دکتر شهیدی مودب
نشست مشترک اتحادیه اروپا و آفریقا در روزهای شنبه و یکشنبه گذشته در پایتخت پرتغال پس از هشت سال تشکیل شد. این اجلاس که در پنجاهمین سال پیدایش فکر اتحادیه اروپا برگزار شد با کنفرانس مشترک گذشته این تفاوت را داشت که سران آفریقا با خودباوری و اعتماد به نفس بیشتری در برابر اروپائیان قرار گرفتند. استعمارگران دیروز که امروز به «همتایان» سران آفریقا تغییرنام دادهاند با تعجب شاهد بودند که آفریقاییها دستور جلسه خواستههای خودشان را خود تعیین کردند و با اکثریت به موافقتنامه مشارکت اقتصادی با اروپائیان پاسخ منفی دادند. با این حال 70 رهبر کشورهای آفریقا و اروپا علیرغم اختلافنظر دو روز پرتفاهم را در لیسبون سپری کردند.
لندن که سالهاست با حراره اختلافنظر دارد و رابرت موگابه 84 ساله را دیکتاتوری بیرحم میخواند که زیمبابوه را به ورشکستگی میراند، غایب مهم اجلاس لیسبون بود. و با اینکه آنگلا مرکل با سخنان تند خود علیه رئیسجمهور زیمبابوه، خواست جای خالی لندن را پر کند، اما هم پاسخ تند او که «آلمان دنبالهرو انگلیس است» و اینکه سخنان صدراعظم آلمان نشان از خودخواهی و تکبر اروپائیان دارد و همبستگی دیگر سران آفریقا با موگابه، عملاً لندن را در انزوا قرار داد.
در این اجلاس معمر قذافی پیشنهاد کرد که اروپائیان بهخاطر استعمارگری به آفریقائیان غرامت بپردازند، اما پیشنهاد وی در مقابل سخنان رئیس کمیسیون اتحادیه آفریقا که گفت «باید گذشته استعماری را برای همیشه مدفون کنیم» در بوته فراموشی قرار گرفت.
با این حال وقتی رئیسجمهور فرانسه از جای خود بلند شد و دست خود را به طرف رهبر لیبی که در صندلی نشسته بود دراز کرد و با لبخند با او احوالپرسی کرد، معلوم شد که اروپائیان قصد ندارند رهبر 66 ساله لیبی را برنجانند.
سرهنگ قذافی در پایان اجلاس پرتغال، بعدازظهر روز گذشته وارد پاریس شد و خانم میشل الیومارس وزیردفاع فرانسه از وی استقبال و متعاقباً نیکلا سارکوزی در پای پلههای کاخ الیزه با استقبال رسمی، دستان قذافی را فشرد. در سفر جناب قذافی نکات زیر جلب توجه میکند:
1- همراهان جناب سرهنگ قذافی با سه هواپیما وارد فرانسه شده و در فرودگاه با یکصد اتومبیل تشریفاتی به یکی از گرانترین هتلهای پاریس وارد شدند. رئیس هیأت لیبی برخلاف ملازمانش که در اتاقهای هتل اقامت میکنند در چادر بیابانی معروف خود که در حیاط هتل «مریینی» برپا شد ساکن شده و در زیر این چادر ملاقاتهای رسمی را انجام خواهد داد.
2- از یکشنبه گذشته رسانههای فرانسه از زوایای مختلف به اوضاع لیبی، عملکرد سرهنگ قذافی و سیاست خارجی فرانسه پرداخته و آقای سارکوزی را به باد انتقاد گرفتهاند که چرا پذیرای رهبر لیبی شده و او را متهم میکنند که «دیپلماسی ارزشی» را که در تبلیغات ریاست جمهوری مطرح میکرد، به دیپلماسی تجاری و فروش کالا تبدیل کرده است.
3- تقریباً تمامی رهبران غیردولتی فرانسه به حضور رئیسجمهور لیبی اعتراض کرده و جالبتر از همه اینکه معاون وزیر خارجه فرانسه در امور حقوقبشر که یک خانم سیاه پوست است، رسماً به این سفر اعتراض کرده و رئیسجمهور فرانسه برای آرام کردن اوضاع، عصر دیروز وی را به کاخ الیزه فرا خواند و به سکوت دعوت کرد.
4- نمایندگان حزب سوسیالیست اعلام کردهاند که در سخنرانی رهبر لیبی در مجلس ملی فرانسه حضور نخواهند یافت.
منطق آقای سارکوزی در دفاع از دیدار سرهنگ قذافی این است که «ما باید از رهبر کشورهایی که تصمیم گرفتهاند به جامعه بینالمللی با احترام بازگردند حمایت کنیم. اگر کمک جناب قذافی نبود، هشت پرستار بلغاری هنوز در زندان لیبی بودند. بعلاوه آقای قذافی از گذشته خود برگشته و اکنون در آفریقا دارد علیه تروریسم فعالیت میکند و به امنیت آفریقا کمک میکند.»
با این حال در ورای منطق رئیسجمهور فرانسه این واقعیت نهفته است که لیبی تصمیم گرفته است با فرانسه وارد معاملههای چند میلیارد یورویی شود. آقای سارکوزی که در دیدارهای خود از چین، مراکش و الجزایر 28میلیارد یورو فروش داشتهاست، خریدهای ده میلیارد یورویی جناب قذافی نیز به رئیسجمهور فرانسه این اعتبار را میدهد که در کمتر از یکسال که به قدرت رسیده، معادل 39 میلیارد یورو برای فرانسویان درآمد ایجاد کرده است.
شب گذشته پس از ضیافت شامی که برخلاف معمول زود شروع شد، رهبر لیبی و رئیسجمهور فرانسه چند موافقتنامه و یادداشت تفاهم امضاء کردند که ارزش دو امضای روِسای جمهور به ده میلیارد یورو بالغ میشود. یک موافقتنامه همکاریهای هستهای که براساس آن فرانسه یک یا چند رآکتور برای شیرین کردن آب به لیبی میفروشد و در کاوشهای اکتشاف و بهرهبرداری اورانیوم به لیبی کمک میکند.
یک یادداشت تفاهم همکاریهای نظامی که براساس آن لیبی فقط از فرانسه تجهیزات نظامی میخرد و مهمتر از همه، اعلام موافقت رسمی لیبی برای خرید 21 فروند هواپیمای ایرباس است که ارزش آن 2/2 میلیارد یورو خواهد بود. این سفارش لیبی گام دیگری در تقویت رقابت ایرباس با بوئینگ آمریکاست. رهبر لیبی در هوای سرد پاییز و به مدت پنج روز در فرانسه میماند و قرار است که گروههای هنری که به فرانسه آورده است، برنامههای جالبی را برای میهمانان فرانسوی جناب قذافی اجرا کنند. پس با ذخیره ارزی که دارد، یکی از ثروتمندان آفریقا محسوب میشود. تولید نفت این کشور پس از نیجریه در مقام دوم آفریقا قرار دارد و این کشور بزرگ که لااقل سه برابر فرانسه وسعت دارد و کمتر از ده میلیون نفر جمعیت، دارای ذخایر گاز و کانیهای زیادی است. حضور رؤِسای شرکتهای بزرگ فرانسه نظیر توتال، گاز و برق فرانسه و نیز شرکت بزرگ سازنده تجهیزات نظامی «داسو» در سر میز شام رئیسجمهور فرانسه، نشان از آن دارد که همکاریهای فرانسه و لیبی وارد مرحله تازهای شدهاست. جالب توجه اینکه در دستهبندی کشورهای آفریقایی که در گذشته زیر سلطه استعمارگران بزرگ اروپا بودهاند، لیبی در حوزه فرانسه قرار ندارد و زبان مردم لیبی پس از عربی، انگلیسی است و علیالقاعده لیبی در حوزه استعماری انگلیس قرار میگیرد.
در میزبانی پر تشریفات جناب سارکوزی، نمیتوان بر او خرده گرفت، زیرا در سالهای دهه 1970 به بعد که آقای ژاکشیراک جوان نخستوزیر فرانسه بود، وقتی فرانسویان به هشدار به عراق اعتراض کردند و او را متهم کردند که انرژیهای فرانسه را به صدامحسین فروخته، آقای شیراک با لبخند به کیف دستی خود اشاره کرد و گفت: «کیف من پر از قرارداد با کشور عراق است.» هرچند جناب قذافی صدامحسین نیست و آقای سارکوزی اعلام کرده که آمده است تا سیاست جدیدی را در روابط خارجی فرانسه حاکم کند.