چین به سر میگذاشتند و هیچ کس هم توجهی به آنها نداشت. اما دنیز بایکال، رهبر حزب اپوزیسیون سکولار ترکیه که 69 سال سن دارد و در حدود 20 سال رهبری این حزب را بر عهده داشته است از نگرانیهای قدیمی سخن میگوید. وی گفته است: پایان دادن به ممنوعیت استفاده از روسری هدف قرار دادن پایههای اساسی جمهوری سکولاری آتاترک است.
نیویورک تایمز میافزاید: «در حالی که بسیاری از این بحث در مذاکرات سطحی هستند، مسایل عمیق و مهمتر به ندرت مطرح میشوند. مسایلی همچون سوالهایی که در تفکر اروپایی و آمریکایی بسیار مهم محسوب میشوند: جایگاه اسلام در ساخت یک جامعه باز کجاست؟ چگونه یک نفر بدون از میان بردن حقوق سکولار و باز کردن راه برای حضور رهبران مذهبی در عرصه سیاست، میتواند آزادی مذهبی را در کشور خود ایجاد کند؟ بسیاری از این سوالها جوابی برایشان وجود ندارد. طیب اردوغان در نخستین دوره پنج سالهاش با اصلاح و سازماندهی دولت در تلاش برای پیوستن به اتحادیه اروپا، آغاز گفتگو با اقلیت کرد ترکیه و فشار بر ترکها برای پذیرش موافقتنامهای در مورد قبرس که این کشور در سال 1974 آن را به اشغال خود در آورده بود، پیشرفتهای بیسابقهای را به دست آورد.
وی توانسته است تاکنون به طور متقاعد کنندهای این سخن را که مسلمانان به جای آورنده مراسم مذهبی نمیتوانند هدایت ماشین دموکراسی سکولار ترکیه را به دست گیرند، رد کند. اما بسیاری از ترکهای لیبرال از این که حزب حاکم بر رییسجمهور، دولت و پارلمان کنترل دارد هراس دارند و نگرانند که این حزب بتواند از طریق اعضای عادیاش تصویر خود را بر ترکیه حک کند.» در پایان گزارش نیویورک تایمز آمده است: «جنی، بی. وایت، آمریکایی که از دهه 1970 تاکنون اوضاع و احوال ترکیه را مطالعه کرده است، عنوان میکند که رهبران حزب اردوغان در سخنرانیهایشان از حقوق فردی بسیار قاطعانه دفاع کردهاند اما به عمل در آوردن سخنانشان مسأله دیگری است. وی در این باره توضیح داد: دموکراسی فقط یک فناوری نیست. شما باید در دموکراسی در برابر نظرات مخالف خود شکیبا باشید.»