معصومه ایمانی
دور جدید درگیریهای لفظی میان شهرداری تهران و دولت نهم در حالی طی هفتههای گذشت به اوج خود رسید که هر دو طرف محافظهکاریهای گذشته را فراموش کرده و در مقابل رسانهها - دیگر نه به صورت تلویحی - صریح و قاطع پاسخ یکدیگر را دادند. بارندگیهای ماه اخیر بهانه جدیدی به دست دو گروه درگیر داد تا هر یک کارهای دیگری به یاد انتقاد بگیرد و در نهایت تیر خلاص و علنی این درگیریها و اختلافات در نامه رئیس ستاد تبصره 13 و رئیس سازمان شهرداریها و دهیاریها تجلی یافت تا در نامهای که فقط چند روز محرمانه ماند، دولت، مدیریت شهری را به دلیل بیکفایتی تهدید به قطع همکاری کند. رقابت و اختلاف بین دولت و شهرداری تهران سابقهای چند ساله دارد، در واقع ریشه این اختلافات به نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال 83 بازمیگردد، چه احمدینژاد و قالیباف در آن دوره رقبای نزدیکی بودند. که هر دو از طیف اصولگرا برخاسته بودند. هر چند که قالیباف در دوره سوم انتخابات شوراهای شهر و روستا با زیرکی عنوان «اصلاحطلبی» را به طیف وابسته به خود اضافه کرد و در قالب «اصولگرایان اصلاحطلب» وارد این رقابت شد و در نهایت با همین بیرق و پرچم نیز به پیروزی رسید. پیروزی قالیباف بر یاران احمدینژاد رایحه خوش خدمت - اخگر دیگری به آتش بین این دو افزود تا دولت که حاکمیت را در دست داشت از طرق مختلف قدرت خود را به رخ بکشد.
از دیگر سوی، قالیباف پس از شکست در انتخابات ریاست جمهوری از قضای اتفاق - یا هر عامل پنهان دیگر - پای به خاستگاه رقیب گذاشت و راهی بهشت شد تا ساکنان جدید پاستور را بیش از پیش نگران کند. اختلافات نهان بود تا زمان افتتاح تونل رسالت در شب میلاد حضرت زهرا(س) که احمدینژاد در کسوت رئیسجمهوری، در کنار قالیباف به عنوان شهردار تهران قرار گرفت تا پروژه نیمه تمام چند شهردار قبلی - از جمله احمدینژاد - توسط سردار شهردار به پایان رسیده و افتتاح شود. در آن زمان زمزمههایی از عدم حضور یکی از این دو نفر به دلیل حضور دیگری به گوش میرسید، هر چند که با حضور رئیسجمهوری و شهردار در مراسم بهرهبرداری از تونل رسالت، این شایعه پایان یافت ولی رفتار دو رقیب طی مراسم چندان دوستانه و از روی صمیمیت به نظر نمیرسید.
BRT و منوریل پروژههای بیاتمام
نخستین اختلاف علنی بین دولت و شهرداری تهران به پروژه منوریل بازمیگردد، چه این پروژه در زمان شهرداری احمدینژاد متولد شد و شهردار وقت یکی از حامیان اصلی اجرای این سیستم حملونقل در تهارن بود، به واسطه همین حمایت احمدینژاد، احداث پروژه منوریل از صادقیه تا فرودگاه مهرآباد! با طرحی دو صفحهای در شورای دوم شهر تهران که همفکر و همسوی شهردار بود، به تصویب رسید تا چهار سال پس از تصویب این طرح، همگان نام غربی «منوریل» را شنیده باشند. اما شهردار حامی منوریل آنقدر در خیابان بهشت ساکن نشد که بتواند این پروژه را به بهرهبرداری برساند و در روز افتتاحیه آن نیز به مانند روز کنگزنی از سیستمهای جدیدی که به زودی در تهران راهاندازی خواهند شد، سخن بگوید. تابستان 84 احمدینژاد راهی خیابان پاستور شد تا امور شهر تهران چند ماه بعد به دست رقیبش بیفتد و رقیب در آشیانه لانه کند. قالیباف، در ابتدا در مورد پروژه منوریل و سرنوشت آن چیزی به میان نمیآورد، به تدریج کار احداث منوریل متوقف شد تا چند ماه بعد از راهیابی سردار به بهشت اعلام کرد که تمام کارها باید براساس کارشناسی و مطالعات دقیق صورت گیرد. این نخستین تیر ترکش بود که به سمت منوریل نشانه رفت و همین اولین جمله نشانههای زیادی چون «غیر کارشناسانه بودن احداث منوریل» و... را به ذهن متبادر کرد. سرنوشت احداث منوریل در تهران به یکی از سوالات همیشگی رسانهها از قالیباف تبدیل شده بود و شهردار هر بار به طریقی از پاسخ گفتن طفره میرفت. در این میان علاوه بر بیسرانجامی طرح احداث منوریل در تهران، سیستم حملونقل جدید دیگری متولد شد، BRT یا همان اتوبوسهای پرسرعت. همین فرصتی شد تا این بار دولت به دلیل عدم اطلاع شورای عالی ترافیک از این سیستم با احداث و ایجاد آن مخالفت کند. شورای عالی ترافیک که در زمان دولت هشتم با احداث منوریل مخالفت کرده و این مخالفت به مذاق شهردار وقت تهران - احمدینژاد - و هم مسلکانش خوش نیامده بود، این بار با طرح دیگری از شهرداری دیگر مخالفت کرد تا روند مخالفتهای شورای عالی ترافیک در هر دولتی با طرحهای جدید استمرار داشتهباشد.
فاز اول خط BRT در مهرماه 85 آغاز به کارکرد و وجود نقصهای فراوان چون نبود ایستگاهها، اتوبوسهای چپدر، سیستمهای مدار بسته و کنترلی و... سبب شد تا دولت به واسطه معاون امور عمرانی خود بر این طرح بتازد. کارشکنی دولت برای ایجاد خطوط تندرو اتوبوس به حدی رسید که از خرید خارجی اتوبوسهای چپدر برای خط BRT خودداری کرد و شهرداری با همان اتوبوس معمولی و ایستگاههای احداثی در هر سو اقدام به سرویسدهی کرد. البته قالیباف به تلاشهای خود ادامه داد و شهرداری راسا با کشوری خارجی برای خرید اتوبوسهای چپ در به پای میز مذاکره نشست و قرارداد آن را منتقد کرد. خطر BRT اکنون با وجود تمام مخالفتها و کارشکنیهای دولت مسیر تهرانپارس – میدان آزادی فعال است و ماه گذشته مراسم افتتاحیه رسمی آن نیز برگزار شد. در دیگر سوی میدان، پایههای منوریل صادقیه پرچیده شد تا در این مرحله از بازی یک بر صفر به نفع قالیباف شود. شاید اگر احمدینژاد راهی کاخ ریاست جمهوری نمیشد و ردای بالاترین مقام اجرایی کشور را به تن نمیکرد، اکنون تهرانیها به جای یک خط BRT دارای یک خط منوریل از میدان صادقیه به سمت فرودگاه مهرآباد یا میدان آزادی بودند.
احمدینژاد پس از این پروژه معروف خود منوریل را در سطح دیگری هدایت کرد. اینک براساس مصوبه شورای عالی ترافیک کشور، باید در مقابل تهران چندین خط منوریل احداث شود تا از این سیستم به عنوان کمربندی در حاشیه تهران بهرهبرداری صورت گیرد. شورای شهر در آخرین عکسالعمل به این مصوبه شورای عالی ترافیک اعلام کردهاست که «باید تمام پروژههایی که در تهران اجرا میشود دارای مصوبه شورای شهر باشد و هیچ سیستمی نمیتواند بدون مصوبه این نهاد اجرایی شود.» دولت نهم در حالی اقدام به اختصاص مبلغ قابل توجهی برای پروژه منوریل کردهاست که بودجه دولتی متروی تهران هنوز به این شرکت پرداخت نشده و مسافران مترو به دلیل خرابی و نقص فنی قطارهای مترو سرگردان هستند. محسن هاشمی، مدیر عامل شرکت مترو، تاکید کرده است: «با وجود اینکه حدود 500 میلیارد تومان بودجه تبصره 13 هنوز بلااستفاده باقیمانده، مترو هنوز هیچ بودجهای از محل این تبصره دریافت نکرده است.»
اختلاف 630 میلیارد ریالی در آرم طراح ترافیک
بحث آرام طرح ترافیک از آنجا آغاز شد که شهرداری تهران به این بهانه که سازمانهای دولتی باید هزینه حضور خود در تهران را بپردازند، قیمت آرمهای طرح ترافیک را برای سازمانهای دولتی با 500 درصد افزایش به 750 تومان رساند. با وجود اینکه قیمت آرم ترافیک نیازی به تصویبشدن در شورای شهر تهران نداشت، با این حال شهرداری این قیمتها را به شورا اعلام کرد و اعضای شورای شهر در جلسه ارائه قیمتها توسط معاون حملونقل و ترافیک شهرداری تهران به عنوان شنونده صرف به گزارشات گوش سپردند و با لبخندی تشکری هاشمی را بدرقه کردند. افزایش نرخ آرمها دلیل شد تا فرمانداری تهران به عنوان ناظر بر مصوبات شورای شهر با این افزایش مخالفت کند شورای حکمیت در تعیین نرخهای آرم ترافیک در دور دوم برپایی با افزایش اعتبار آرمها به 5/1سال و قیمت آرمهای طرح ترافیک 87 - 86 را تنها برای آژانسها 250 هزار تومان به یک صدهزار تومان و برای خودروهای با مالکیت صرفا دولتی از 750 هزار تومان به 500 هزار تومان کاهش داد. پس از تعدیل نرخها، سازمان تعزیرات حکومتی به دلیل شکایت وزارت بازرگانی، سازمان حملونقل ترافیک شهرداری تهران را به علت گرانفروشی 63 میلیارد تومان جریمه کرد. شهردار تهران در واکنش به این جریمه با غیرقانونی خواندن این اقدام تصریح کرد: «البته من مرجع قضاوت نیستم، اما اقدام این سازمان غیرقانونی است و در واقع سازمان تعزیرات حکومتی موظف به کنترل قیمت اقلام مصرفی چون روغن، برنج، گوشت، پرتقال و... است تا این اقلام را به مردم گران ندهند، اما ظاهرا نتوانستند در این زمینهکاری کنند و به قیمت طرح ترافیک پرداختهاند. شهردار تهران اینبار به طور آشکار و صریح در مقابل نهادی از نهادهای دولت ایستاد و اعلام کرد: «این اقدام سازمان تعزیرات حکومتی بسیار عبث است و نمیدانم که واقعا چرا 63 میلیارد تومان برای آرم طرح ترافیک جریمه در نظر گرفتهاند. سازمان بازرسی کل کشور، قطعا نسبت به این موضوع رسیدگی کرده و نتیجه نهایی را اعلام میکند.»
جریمه 63 میلیارد تومانی شهرداری تهران هر چند به گفته آگاهان یک جریمه صوری است و هیچگاه به حساب این سازمان واریز نخواهد شد، اما پرده از اختلافاتی برداشت که بین دو دولت و نهاد عمومی شهرداری وجود داشت. دولت این بار به کاهش و به تعدیل نرخ آرمهای طرح ترافیک بسنده نکرد و حتی به واسطه شکایتهای مردمی از شهرداری تهران این نهاد را جریمه کرد تا جبران باخت قبل را کرده و بازی با نتیجه یک به یک ادامه داشته باشد.
تهدید با نامهای محرمانه
راند سوم اختلافات شهرداری تهران و رئیس دولت نهم با نگارش نامهای در تاریخ 17دی ماه توسط رئیس ستاد تبصره 13 آغاز شد.
مهدی هاشمی، معاون امور عمرانی وزارت کشور که در تاریخ 22دی ماه به جای محرابیان نشست و رئیس ستاد تبصره 13 شد، طی نامهای خطاب به شهردار تهران با انتقاد از عملکرد وی در این پست، از عملکرد ضعیف شهرداری تهران در بحث حملونقل عمومی انتقاد کرد. هاشمی این نامه را نه به شورای شهر به عنوان ناظر بر عملکرد شهرداری که مستقیما به شهردار نوشت و طی رونوشتی چمران، رئیس شورای شهر را نیز از این موضوع آگاه کرد. خبرنامه محرمانه دوست و یار قدیمی احمدینژاد به قالیباف در یکی از جلسات شورای شهر تهران در روز یکشنبه به گوش خبرنگاران رسید تا با عنوان قطع «کمکهای دولت به شهرداری» موضوع رسانهای شود، اقدامی که رئیس ستاد تبصره 13 با انتقاد از آن عنوان کرده است: «نامه من به شهردار تهران محرمانه بود و نباید رسانهای میشد و اگر شهرداری جوابنامه را ندهد، پاسخ آن را از طریق مراجع قضائی پیگیری میکنم». مهدی هاشمی که در زمان شهرداری احمدینژاد، معاون امور مناطق وی و سرپرست شرکت واحد اتوبوسرانی بود، در نامه خود که با عنوان ریاست شورای عالی ترافیک به شهردار ارسال شده، عنوان کردهاست: «قبلا نیز ضمن این تذکرات، مکاتبات مفصل و بازدیدهایی را در این رابطه انجام داده و بر ضرورت توجه مسوولان شهرداری بر مشکلات موجود در بخش حملونقل تاکید کرده بودیم. با وجود آنکه ضعفهای این بخش و تاثیرات منفی آن در خدمترسانی به شهروندان تهرانی مشهود است، اما هنوز این مشکلات آنطور که باید و شاید برطرف نشدهاست».
نامه دولتی هاشمی به شهردار تهران با بیان تذکراتی به قالیباف همراه با آمار و ارقام تسهیلات ارائه شده بود و مسوولان مدتی انتظار داشتهاند که «نامهای که خیلی محرمانه و مکتوب خطاب به شهردار تهران نوشته شده است به صورت مکتوب نیز به آن پاسخ داده میشد».
دولتمردان نهم دلیل نوشتن این نامه را ریخت و پاشهای شهرداری و هزینههای غیرمنطقی آن در بخش حملونقل عنوان میکنند و نامه در سه بخش اتوبوسرانی، تاکسیرانی و مترو نگاشته شده و در بخش اتوبوسرانی آن تاکید شده «در صورتی که این روند ادامه داشتهباشد از تحویل اتوبوسهای بیشتر معذوریم».
مضمون نامه دولت به شهرداری هر چه بود، این اتفاق افتاده که شهرداری تهران در جلسهای بدون حضور مستمع در شورا حاضر شده و با توهینآمیز خواندن این نامه اعضای شورای شهر را در جریان امور قرار دادهاست. هر چند الهام، سخنگوی دولت احمدینژاد، عنوان میکند که «دولت کمک به شهرداریها ما به صورت کلی و در تهران به صورت خاص را از جلمه اولویتها و تکالیف خود میداند و ما باید به رویکرد واحد به سمت خدمت و رفع مشکلات حرکت کنیم».
ولی واقعیت این است که «در صورت واقعیت یافتن تهدیدها و قطع کمکهای دولت حملونقل عمومی تهران با مشکل جدی مواجه خواهد شد». نامه ستاد تبصره 13 به قالیباف آغاز راند سوم رقابت بود ولی پایان آن هنوز مشخص نیست.
در همین بارندگیهای اخیر دو رقیب این بار مقابل دوربینهای تلویزیون رسانهها شروع به انتقاد و پاسخگویی به یکدیگر کردند. احمدینژاد با غیرمثبت خواندن فعالیتهای شهرداری در بارندگیهای اخیر مقابل دوربین پا بر زمین کوبید و گفت: «ببین، با ریختن نمک، تمام آسفالتهای تهران را خراب کردند.» و در مقابل قالیباف در مراسم افتتاح خط BRT بین خبرنگاران با تشبیه موضوع شهرداری تهران به داستان الاغ و پدر و پسر که هر کاری کنند مورد انتقاد قرار میگیرند، تاکید کرد: «نمک میپاشیم، میگویند آسفالت خراب شده، برفها روی زمین میماند، میگویند عملکرد شهرداری ضعیف است و ...».
اینک با نزدیک شدن به انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی، رقابتها به اوج خود رسیده است، در عرصه انتخابات قالیباف با پیروزی یارانش در انتخابات شورای شهر تهران یک بر صفر به پیش افتاده است، البته دامنه رقابتها در روزهای اخیر از طیف مردان سیاسی خارج شده و وارد دنیای مداحی نیز شده است. اینک حاجمنصور ارضی با تشبیه قالیباف به عمربن سعد و شهرداری به یونجه طویله ملک ری از احمدینژاد حمایت میکند و قالیباف از حاجحسین انصاریان به پاس نیمقرن فعالیتهای حسینی وی تقدیر، باید دید در میدان انتخابات چه نتیجهای به دست میآید تا نحوه چینش نیروها در رقابتهای بعدی مشخص شود.