گروه جهان: بسیارى از تحلیل گران مسائل بینالملل، شکاف در ناتو در پذیرش گرجستان و اوکراین را دلیلى بر پیروزى روسیه به عنوان کشورى که بیشترین نگرانى را از پیشروى ناتو به سمت شرق احساس مى کند، مى دانند.
ایالات متحده حامى بسیار جدى عضویت اوکراین است و بوش به یوشچنکو پیش از این قول داده بود که زمینه پیوستن اوکراین به ناتو را فراهم خواهد کرد. آلمان مخالف پیوستن فعلى اوکراین به ناتو است و ترجیح مى دهد آن را به دوره دیگرى موکول کند و فعلا به جشن پیوستن آلبانى و کرواسى اکتفا کند. مقدونیه نیز باید در صف انتظار باقى بماند و زیاد عجله نکند.
تنها مساله اجلاس اخیر ناتو پیوستن اعضاى جدید نبود و اعزام۸۰۰ سرباز جدید فرانسوى به شرق افغانستان را باید خبرى مطلوب براى آمریکا دانست که در ادامه تنبیه فرانسه این کشور را هر روز بیش از گذشته وادار به همراهى با ایالات متحده مى کند.
با پیوستن سربازان فرانسوى، کانادایى ها نیز که باقى ماندن خود را به آمدن نیروهاى سایر کشورها منوط کرده بودند حداقل تا سال ۲۰۱۱ باقى خواهند ماند.
مسائل دیگرى نیز بر اجلاس اخیر ناتو سایه افکنده بود استقلال کوزوو و طرح دفاع موشکى آمریکا در چک و لهستان در صدر این موضوعات قرار داشتند.
با چنین پیش زمینه هایى بود که پوتین گفت در صورت الحاق اوکراین و گرجستان به ناتو روسیه واکنشى غیرقابل پیش بینى نشان خواهد داد.
البته قضاوت در مورد پیروزى روسیه بر ناتو دشوار است و نمى توان با اتکا بر جر و بحث بین مرکل و بوش، پوتین را پیروز مسابقه دانست.
جدال کنونى روسیه وناتو را نباید جدالى با حضور دو عضو دانست بلکه باید اتحادیه اروپایى را نیز به عنوان ضلع سوم به حساب آورد که بر تحولات این سازمان و روسیه تاثیر زیادى دارد و البته این تاثیر از کانال آلمان هدایت مى شود.
روسیه خود را داراى حق ویژه در اعمال نفوذ در مناطق نزدیک به خود مى داند و تلاش مى کند به آمریکا بفهماند در صورت نادیده گرفتن این حق براى روسیه، یک بحران سیاسى روى خواهد داد.
بوش نیز تلاش مى کند نشان دهد که طرح سپر دفاع موشکى خطرى براى روسیه محسوب نمى شود و هدف آن مقابله با تهدیدات ایران و کره شمالى است. بدون شک بوش نیز امیدوار نیست که روسیه چنین ادعایى را باور کند. طرح چنین مساله اى صرفا براى قانع کردن افکار عمومى است.
پوتین به بوش گفت: جنگ سرد جدید براى هیچ کس جذابیتى ندارد و راه اندازى دوباره آن ممکن نیست.
وى گسترش ناتو را براى سازمان ملل متحد نیز خطرناک خواند، زیرا وجود آن را زیر سوال مى برد.
پوتین همچنین عضویت اوکراین و گرجستان را باعث تهدید امنیت خود مى داند. وى در اظهارنظرى جالب گفت که با پیوستن اوکراین به ناتو در صورتیکه انتخاب مردم این کشور باشد و نه نظر نخبگان سیاسى، موافق است. اما او در مورد گرجستان چنین چیزى بر زبان نیاورد.
پوتین بهتر از هر کسى مى داند هدف از گسترش ناتو چه کشورى است. روسها بارها ایالات متحده و ناتو را راستى آزمایى کرده اند. روسیه ابتدا اشتیاق خود به پیوستن به ناتو را نشان داد. طبیعتا چنین درخواستى بیشتر به طنز مى مانست تا به جد، زیرا اگر روسیه نیز به ناتو بپیوندد در آنصورت ناتو باید علیه چه کشورى به فعالیت بپردازد. ایالات متحده به خوبى به این نکته واقف است که تنها کشورهایى که توان به راه انداختن مجموعه اى علیه هژمونى آمریکا را دارند مجموعه اى است که در هر جاى دنیا واقع شده باشد روسیه در متن آن قرار دارد، به همین دلیل مى خواهند قبل از هر اقدامى دست هاى این کشور را قطع کنند.
در پذیرفتن اعضاى جدیدى مانند اوکراین، گرجستان، آلبانى، مقدونیه و کرواسى غیر از آمریکا و قدرت هاى کوچک تر اروپاى غربى مانند فرانسه و انگلستان باید نقش ویژه اى براى آلمان قائل شد.
آلمان از هر سیاستى که کشورهاى اروپاى شرقى را از روسیه جدا کند حمایت مى کند حتى اگر جداشدن آن ها به پیوستنشان به اردوگاهى با مرکزیت آلمان منجر نشود. باز هم هارت لند مکیندر در مرکز دعواى قدرت هاى بزرگ قرار گرفته است. آلمان در هر دو جنگ جهانى از جبهه شرقى لطمات زیادى را متحمل شد و در جنگ دوم از شرق دچار شکست و اضمحلال گردید.
از پایان جنگ سرد تاکنون آلمان مبالغ هنگفتى را براى جذب کشورهاى اروپاى شرقى به سمت خود هزینه کرده است. آلمان نزدیک به چهل میلیارد دلار به کشورهاى اروپاى شرقى کمک اقتصادى اعطا کرده است و از حامیان اصلى آن ها در پیوستن به اتحادیه اروپایى است.
آمریکا و آلمان در جدا کردن اقمار سابق اتحاد جماهیر شوروى از روسیه، براى همیشه هم داستان هستند و با هم حرکت مى کنند. با این حال مرکل با عضویت گرجستان و اوکراین در مقطع کنونى مخالفت کرد. جدال وى با بوش بر سر پیوستن اعضاى جدید به ناتو باعث حیرت ناظران سیاسى شد.
مرکل به خبرنگاران گفت: نظرات مختلفى در مورد پیوستن اوکراین و گرجستان و در مورد زمان آن و مراتب همکارى با سازمان وجود دارد سخنان مرکل در مورد اهمیت نظر مردم گرجستان به ناتو در حالى اهمیت مى یابد که بدانیم ۷۷ درصد از مردم گرجستان در یک نظرسنجى به عضویت کشورشان در ناتو راى مثبت دادند به همین دلیل پوتین در لازم بودن راى مردم سخنى از گرجستان به زبان نیاورد.
اشتاین مایر در اجلاس ۸ مارس بروکسل با ابراز تردید در مورد امکان پیوستن دو کشور اوکراین و گرجستان زمینه را براى موضع گیرى رسمى کشورش در مورد پذیرش اعضاى جدید ناتو فراهم آورده بود.
چرا آلمان که منافع استراتژیکى در پذیرفتن گرجستان و اوکراین به ناتو دارد در اجلاس اخیر صریحا به مخالفت با این کار برخاسته است پوتین تمایل زیادى به برقرارى ارتباط نزدیک با آلمان دارد و این کشور را ضعیف ترین حلقه در متحدین واشنگتن مى داند که مى توان آن را از صف ایالات متحده جدا کرد و یا حداقل مواضع آن را منعطف نمود.
مرکل بیش از هر چیز از سرعت تحولات در هراس است زیرا باید خطر دشمنى شدید روسیه را به جان بخرد. تاکید مرکل بر الزام داشتن راى مردمى براى پیوستن اعضاى جدید را باید در فضاى سیال کشورهاى اروپاى شرقى جستجو کرد که هر از چندى دچار آشفتگى مى شوند.
اوکراین شاهد تمام عیار این موضع است که دولت این کشور بین احزاب طرفدار روسیه و غرب گرا دست به دست مى شود.
آلمان براى بازسازى اروپاى شرقى و رساندن استانداردهاى آن ها براى اروپایى شدن هزینه زیادى پرداخته است اما این کشورها همواره آمریکا را به آلمان ترجیح داده اند.
این کشور نمى خواهد دیگر چنین هزینه هایى را پرداخت کند و یکى از دو موضوع تبعیت بیشتر کشورهاى اروپاى شرقى یا پرداخت هزینه هاى اضافى اعضاى جدید و تقابل با روسیه، توسط آمریکا را دنبال مى کند.
همکارى کنونى روسیه و آلمان را باید صرفا یک همکارى تاکتیکى دانست که دوام زیادى نخواهد داشت زیرا آلمان نیز به اندازه آمریکا از جانب روسیه احساس ناامنى دارد اما جایگاه متفاوت دو کشور است که آن ها را به حالت کنونى رسانده است.
آلمان در ماجراى کوزوو از موضع آمریکا حمایت کرد زیرا این کشور نیز به دنبال استقلال ملت هاى بالکان از سیطره روسیه است، در حالى که روسیه از این کار به شدت برآشفت و کشورهاى غربى را به نادیده گرفتن حقوق بینالملل متهم کرد و اخیرا نیز اعلام کرده است که مانع پذیرش این کشور در سازمان ملل خواهد شد.
مرکل در حقیقت با عضویت گرجستان و اوکراین مخالف نیست بلکه ترجیح مى دهد این اتفاق به دوره دیگرى موکول شود تا ضمن کاستن از فشار روسیه بر خود به عنوان نخستین کشور در صف کشورهاى قدرتمند اروپاى غربى در تقابل با روسیه هزینه هاى این جدال را با آن ها تقسیم کند. در پذیرش نهایى گرجستان و اوکراین در ناتو نباید تردید کرد و این کار در آینده انجام خواهد شد و به تهدیدهاى روس ها مبنى بر اقدام غیرقابل پیش بینى نیز نباید توجهى نشان داد. روسیه نمى داند چگونه باید مانع پیوستن کشورهاى همسایه خود به ناتو شود. هر چه چنگ و دندان بیشترى نشان مى دهد بیشتر باعث ترغیب کشورهاى اروپاى شرقى و اقمار خود به فرار به سمت ناتو مى گردد.
به نگرانى هاى آلمان باید مساله انرژى را نیز اضافه کرد زیرا روسیه، کلید گاز اروپا را در دست دارد و آلمان نمى خواهد با باج گیرى روس ها مواجه شود. فرانسه نیز از این بابت البته در مرتبه کمترى نگران است ولى به خاطر پیروى بى چون و چرا از آمریکا قادر به ابراز مخالفت با آمریکا نیست.
در حالى که پوتین صراحتا به مرکل گفت که ما مى توانیم همکارى کاملى با هم داشته باشیم و مرکل از دوره جدیدى از همکارى و شراکت دو کشور سخن مى گفت باز هم کسى همکارى بلند مدت دو کشور را باور نمى کند.
اجلاس اخیر ناتو به شکل عریانى صحنه برخورد منافع اعضاى این سازمان بود و قدرت هاى اصلى این سازمان مانند گذشته از همکارى همه جانبه خود سخن نمى گفتند. هنوز هم اندیشمندان برجسته اى مانند کنث والتز وجود دارند که معتقدند ناتو نه همین فردا اما در نهایت خواهد مرد. با این حال به نظر نمى رسد این اتفاق پیش از تعیین شدن سرنوشت روسیه اتفاق بیفتد.